I SA/Sz 31/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy.

Skarżący K. Z., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, po otrzymaniu wezwania do uiszczenia opłaty od zażalenia w kwocie [...] zł, złożył wniosek o zwolnienie od obowiązku uiszczenia ww. opłaty. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że nie jest w stanie ponieść opłaty od zażalenia, gdyż choruje na żylaki i ma problemy z krzepnięciem krwi, w związku z tym ponosi związane z leczeniem koszty. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i osobach prowadzących wspólne gospodarstwo domowe skarżący wpisał "nie dotyczy". W oświadczeniu o stanie majątkowym wskazał mieszkanie o pow. [...] m kw. (spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu) o wartości ok. [...] zł. Nie wykazał innego majątku w postaci nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności. Dochody skarżącego to kwota ok. [...] zł netto z tytułu wynagrodzenia za pracę. Skarżący wykazał zobowiązania z tytułu pożyczki, zaciągniętej w kwocie [...] zł – miesięczna rata [...] zł, pożyczki w kwocie [...] zł – miesięczna rata [...] zł, a także stałe wydatki na: czynsz w kwocie [...] zł, opłatę za energię elektryczną, gaz w kwocie [...] zł, opłatę za telefon [...] zł, żywność [...] zł, odzież [...] zł, zakup środków czystości w kwocie [...] zł, zakup papierosów w kwocie [...] zł. W związku z tym, że złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, wezwaniem z dnia 14 kwietnia 2017 r. zobowiązano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. Wezwanie to obejmowało: - aktualne zaświadczenie pracodawcy skarżącego potwierdzającego wysokość otrzymywanych przez skarżącego miesięcznych dochodów netto oraz ewentualną wysokość zajęcia komorniczego; - kopię rocznego zeznania podatkowego skarżącego za 2015 r. i 2016 r. wraz z potwierdzeniami złożenia w urzędzie skarbowym; - wyciągi z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych, w tym osobistych, walutowych, z lokat, z kart kredytowych, z rachunków związanych ze spłatą kredytów i pożyczek z ostatnich trzech miesięcy; - dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych przez skarżącego wydatków na konieczne utrzymanie z ostatnich dwóch miesięcy. Przedmiotowe wezwanie zostało doręczone skarżącemu, do rąk pełnomocnika w dniu 20 kwietnia 2017 r., zgodnie ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru. Skarżący w zakreślonym terminie dziesięciodniowym, nie odpowiedział na wezwanie. Wymienionych wyżej dokumentów nie przedłożył, ani też nie udzielił żadnych wyjaśnień odnośnie przyczyn niewykonania ww. wezwania. Rozpatrując przedmiotowy wniosek zważono, co następuje: Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek przytoczyć i udokumentować okoliczności wskazane w ww. przepisie, tj. w tym przypadku - że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na niej. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ustawy p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonywana jest ocena, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Analizując okoliczności niniejszej sprawy należy podkreślić, że wnioskodawca nie zastosował się do skierowanego do niego wezwania i nie nadesłał żadnych dokumentów, które wyszczególniono w wezwaniu z 14 kwietnia 2017 r., a także nie złożył żadnych wyjaśnień i oświadczeń. Podsumowując w tym kontekście dane złożone przez skarżącego odnośnie do jego sytuacji, uprawniającej do uzyskania prawa pomocy należy uznać, że w oparciu o przedłożony formularz i wynikające z niego informacje nie można uznać, że spełnia on przesłanki przyznania jemu prawa pomocy. Wynikające z niego informacje są bardzo ograniczone, wybiórcze, a także w żaden sposób nie udokumentowane (wydatki na poziomie uzyskiwanych dochodów w kwocie ok.[...] zł). Skarżący nie przedstawił zaświadczenia pracodawcy, potwierdzającego wysokość wynagrodzenia za pracę, ani dokumentów obrazujących ponoszone wydatki. Nie przedłożono także kopii rocznych zeznań podatkowych za 2015 r. i 2016 r., w celu zweryfikowania oświadczenia w zakresie posiadania jednego tylko źródła przychodów. Nie została również potwierdzona okoliczność braku oszczędności, gdyż nie nadesłano wyciągów z kont bankowych, które również pozwoliłyby wyjaśnić relację pomiędzy uzyskiwanymi dochodami a ponoszonymi wydatkami. Należy jednocześnie wyjaśnić, że instytucja prawa pomocy, uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Z uwagi zatem na fakt, że skarżący nie odpowiedział na wezwanie starszego referendarza sądowego, to nie jest możliwe zweryfikowanie ogólnych informacji podanych w formularzu PPF. Rozpoznający wniosek starszy referendarz sądowy, nie może w tym stanie rzeczy stwierdzić kategorycznie, że sytuacja skarżącego jest na tyle trudna, iż nie jest możliwe poniesienie wpisu sądowego od zażalenia w kwocie [...] zł lub chociażby ułamkowej jego kwoty. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej i pełnej analizy sytuacji finansowej strony i uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r.; sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Istniejące nieścisłości i luki w oświadczeniach strony nie pozwalają bowiem uznać, że strona udowodniła, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2013 r.; sygn. akt II FZ 91/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.