I SA/Sz 437/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Sz. z dnia [...] r. znak:[...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za sierpień 2012 r. p o s t a n a w i a: odmówić zmiany prawomocnego postanowienia referendarza sądowego z dnia 30 czerwca 2016 r., sygn. akt I SA/Sz 437/16, o odmowie przyznania prawa pomocy.

Skarżący A. N., reprezentowany przez doradcę podatkowego, po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie [...] zł złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczył, że obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada żadnego majątku ruchomego ani nieruchomości. Wskazał, że jego sytuacja zarówno rodzinna i materialna ulega stałemu pogarszaniu się od momentu postawienia skarżącemu zarzutów w postępowaniu karnym i w związku z pobytem w areszcie w okresie od 19.04.2011 r. do 08.05.2012 r. Skarżący z powodu stanu zdrowia (stres) nie jest w stanie podjąć stałego zatrudnienia, nie prowadzi też działalności gospodarczej, nie otrzymuje stałego dochodu. Wyjaśnił również, że pod wskazanym adresem mieszka u matki – W. N., jednak nie prowadzi z matką wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżący podał, że ma dwóch małoletnich synów, którzy mieszkają z ich matką – W. N., i nie jest w stanie, z uwagi na trudną sytuację majątkową, nawet częściowo ponosić kosztów ich utrzymania. Skarżący oświadczył że nie posiada zobowiązań w postaci kredytów, pożyczek, rat leasingowych, alimentów, dzierżawy i innych. Koszty mieszkania, w którym przebywa ponosi matka – W. N. Skarżący, wykonując wezwanie do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń obrazujących jego sytuację, przedłożył: - dwa zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z 9 stycznia 2017 r. o nieskładaniu przez skarżącego zeznań podatkowych w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2014 r. i 2015 r.; - wydruk z CEiDG, który potwierdza zakończenie prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącego; - wyciągi z rachunków bankowych skarżącego z ostatnich sześciu miesięcy; kwota blokady rachunku [...] zł; - dwa zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z 9 stycznia 2017 r. dotyczące żony skarżącego o nieskładaniu przez nią zeznań podatkowych w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2014 r. i 2015 r.; - zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w G. Filia w Ch. z 9 stycznia 2017 r., stwierdzające, że W. N. jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna od dnia 6 września 2016 r.; - zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w G. Filia w Ch. z 9 stycznia 2017 r., stwierdzające, że skarżący nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Przystępując do rozpoznania wniosku złożonego w niniejszym postępowaniu w pierwszej kolejności trzeba zwrócić uwagę, że w jego toku wydano już postanowienie w przedmiocie prawa pomocy, które do dnia wydania niniejszego postanowienia zachowało swą prawną moc. Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym częściowym zakresie obejmującym koszty sądowe. Skarżący w dniu 6 sierpnia 2016 r. uiścił tytułem wpisu od skargi w sprawie kwotę [...] zł; kwota ta wpłynęła z rachunku bankowego matki skarżącego – W. N. Wobec powyższego, złożony w związku z wniesioną skargą kasacyjną od wyroku WSA w Szczecinie z dnia 5 października 2016 r., sygn. akt I SA/Sz 437/16, w dniu 19 grudnia 2016 r. kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, podlega rozpoznaniu w trybie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm.) - zwanej dalej "p.p.s.a.", zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym postanowieniu może zatem wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 listopada 2012 r. o sygn. akt II OZ 1017/12 oraz z dnia 4 kwietnia 2013 r. o sygn. akt II OZ 204/13). Zmiana okoliczności w postępowaniu w sprawie przyznania prawa pomocy powinna dotyczyć zaś stanu majątkowego strony i jej możliwości płatniczych. Ocena zaistnienia takiej zmiany jest zazwyczaj możliwa tylko przy czynnym udziale strony skarżącej i wykazaniu przez nią, zarówno za pomocą dokumentów jak i oświadczeń, iż okoliczności na podstawie, których orzekał sąd (referendarz sądowy) w poprzednim postępowaniu w sprawie prawa pomocy, uległy zmianie. W niniejszej sprawie, zmiana okoliczności sprawy musi być więc oceniana w świetle przesłanek, które legły u podstaw wydanego wcześniej postanowienia w sprawie przyznania prawa pomocy skarżącemu. Oceniając w tym kontekście powtórny wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy stwierdzić, że skarżący nie powołał w nim jakichkolwiek nowych okoliczności, które mogłyby doprowadzić do zmiany postanowienia z dnia 30 czerwca 2016 r. Z treści powyższego wniosku po pierwsze nie wynika, aby sytuacja rodzinna i finansowa skarżącego w jakikolwiek sposób uległa zmianie. Po drugie, skarżący, składając wcześniejszy wniosek, nie przedłożył żadnego z żądanych dokumentów określonych w wezwaniu z dnia 6 czerwca 2016 r., uniemożliwiając dokonanie weryfikacji oświadczeń złożonych na urzędowym formularzu PPF. Wykonując zaś wezwanie referendarza sądowego wystosowane w związku z kolejnym wnioskiem, przedstawił dokumenty dotyczące siebie i żony, nie nadesłał zaś żadnych dokumentów dotyczących swojej matki. W ocenie referendarza sądowego, skarżący nie przedstawia pełnej informacji o sytuacji finansowej, przedłożone dokumenty dotyczą tylko części jego rodziny i potwierdzają jedynie te okoliczności, które mają świadczyć o braku możliwości poniesienia kosztów sądowych. Wskazać jednak należy, że sąd, czy referendarz sądowy, decydując o przyznaniu prawa pomocy, winien jednocześnie brać pod uwagę nie tylko sytuację majątkową skarżącego, ale również możliwości finansowe współmałżonka oraz innych osób z rodziny. Zwłaszcza rodzice i dzieci zobowiązani są wspierać się wzajemnie, co wynika wprost z art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r. poz. 2082, ze zm.), dalej K.r.i.o. Wbrew twierdzeniom skarżącego, wezwanie do złożenia wyjaśnień w zakresie możliwości zarobkowych i sytuacji majątkowej matki należy uznać za zasadne. W szczególności w sytuacji, kiedy skarżący prowadzi gospodarstwo domowe w domu swojej matki i przy jej pomocy, to jej szeroko rozumiane możliwości finansowe stanowią istotny czynnik, który należy brać pod uwagę. Stanowisko takie jest powszechnie akceptowane w judykaturze sądów administracyjnych. Trudno zatem oczekiwać, że to Skarb Państwa jest zobowiązany wspierać osoby znajdujące się w danym momencie w trudnej sytuacji materialnej, skoro mają one członków rodziny, którzy mogą im pomóc. Za takim stanowiskiem przemawia zawarta w wyżej wskazanym art. 87 K.r.i.o. regulacja prawna, zgodnie z którą rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie zwłaszcza, że nie wykazano, że pomoc ta leży poza zasięgiem ich możliwości finansowych. A ponieważ uchylanie się od obowiązków nałożonych w toku postępowania czy też nierzetelne ich wykonanie stanowi przeszkodę wykluczającą uwzględnienie złożonego wniosku w żądanym zakresie (vide: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r. sygn. akt II FZ 575/05 niepubl), ponowny wniosek skarżącego nie mógł odnieść oczekiwanego skutku. Przypomnieć należy, że stosownie do art. 252 i 255 p.p.s.a. – wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i o dochodach. Z powyższej regulacji wynika, że we wniosku i w zgromadzonym materiale dowodowym powinny być zawarte dokładne i rzetelne dane, które umożliwiają pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy i jego rodziny. To sprawą wnioskodawcy jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Jednocześnie na rozpoznającym wniosek nie ciąży obowiązek prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Jest to stanowisko powszechnie akceptowane zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych (postanowienia WSA w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2004 r., II SA/Gd 758/04; z dnia 13 stycznia 2005 r., I SA/Gd 523/04; z dnia 27 lipca 2005 r., I SA/Gd 335/05). Stanowisko to jest tym bardziej uzasadnione w sytuacji, w której wnioskodawca jest w przedmiotowej sprawie reprezentowany przez fachowego pełnomocnika procesowego w osobie doradcy podatkowego. W ocenie referendarza sądowego, w niniejszej sprawie skarżący w dalszym ciągu nie wykazał w przekonujący sposób, że znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Z przyczyn leżących po stronie skarżącego niemożliwe okazało się bowiem ustalenie jego rzeczywistej sytuacji dochodowej i majątkowej. Z uwagi zatem na fakt, że nie nastąpiła zmiana okoliczności w sprawie, nie było podstaw do zmiany stanowiska wyrażonego w postanowieniu z dnia 30 czerwca 2016 r. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 165 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.