I SA/Sz 474/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA – Anna Sokołowska po rozpatrzeniu w Wydziale I w dniu 26 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Zakładu Usługowego [...] od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 6 lipca 2018 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 16 marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do grudnia 2012 r. p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Postanowieniem z dnia 6 lipca 2018 r. starszy referendarz sądowy WSA w Szczecinie odmówił Zakładowi [...] (dalej: "Spółka" lub "Strona" lub "Skarżąca") przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że Strona ubiegała się już o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi i postanowieniem referendarskim z dnia 4 września 2017 r. odmówiono jej przyznania prawa pomocy. W dniu 16 października 2017 r. uiściła tytułem wpisu sądowego kwotę [...]zł. Natomiast we wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym wraz ze skargą kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 8 lutego 2018 r. Strona wniosła o zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wniosku, będącego przedmiotem niniejszego postępowania, Strona wskazała, że nie jest w stanie uiścić wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie [...] zł, w związku z wydaną decyzją organów podatkowych oraz z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. Skarżąca nie podała we wniosku żadnych danych dotyczących stanu majątkowego i dochodów, ani stanu rachunków bankowych. W toku postępowania starszy referendarz sądowy wezwał Stronę o nadesłanie: - bilansu oraz rachunku zysków i strat za okres od 1 stycznia 2017 r. do 30 czerwca 2017 r.; - raportu kasowego i wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych Strony z ich stanem za okres od 1 kwietnia 2018 r. do 24 maja 2018 r. lub dokumentu potwierdzającego zamknięcie jej rachunków bankowych Spółki; - wyciągu z księgi rachunkowej zawierającej zestawienie przychodów, kosztów uzyskania przychodów, dochodów (straty), wykaz aktywów i pasywów (inwentarz) za ostatnie trzy miesiące prowadzonej działalności gospodarczej, a także wyciągu z rejestru VAT za ten sam okres lub kopii deklaracji VAT za ostatnie trzy okresy rozliczeniowe, w przypadku niezłożenia takich deklaracji za ten okres – zaświadczenia z urzędu skarbowego; - dokumentów potwierdzających na jakim aktualnie etapie jest prowadzone wobec Strony postępowanie egzekucyjne, a także potwierdzających wysokość pozostałych do wyegzekwowania należności oraz ewentualną nieskuteczność prowadzonej wobec niej lub jej wspólników egzekucji; - kopii rocznych zeznań podatkowych wspólników spółki za 2017 r. wraz z potwierdzeniem złożenia w urzędzie skarbowym, lub zaświadczeń z urzędu skarbowego o niezłożeniu zeznań przez wspólników; - dodatkowego oświadczenia wspólników spółki o ich stanie majątkowym (o posiadanych nieruchomościach – ze wskazaniem ich powierzchni, wartościowych rzeczach ruchomych, zgromadzonych zasobach – o wysokości oszczędności, o papierach wartościowych) oraz o stanie rodzinnym, osobach prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, o źródłach utrzymania i wysokości miesięcznych dochodów wspólników oraz osób prowadzących z nimi wspólne gospodarstwo domowe; - wyciągów z rachunków bankowych wspólników spółki z ich stanem za okres od 1 kwietnia 2018 r. do 24 maja 2018 r. W wezwaniu pouczono Stronę, że uzupełnienie braków powinno nastąpić w terminie 10 dni od doręczenia wezwania pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie oświadczeń i dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Wezwanie zostało skierowane na adres, który Strona wskazała w skardze kasacyjnej. Jak wynika z treści zwrotnego potwierdzenia odbioru zostało ono podjęte przez K. R. (osobę uprawnioną do odbioru korespondencji w kancelarii pełnomocnika Strony) w dniu 30 maja 2018 r. Tym samym termin do uzupełnienia wniosku upływał z dniem 9 czerwca 2018 r. Do dnia wydania postanowienia przez referendarza sądowego wezwanie nie zostało wykonane. W konsekwencji referendarz sądowy wskazał, że Strona, ubiegając się o przyznanie prawa pomocy, pomimo wezwania nie przedstawiła żadnych dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową oraz uzupełniających jej oświadczenie złożone na urzędowym formularzu, w zakresie sytuacji finansowej i braku środków pieniężnych na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej. Starszy referendarz sądowy uznał, że Skarżąca nie wykazała, że konieczność poniesienia w niniejszej sprawie kosztów postępowania przekracza zakres możliwości finansowych Strony. Od powyższego rozstrzygnięcia Strona w ustawowym terminie, wniosła sprzeciw. W uzasadnieniu sprzeciwu Strona postawiła zarzut naruszenia art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) – dalej: "P.p.s.a." poprzez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego i przyjęcie, iż Strona nie spełniła przesłanki zastosowania zwolnienia częściowego, tj. nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Strona podkreśliła, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest konieczny i uzasadniony w świetle faktów i dokumentów dotyczących jej sytuacji finansowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie u z n a ł, co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 P.p.s.a., m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, Sąd – jak stanowi art. 260 § 1 P.p.s.a. – wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie wskazać należy, że w świetle art. 199 P.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użyty w powołanym przepisie zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia sądu administracyjnego o przyznaniu prawa pomocy osobom prawnym i jednostkom organizacyjnym nieposiadającym osobowości prawnej. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w ww. przepisie Sąd może, a nie musi przyznać taką pomoc (por. postanowienie NSA z dnia 13 lipca 2010 r. sygn. akt I FZ 195/10; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazać należy, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Strona powinna zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń, dokumentów księgowych, bilansów, rachunków zysków i strat, wyciągów z księgi rachunkowej, zeznań podatkowych itp., że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Wynika to z treści art. 252 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Zatem informacje na temat możliwości płatniczych powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Jeżeli zawarte we wniosku dane okażą się niewystarczające lub budzą wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Możliwość wezwania daje sądowi przepis art. 255 P.p.s.a. Na tym jednak możliwości sądu w zakresie badania stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony się kończą i bez współpracy ze strony osoby, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ustalenie czy rzeczywiście nie może ona ponieść kosztów związanych ze sprawą, nie jest możliwe. Wobec powyższego w zakresie ustalenia, czy w danej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy osoba wnioskująca winna współpracować z sądem administracyjnym, jeżeli nie poprzez wskazanie wszelkich okoliczności istotnych dla oceny jej stanu majątkowego, to przynajmniej realizując wszelkie wezwania sądu o uzupełnienie brakujących danych i dokumentów. W wypadku braku pełnej współpracy wnioskodawcy, skutki niewykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy będą obciążać właśnie jego. Jak podkreśla się w orzecznictwie, strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności przyznania prawa pomocy, ponieważ rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co przez stronę zostanie wykazane (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 171/09, z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 322/08, z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 1020/12; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przechodząc na grunt niniejszej sprawy, Sąd wskazuje, że na obecnym etapie postępowania, na koszty sądowe składa się wpis od skargi kasacyjnej, który w niniejszej sprawie wynosi [...] zł. W uzasadnieniu zarzutów sprzeciwu Strona podniosła, że na podstawie przedstawionych faktów i dokumentów dotyczących jej sytuacji finansowej starszy referendarz sądowy powinien przyznać prawo pomocy w żądanym zakresie. Tymczasem wniosek Strony z dnia 16 maja 2018 r. nie zawiera żadnych danych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów i stanu rachunków bankowych. Pomimo wystosowanego wezwania z dnia 25 maja 2018 r. przez referendarza o wskazanej wyżej treści nie nadesłano żadnego uzupełnienia do wniosku, ani żadnych dokumentów obrazujących aktualną sytuację Strony. Brak jest także takiego uzupełnienia danych w sprzeciwie. W tej sytuacji, Sąd podziela stanowisko starszego referendarza sądowego wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, iż brak jest podstaw do stwierdzenia, że konieczność poniesienia przez Stronę w niniejszej sprawie kosztów postępowania przekracza jej możliwości finansowe. Słusznie starszy referendarz sądowy uznał, że Strona nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, pomimo skierowania do niej wezwania o nadesłanie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W związku z tym, że w analizowanym przypadku wnioskodawcą jest spółka jawna badanie zdolności płatniczych winno rozciągać się również na analizę sytuacji majątkowej jej wspólników. Zgodnie bowiem z art. 22 § 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1577) każdy wspólnik spółki jawnej odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką. W sytuacji zatem, gdy spółka nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania, to ze względu na odpowiedzialność wspólników tej spółki określoną w powołanym wyżej przepisie, należy również uwzględnić sytuację majątkową samych wspólników (por. postanowienie NSA z dnia 7 kwietnia 2009 r., sygn. akt I FZ 70/09; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W związku z powyższym ocena zasadności złożonego wniosku nie może odbywać się w oderwaniu od oceny sytuacji finansowej wspólników spółki, a takich danych we wniosku również zabrakło. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jak również nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 30 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 242/13, z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05, z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt FZ 575/05, z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06; www.orzeczenia.nsa.gov.pl) Stwierdzając zatem, że Spółka nie przedstawiła w sposób pełny swojej sytuacji finansowej, a złożone oświadczenia i brak jakichkolwiek dokumentów, w tym dotyczących jej wspólników nie pozwalają na ustalenie, czy zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zasadne jest utrzymanie w mocy orzeczenia starszego referendarza sądowego o odmowie przyznania Spółce prawa pomocy. O powyższym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.