I SA/Sz 174/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Polańska Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka, Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję.

Zaskarżoną decyzją z dnia 23 grudnia 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS") na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm., dalej: "ustawa o COVID") w związku z art. 83 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, ze zm., dalej: "ustawa systemowa") odmówił K. W. (dalej: "Skarżący") prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. W uzasadnieniu decyzji ZUS wskazał, że wnioskiem z 27 listopada 2020 r. Skarżący zwrócił się z prośbą o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek. We wniosku Skarżący wskazał na sposób złożenia wniosku RDZ w formie papierowej do urny w siedzibie ZUS w P. dnia 8 kwietnia 2020 r., co poświadczyła prowadząca Biuro Rachunkowe. Jak wskazał ZUS wniosek wpłynął do Oddziału ZUS w dniu 30 listopada 2020r. a nie jak podniósł Skarżący 8 kwietnia 2020 r. Powyższe ZUS stwierdził po dokonaniu ponownej weryfikacji wniosków papierowych o zwolnienie z obowiązku opłacania składek złożonych w okresie do 30 czerwca 2020 r. Powołując obowiązujący przepis od 31 marca 2020 r. art. 31zp ust. 1 ustawy o COVID-19, ZUS uzna, że wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r,, płatnik składek mógł przekazać do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. Mając na uwadze poczynione ustalenia ZUS uznał, że złożony przez Skarżącego wniosek z 27 listopada 2020 r. został złożony po ustawowym terminie bezwzględnym wyznaczonym na dzień 30 czerwca 2020 r. i nie może zostać rozpatrzony, stąd zdaniem ZUS, odmowa zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. była uzasadniona. W skardze na ww decyzję ZUS Skarżący wniósł o: 1. Uchylenie skarżonej decyzji w całości, 2. Ponowne rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za okres od marca 2020r. do maja 2020r. przez ZUS. W skardze wskazał, że w dniu 2 kwietnia 2020r. za pośrednictwem Biura Rachunkowego złożono dokument RDZ za Spółkę Cywilną przez portal PUE. Zaznaczono punkt dotyczący zwolnienia z opłacania składek w miesiącach marzec 2020 do maja 2020 za pracowników oraz płatników składek. Był to pierwszy dokument, który świadczył o zamiarze skorzystania, ze zwolnienia z opłacaniu składek. Niestety okazało się, iż w przypadku Spółek Cywilnych należy złożyć dodatkowo odrębne wnioski za wspólników, o czym poinformowało Skarżącego Biuro Rachunkowe. Jak dalej podaje Skarżący na jego prośbę Biuro Rachunkowe przygotowało wnioski za wspólników. Ze względu na wadliwe działanie portalu PUE w związku z dużym zainteresowaniem płatników, złożenie wniosku RDZ nastąpiło w formie papierowej i wrzucony on został do urny w Inspektoracie P. w dniu 8 kwietnia 2020r. W związku z powyższym Skarżący uznał, iż spełnił obowiązek ustawowy złożenia wniosku i nie opłaca składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za okres od marca 2020r. do maja 2020r. W dniu 18 listopada 2020r. Biuro Rachunkowe poinformowało Skarżącego o zaległości i że ZUS nie ma papierowego wniosku RDZ złożonego w dniu 08 kwietnia 2020r. Wskazało, że składanie dokumentów do urny nie podlegało żadnej rejestracji, więc nie ma potwierdzenia złożenia tego dokumentu. W związku z zaistniałą sytuacją Skarżący zwrócił się do ZUS ze stosowną prośbą niestety otrzymał decyzję odmowną. Zdaniem Skarżącego ustawodawca tarczy anty kryzysowej miał na celu pomoc przedsiębiorcom w trudniej sytuacji związanej z COVID. Gdyby wcześniej dostał wezwanie z ZUS o niezapłaconych składkach mógłby zareagować i złożyć wniosek ponownie do dnia 30 czerwca 2020r. Informacja jednak wpłynęła 17 listopada 2020r na portal PUE co uniemożliwiło ponowne złożenie wniosku w obowiązującym terminie. Zdaniem Skarżącego jako płatnik spełnił wszystkie warunki wynikające z 31zo ust. 2 ustawy o COVID, aby otrzymać zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za okres od marca 2020r. do maja 2020r. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o oddalenie skargi oraz o przeprowadzenie dowodów z dokumentów zawartych w aktach postępowania przed ZUS. ZUS wskazał, że po interwencji ubezpieczonego ZUS dokonał ponownego sprawdzenia wpływu wszystkich wniosków i nie odnalazł wśród nich wniosku ubezpieczonego. Mając na względzie powyższe okoliczności, zdaniem ZUS, decyzja jest zgodna z prawem i znajduje uzasadnienie faktyczne, zaś skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Działając na podstawie art. 8 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: "p.p.s.a.") Prokurator Regionalny w S. zgłosił udział w postępowaniu ze skargi K. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 23 grudnia 2021 r. odmawiającą prawa zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. Popierając skargę wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Powołując przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie tj. art. 31zq ust. 1, ust. 2, ust. 3 ustawy o COVID Prokurator wskazał, że organ prowadząc postępowanie w przedmiocie zwolnienia z obowiązku uiszczenia składek na ww podstawie winien w sposób rzetelny i nie budzący żadnych wątpliwości rozważyć argumentację podnoszoną przez stronę w kontekście dochowania terminu do złożenia wniosku RDZ, czego w niniejszej sprawie brak. Przypominając ogólne zasady postępowania administracyjnego tj. zasadę praworządności (art. 7 k.p.a.), zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.), obowiązek informacyjny (art. 9 k.p.a.), udział strony w postępowaniu (art. 10 k.p.a.) oraz zasady postępowania dowodowego (art. 77, art. 80 k.p.a.) Prokurator podniósł, że zaskarżona decyzja w kontekście ww zasad nie może się ostać. ZUS nie wykazał bowiem wystarczającej aktywności zmierzającej do wyjaśnienia istotnych okoliczności tj. złożenia wniosku w formie papierowej do urny dnia 8 kwietnia 2020 r. a to w odniesieniu do uprawdopodobnienia przez Skarżącego tej okoliczności. Zdaniem Prokuratora oczywistym jest to, że strona nie może ponosić negatywnych konsekwencji w sytuacji tak trudnej również dla samego organu, jak podczas pandemii. Prokurator zarzucił także ZUS naruszenie art. 8 § 1 , art. 9, art. 10 § 1 k.p.a. poprzez nie skierowanie do Skarżącego żadnych pouczeń, informacji na temat jego sytuacji prawnej w postępowaniu, pozbawiając Skarżącego wpływu na tok postępowania. Również uzasadnienie decyzji, zdaniem Prokuratora nie spełnia wymogów art. 107 § 3 k.p.a. Dodatkowo Prokurator wskazał na dodatkową ochronę prawną stron postępowania administracyjnego w dacie wydawania decyzji tj. na przepis art. 15 zzzzzn2 ustawy o COVID. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, co następuje: Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, na podstawie § 1 ust. 1 i 2 zarządzenia Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 26 października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obszarem, na którym wystąpił stan epidemii oraz art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID, który stanowi, że przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W niniejszej sprawie stosowne zarządzenie Przewodniczącego Wydziału zostało wydane 5 marca 2021 r. Wyjaśnić przy tym także należy, że zgodnie z art. 31zt ustawy o COVID, obsługa przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwolnienia z obowiązku opłacania składek, o których mowa w art. 31zo, realizowana jest w trybie umorzenia składek. Tym samym, z uwagi na fakt, że Skarżący zamieszkuje na obszarze działania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, tutejszy Sąd uznał się za właściwy do rozpoznania sprawy na podstawie § 1 pkt 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lutego 2017r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym spraw z zakresu działania Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. z 2020 r., poz. 1773), zgodnie z którym rozpoznawanie spraw z zakresu działania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczących umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty należności z tytułu składek, o których mowa w art. 28 i art. 29 ustawy systemowej przekazuje się wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę. Jak stanowi zaś art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem, tj. prawidłowości zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)-c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 - dalej "p.p.s.a.") lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając wniesioną skargę w granicach tak zakreślonych kompetencji, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Jak wskazał ZUS w odpowiedzi na skargę zgodnie z art. 31 zo ust. 1 ustawy o COVID, na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek: 1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r., 2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r., 3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r. - zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. Zgodnie z art. 31 zp ust. 1 ustawy o COVID wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31 zo (...), płatnik składek przekazuje do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. w przypadku składek należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r. (...). Zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek (art. 31zq ust. 4 ustawy o COVID). ZUS informuje płatnika składek o zwolnieniu z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w ust. 2 (art. 31zq ust. 5 ustawy o COVID). W przypadku płatnika składek, który utworzył profil informacyjny w systemie teleinformatycznym ZUS, informacja o której mowa w ust. 5, udostępniana jest wyłącznie na tym profilu (art. 31zq ust. 6 ustawy o COVID). Odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, następuje w drodze decyzji (art. 31zq ust. 7 ustawy o COVID). Jak wynikało z zaskarżonej decyzji, ZUS przyjął, że Skarżący, nie złożył wniosku o zwolnienie z obowiązku uiszczenia składek za miesiące marzec, kwiecień, maj w terminie do 30 czerwca 2020 r. albowiem nie potwierdziło się oświadczenie Skarżącego i pracownika Biura Rachunkowego zawarte w piśmie z dnia 26 listopada 2020 r. o wrzuceniu wniosku dnia 8 kwietnia 2020 r. do skrzynki oddawczej w budynku ZUS. Powyższe zostało uznane przez ZUS za wystąpienie przesłanki odmowy zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na podstawie art. 31 zq ust. 7 ustawy o COVID w związku z art. 83 ust. 1 i 4 ustawy systemowej. Wskazać zatem należy, że zgodnie z art. 31 zp ust. 1 ustawy o COVID postępowanie w sprawie zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek wszczyna wniosek strony. Stosownie do art. 61§ 3 k.p.a. datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. W niniejszej sprawie pismo Skarżącego z dnia 26 listopada 2020 r. wskazuje, że taki wniosek został złożony tj. dnia 8 kwietnia 2020 r., na dowód czego Skarżący złożył oświadczenie oraz oświadczenie pracownika Biura Rachunkowego oraz załączył do skargi kopię wniosku RDZ z datą sporządzenia i podpisania oraz odręcznym zapisem "8.04.2020 r.-urna P.". Skoro zatem na mocy art. 31 zp ust. 1 ustawy o COVID postępowanie wszczyna wniosek płatnika składek a datą wszczęcia postępowania jest dzień doręczenia żądania organowi, to rzeczą ZUS była ocena czy przedmiotowy wniosek wpłynął do ZUS w zakreślonym terminie. Nie budzi bowiem wątpliwości stan prawny mający zastosowanie w niniejszej sprawie, w tym obowiązek złożenia stosownego wniosku w terminie do 30 czerwca 2020 r. (art. 31 zp ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu COVID). Bezspornie nie złożenie stosownego wniosku we wskazanym ww terminie lub z złożenie takiego wniosku z uchybieniem ww terminu powoduje brak zastosowania zwolnienia z opłacania składek. Jednakże organ ma obowiązek w takim zakresie przeprowadzenia analizy wniosku pod względem ewentualnego wystąpienia okoliczności do zastosowanie zwolnienia czy uniemożliwiających zastosowanie zwolnienia, w tym zachowania terminu do złożenia wniosku w zakreślonym przez ustawodawcę terminie. Abstrahując od powyższego, przecież już samo złożenie żądania wszczęcia postępowania w konkretnej sprawie nie powoduje automatycznie skutku jego wszczęcia, gdyż na wstępnym etapie rozpoznania sprawy organ przeprowadza badanie pod kątem istnienia przesłanek formalnoprawnych, warunkujących jego dopuszczalność. Ocena zatem odmowy zwolnienia z opłacania składek przez ZUS wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. W takim przypadku może być ono prowadzone w takim zakresie, który służy ustaleniu zaistnienia okoliczności uprawniających do zastosowania lub odmowy zastosowania tego przepisu. Takiego działania ZUS zabrakło w niniejszej sprawie. Bezsporne jest w niniejszej sprawie, że z uwagi na warunki epidemiologiczne została przeorganizowana praca ZUS. Ze strony internetowej ZUS – co jest okolicznością powszechnie znaną - wynika, że w okresie od 4 maja 2020 r. przywrócona została standardowa obsługa klientów w placówkach ZUS czego nie było w okresie do 4 maja 2020 r. Poczynając od tej daty tj. od 4 maja 2020 r. u pracowników w salach obsługi klientów można było m.in. uzyskać informacje i porady oraz złożyć wnioski i dokumenty. W placówkach ZUS nadal jednak po 4 maja 2020 r. – co wynika ze strony internetowej ZUS, pozostały skrzynki, do których można samodzielnie składać dokumenty, wnioski, pisma – "Skrzynka na dokumenty" oraz skrzynka "Wnioski przedsiębiorców – Tarcza Antykryzysowa". Wszystkie te wnioski są dostępne i były online - na Platformie Usług Elektronicznych (PUE) ZUS oraz na stronie www.zus.pl. Wnioski można zatem było złożyć : . drogą elektroniczną przez PUE ZUS, . za pośrednictwem poczty, . osobiście w placówce ZUS – do skrzynki na dokumenty oznakowanej napisem "Tarcza antykryzysowa" - bez kontaktu z pracownikiem ZUS do 4 maja 2020 r. oraz po tej dacie. Skorzystanie z możliwości stworzonej przez ZUS tj. składania korespondencji do skrzynki wiązało się z brakiem możliwości uzyskania potwierdzenia złożenia dokumentów. Na tą okoliczność powoływał się Skarżący w swoim piśmie z dnia 26 listopada 2020 r. Brak zatem możliwości udokumentowania złożenia dokumentów do przedmiotowej skrzynki powoduje, że okoliczność złożenia takiej korespondencji winna być wykazana w sposób jaki może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy – vide art. 75 k.p.a. Takim dowodem może być oświadczenie Skarżącego i pracownika Biura Rachunkowego, które zawarte zostały w piśmie z dnia 26 listopada 2020 r., jeśli jednak ZUS uznał je za nie wystarczające, winien wezwać Skarżącego do złożenia dowodów potwierdzających tą okoliczność, o których to dowodach i o obowiązkach ZUS mowa w art. 75 w zw. z art. 9 k.p.a. Takiej możliwości ZUS nie stworzył Skarżącemu, poprzestając na ocenie wyłącznie oświadczenia, o której to negatywnej ocenie Skarżący uzyskał wiedzę dopiero w rozstrzygnięciu ZUS. Skarżący w skardze do Sądu powołał dalsze dowody przemawiające za jego twierdzeniem. Takiej możliwości Skarżący nie miał wobec zaniechania ZUS wezwania do złożenia stosownych dokumentów. Sąd nie prowadzi postępowania za organ, którego rozstrzygnięcia podlegają kontroli tutejszego Sądu jedynie pod względem legalności. Uznać należało zatem, w okolicznościach sprawy, rozstrzygnięcie ZUS za przedwczesne. W ponownym postępowaniu ZUS wezwie Skarżącego do przedłożenia stosownych dokumentów potwierdzających okoliczność złożenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek za miesiące marzec, kwiecień, maj 2020 r. Poddając ocenie przedstawione przez Skarżącego okoliczności w tym co do złożenia wniosku dnia 2 kwietnia 2020 r. zawierającego choć błędne żądanie zwolnienia z opłacania składem wspólników i dowody potwierdzające złożenie wniosku RDZ dnia 8 kwietnia 2020 r. w sposób zorganizowany przez ZUS tj. do urny bez możliwości uzyskania potwierdzenia złożenia w taki sposób dokumentów, ZUS uwzględni, że niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, nie mogą być rozstrzygane na niekorzyść strony postępowania stosownie do a Art. 81a § 1 k.p.a. Stwierdzone naruszenia prowadzonego postępowania wyjaśniającego czyni przedwczesnym odnoszenia się do zarzutów skargi w zakresie odmowy zastosowania zwolnienia z opłacania składek wobec braku rozważenia przez ZUS pozostałych przesłanek zwolnienia. Mając powyższe na uwadze, uznając zarzuty skargi i Prokuratora za zasadne, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. sąd orzekł jak w sentencji.