I SA/Sz 523/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 13 kwietnia 2017 r. Nr [...]; [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. p o s t a n a w i a: odmówić Skarżącemu przyznania prawa pomocy.

M. M., po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...], złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od uiszczenia tej opłaty. W uzasadnieniu wniosku Skarżący wskazał, że nie jest w stanie uiść jednorazowo kwoty zobowiązania podatkowego, określonego zaskarżoną decyzją, ze względu na obecną sytuację ekonomiczną. Podał, że od 2005 r. na terenie Województwa [...] prowadzi działalność gospodarczą w zakresie usług ogólnobudowlanych. Pomimo ogólnego spowolnienia rozwoju branży budowlanej firma skarżącego cały czas funkcjonuje, należy do średnich podmiotów i obecnie zatrudnia średniorocznie 5 pracowników. Skarżący wskazał także na przyczyny powstania zaległości podatkowych oraz że jego sytuacja finansowa nie pozwala na uiszczenie wpisu sądowego w kwocie [...]. Skarżący nie wypełnił rubryki formularza dotyczącej sytuacji rodzinnej i osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe (rubryka 6.). W oświadczeniu o stanie majątkowym wskazał, że posiada dom o pow. [...] o wartości ok. [...], nie posiada innych składników majątkowych (nieruchomości, wartościowych ruchomości) ani zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności itp.). Podniósł także, że z żoną posiada rozdzielność majątkową oraz że prowadzone są postępowania egzekucyjne w związku z decyzjami będącymi przedmiotem niniejszej sprawy. Z wniosku wynika także, że Skarżący z tytułu działalności gospodarczej oraz renty osiąga miesięczne dochody w łącznej kwocie ok. [...], zaś jego stałe wydatki oscylują w przedziale [...]-[...]; pozostała kwota dochodów przeznacza jest na zajęcia komornicze. Pismem z dnia 26 lipca 2017 r. Skarżący został wezwany do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów obrazujących sytuację finansową i rodzinną. Wezwanie to obejmowało: - kopię rocznego zeznania podatkowego Skarżącego za 2015 r. i 2016 r. wraz z potwierdzeniami ich złożenia w urzędzie skarbowym; - wyciąg z prowadzonej podatkowej księgi przychodów i rozchodów za okres od 1 stycznia 2017 r. do 30 czerwca 2017 r. oraz z ewidencji zakupu i sprzedaży VAT za ostatnie trzy okresy rozliczeniowe lub kopii deklaracji VAT-7 za trzy okresy rozliczeniowe; – dokumenty potwierdzające rodzaj i wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie Skarżącego z ostatnich dwóch miesięcy; - wyciągi ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych przez Skarżącego, w tym osobistych, związanych z działalnością gospodarczą, z lokat, z kart kredytowych obrazujących obroty i saldo tych rachunków w okresie ostatnich sześciu miesięcy; - dokumenty potwierdzające wysokość dochodów z renty otrzymywanej przez Skarżącego; - dokumenty potwierdzające rozdzielność majątkową małżeńską z żoną oraz ewentualnie separację małżonków (orzeczenie sądu); – a jeżeli między małżonkami nie ma orzeczonej separacji - dodatkowe oświadczenie skarżącego, dotyczącego żony Skarżącego oraz jej sytuacji majątkowej i finansowej, wskazującego czy mieszka ze Skarżącym, czy partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania, w jakiej wysokości, czy Skarżący i jego żona mają na utrzymaniu dzieci, a także określającego wysokość miesięcznych dochodów żony, posiadane składniki majątkowe (nieruchomości, wartościowe ruchomości, wierzytelności, papiery wartościowe i inne prawa majątkowe), wysokość miesięcznych zobowiązań i stałych wydatków żony wraz z dokumentami potwierdzającymi wykazane dane; - kopię rocznego zeznania podatkowego żony Skarżącego za 2015 r. i 2016 r, wraz z potwierdzeniem złożenia w urzędzie skarbowym; - wyciągi z posiadanych przez żonę Skarżącego rachunków bankowych obrazujących obroty i salda w okresie sześciu miesięcy; - kopię decyzji wymierzającej Skarżącemu i jego żonie podatki lokalne z tytułu posiadanych nieruchomości. Powyższe wezwanie zostało doręczone do rąk pełnomocnika Skarżącego w dniu 28 lipca 2017 r. Nie udzielono na nie żadnej odpowiedzi. Rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy starszy referendarz sądowy zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla skarżącego możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowania przed sadami administracyjnymi, DZ. U. z 2017 r. poz. 1369, ze zm., dalej zwana: "p.p.s.a."). Przewidywana możliwość ubiegania się przez Skarżącego o prawo pomocy w zakresie częściowym (o co wnosi w przedmiotowym wniosku jak wynika z uzasadnienia wniosku zawartego w rubryce nr 5 formularza) uwarunkowana jest spełnieniem przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). W tym kontekście należy również wskazać, że oceniana jest zasadność wniosku w dwóch aspektach – z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.). Jednocześnie należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona obowiązana jest, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Analizując informacje przedstawione przez Skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy starszy referendarz sądowy uznał, iż były one niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej jego gospodarstwa domowego. W związku z czym, działając na podstawie art. 255 p.p.s.a., pismem z 19 czerwca 2017 r. wezwano Skarżącego do przekazania dodatkowych informacji wraz z odpowiednimi dokumentami dotyczącymi jego stanu majątkowego, dochodów oraz stanu rodzinnego. Skarżący jednak w żaden sposób nie ustosunkował się do wezwania zarówno w wyznaczonym terminie jak też do dnia wydania niniejszego postanowienia. Powyższa okoliczność świadczy o braku współdziałania Skarżącego w zakresie ustalenia prawidłowego stanu faktycznego dotyczącego jego rzeczywistej sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej. W tym względzie należy przywołać orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w którym podkreślono, iż "czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy" (dostępne na stronie internetowej http:// orzeczenia.nsa.gov.pl). W innym orzeczeniu (postanowienie z 19 sierpnia 2013 r., sygn. akt II FPP 1/13; lex nr 1361212) NSA wskazał, iż "zwolnienie od kosztów sądowych może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy w sposób niebudzący wątpliwości zostanie wykazane przez stronę, że jej sytuacja życiowa uzasadnia odstąpienie od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Sąd nie może w tym względzie opierać się wyłącznie na twierdzeniach skarżącej, nie popartych żadnymi dokumentami źródłowymi". Poza tym w szeregu innych orzeczeniach nadmienia się, że o ile nie przeprowadzenie, w oparciu o przepis art. 255 p.p.s.a., postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w sytuacji, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie informacji wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 5 września 2005 r., II FZ 414/05; postanowienie NSA z 14 września 2005 r., II FZ 575/05; postanowienie NSA z 10 stycznia 2008 r., II FZ 540/07 niepubl.). Zatem w sytuacji, gdy Skarżący nie przekazał dowodów mogących obrazować w pełni jego sytuację finansową, majątkową i rodzinną należało uznać, iż nie wykazał, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.