I SA/Sz 142/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Polańska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Bolesław Stachura Sędzia WSA Joanna Wojciechowska po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 kwietnia 2020 r. sprawy ze skarg K. Z. i T. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 16 stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie obwieszczenia o licytacji nieruchomości w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargi.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] oddalające skargi K. i T. Z. na czynność obwieszczenia o licytacji nieruchomości położonej w K. przy ul. [...]. Z ustalonego stanu faktycznego w sprawie wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. prowadzi wobec T. Z. postępowanie egzekucyjne z nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], na podstawie wystawionych przez ten organ tytułów wykonawczych. [...] maja 2018 r. organ egzekucyjny zajął nieruchomość (zajęcie doręczone zobowiązanemu - [...] czerwca 2018 r.; wierzycielowi - [...] maja 2018 r.) oraz - na podstawie art. 110c § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym administracji (Dz.U. z 2019 r. poz. 1438 ze zm.); dalej: "u.p.e.a." - złożył do Sądu Rejonowego w K. wniosek o wpis o wszczęciu egzekucji z nieruchomości w księdze wieczystej tej nieruchomości (nr [...]), w której - jako właściciel - wskazana była K. Z., córka zobowiązanego, jednak wyrokiem z dnia [...] czerwca 2017 r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w K. I Wydział Cywilny uznał za bezskuteczną w stosunku do Skarbu Państwa - Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. umowę darowizny z dnia [...] września 2013 r., na mocy której zobowiązany darował córce nieruchomość. Organ ustalił nadto - na podstawie wydruku zupełnego treści ww. księgi wieczystej - że poprzednim właścicielem nieruchomości był zobowiązany. Następnie, obwieszczeniem z [...] listopada 2019 r. organ egzekucyjny podał do publicznej wiadomości, że pierwsza licytacja nieruchomości odbędzie się [...] stycznia 2020 r. o godzinie 11:00 w siedzibie Urzędu Skarbowego w K.. Obwieszczenie doręczono zobowiązanemu [...] grudnia 2019 r., a K. Z. [...] listopada 2019 r. Pismem z [...] listopada 2019 r. (data nadania: [...] listopada 2019 r.) zobowiązany złożył do organu egzekucyjnego "skargę na czynności organu egzekucyjnego", w której zarzucił, że obwieszczenie o licytacji nieruchomości zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, wskazując, że do licytacji wystawiono całe mieszkanie, w sytuacji, gdy stanowi ono współwłasność żony zobowiązanego - M. Z., która nie jest dłużnikiem Urzędu Skarbowego w K. oraz, że błędnie przyjęto wartość licytowanego mieszkania na kwotę [...]zł, która "na dzień dzisiejszy" nie odpowiada wartości tej nieruchomości. Zobowiązany wniósł o zmianę obwieszczenia i przyjęcie, że przedmiotem sprzedaży jest udział do prawa własności w mieszkaniu położonym w K.. Nadto, pismem z [...] listopada 2019 r. (nadanym [...] listopada 2019 r.) K. Z. również złożyła do organu egzekucyjnego "skargę na czynności organu egzekucyjnego", w którym przedstawiła zarzuty i wnioski tożsame z podniesionymi przez zobowiązanego w sprawie. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. oddalił skargę zobowiązanego oraz skargę K. Z. na czynność organu egzekucyjnego dokonaną przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w K., tj. obwieszczenie o licytacji ww. nieruchomości w prowadzonym wobec zobowiązanego postępowaniu egzekucyjnym. W uzasadnieniu postanowienia organ egzekucyjny wyjaśnił, że określony w art. 110z § 1 u.p.e.a. środek ochrony prawnej stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego, podobnie jak skarga na czynności egzekucyjne (art. 54 § 1 u.p.e.a.). Według organu, przedmiot obu skarg zbieżny jest z przedmiotem skargi wskazanej w art. 54 § 1 u.p.e.a., stanowiącym o skardze na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego, gdyż ogólne określenie "czynności egzekucyjne" mieści w sobie każde działanie organu bezpośrednio lub pośrednio zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego (art. 1a pkt 2 u.p.e.a.) Oba te środki mają charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie mogą mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak np. zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji. Zarówno skarga określona w art. 110z u.p.e.a., jak i w art. 54 u.p.e.a., nie mogą stanowić konkurencyjnego, w stosunku do innych środków zaskarżenia, a ich ograniczony zakres sprawia, że w ramach tych skarg nie mogą być badane zarzuty materialnoprawne. Skarga opisana w art. 110z u.p.e.a. przysługuje na faktyczne, podejmowane już w toku prowadzonej egzekucji określone czynności (dotyczące obwieszczenia o licytacji) w ramach zastosowanego środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z nieruchomości. Tym samym, w postępowaniu skargowym określonym w art. 110z u.p.e.a. dopuszcza się badanie jedynie tych czynności organu egzekucyjnego, które dotyczą wyłącznie samego obwieszczenia (jego wymogów, formy, czy terminu), zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość tych działań. Organ egzekucyjny wyjaśnił także, że z posiadanych informacji nie wynika, aby M. Z. była współwłaścicielem obecnie, lub przed darowizną z dnia [...] września 2013 r., licytowanej nieruchomości. Odnośnie do zarzutu co do przyjętej wartości ([...] zł) jako sumy oszacowania licytowanej nieruchomości, organ wskazał, że podstawą przyjęcia tej kwoty jest protokół opisu i oszacowania nieruchomości z dnia [...] lutego 2019 r., którego integralną cześć stanowi operat szacunkowy z dnia [...] grudnia 2018 r. Protokół wraz z egzemplarzem operatu szacunkowego doręczono zobowiązanemu [...] marca 2019 r. Zobowiązany, mimo pouczenia, nie złożył zarzutów do protokołu opisu i oszacowania we wskazanym terminie, a zarzuty do opisu i oszacowania nie mogą być przedmiotem oceny w trybie skargi na czynności dotyczące obwieszczenia o licytacji. Postanowienie powyższe zostało zaskarżone w całości zarówno przez zobowiązanego, jak i przez K. Z.. W zażaleniach zarzucono: - błąd w ustaleniach faktycznych polegający na mylnym przyjęciu, iż jedynym właścicielem nieruchomości jest zobowiązany; wskazano, że współwłaścicielem nieruchomości jest M. Z.; - błędne przyjęcie wartości lokalu mieszkalnego na poziomie cen z lutego 2019 r., podczas gdy ceny wzrosły o 12 %. W zażaleniach wniesiono o wstrzymanie licytacji do czasu rozpoznania zażaleń. Zaskarżonym do sądu ww. postanowieniem z dnia [...] stycznia 2020 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu postanowienia organ stwierdził, że obwieszczenie o pierwszej licytacji zawiera wszystkie wymagane prawem elementy określone w art. 110w § 3 u.p.e.a. oraz pouczenie o uprawnieniu do wniesienia skargi (art. 110z u.p.e.a.), nadto - odwołując się do brzmienia przepisu art. 110w § 2 u.p.e.a. - organ wskazał, że w sprawie zachowany został termin licytacji, gdyż [...] marca 2019 r. doręczono zobowiązanemu protokół opisu i oszacowania nieruchomości, natomiast termin licytacji wyznaczono na [...] stycznia 2020 r. Organ nie stwierdził także nieprawidłowości w zakresie doręczenia obwieszczenia podmiotom uprawnionym, wymienionym w art. 110w § 4 u.p.e.a., wskazując, że z akt sprawy wynika, iż obwieszczenie o pierwszej licytacji nieruchomości zostało doręczone zobowiązanemu [...] grudnia 2019 r.; pozostałym uczestnikom, tj. K. Z. - [...] listopada 2019 r., pełnomocnikom wierzyciela, tj. B. w W. - [...] listopada 2019 r. (poprawione [...] grudnia 2019 r.) oraz komornikowi sądowemu przy Sądzie Rejonowym w K. - [...] listopada 2019 r. (poprawione [...] grudnia 2019 r.). Obwieszczenie o licytacji wraz z wezwaniem, aby najpóźniej w dniu licytacji zgłosiły zestawienie podatków i innych danin publicznych, należnych na dzień licytacji, zostało doręczone Prezydentowi Miasta K. [...] listopada 2019 r. (poprawione [...] grudnia 2019 r.), Staroście K. - [...] listopada 2019 r. (poprawione [...] grudnia 2019 r.) oraz Dyrektorowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. - [...] listopada 2019 r. (poprawione [...] grudnia 2019 r.). W ocenie organu, w sprawie nie miał zastosowania przepis art. 110w § 4 pkt 3 u.p.e.a., zobowiązujący organ do doręczenia obwieszczenia o licytacji osobom mającym prawo pierwokupu nieruchomości (brak praw pierwokupu nieruchomości), zaś organ egzekucyjny zrealizował wymagania dotyczące upublicznienia obwieszczenia o licytacji, czyniąc zadość wymogom przepisów art. 110w § 5 i § 7 u.p.e.a. Nadto, organ wyjaśnił, że etap kwestionowania wyceny nieruchomości zakończył się z chwilą upływu terminu do złożenia zarzutów na czynność opisu i oszacowania, a obecnie egzekucja nieruchomości jest na etapie obwieszczenia i dlatego wszystkie twierdzenia wnoszących zażalenia w przedmiocie wyceny nieruchomości są spóźnione. Zarówno zobowiązany, jak i K. Z., złożyli do sądu skargi na ww. postanowienie. Skarga zobowiązanego została zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Sz 149/20, zaś skarga K. Z. pod sygn. akt I SA/Sz 142/20. W obu skargach zarzucono: 1) rażące naruszenie prawa, w szczególności art. 7 i art. 8 k.p.a. poprzez zaniżenie wartości nieruchomości oraz nieuwzględnienie, iż przy prowadzeniu egzekucji winno uwzględnić się aktualną cenę, za czym przemawia interes dłużnika jak i organu egzekucyjnego; 2) mylne przyjęcie, iż jedynym właścicielem nieruchomości jest zobowiązany, podczas gdy jest on w związku małżeńskim, w którym nie istniej umowa rozdzielności majątkowej, zatem prawa do nieruchomości ma również M. Z.. W odpowiedziach na skargi organ wniósł o ich oddalenie. Sąd postanowił połączyć sprawy o sygn. I SA/Sz 142/20 i I SA/Sz 149/20 do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz do dalszego prowadzenia pod sygn. akt I SA/Sz 142/20. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie organu nadzoru nad organem egzekucyjnym dotyczące obwieszczenie o pierwszej licytacji nieruchomości. Jak prawidłowo wskazał organ w zaskarżonym postanowieniu, egzekucja z nieruchomości składa się z kilku etapów postępowania i obejmuje: 1) zajęcie nieruchomości przez wezwanie zobowiązanego do zapłaty należności pieniężnej pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości oraz przesłanie do sądu właściwego do prowadzenia księgi wieczystej wniosku o dokonanie w księdze wieczystej wpisu o wszczęciu egzekucji lub złożenia wniosku do zbioru dokumentów oraz przesłanie wierzycielowi zawiadomienia o zajęciu nieruchomości (art. 110c u.p.e.a.); 2) opis i oszacowanie wartości nieruchomości przez rzeczoznawcę majątkowego, o którym mowa w przepisach o gospodarce nieruchomościami (art. 110m-110u u.p.e.a.); 3) sprzedaż zajętej nieruchomości w drodze licytacji publicznej (art. 110w- 111l u.p.e.a.), która obejmuje: obwieszczenie o licytacji, wpłatę wadium przez przystępujących do licytacji lub osobę składającą wniosek o przejęcie nieruchomości, licytację publiczną; 4) przebicie dokonane po zamknięciu licytacji na rzecz licytanta (art. 111m-111t u.p.e.a.), który zaoferował najwyższa cenę; 5) przyznanie własności (art. 112-112g u.p.e.a.). Dla każdego z etapów egzekucji z nieruchomości przewidziano odrębne środki zaskarżenia tj. skargę na zajęcie egzekucyjne, zarzuty na opis i oszacowanie, skargę na obwieszczenie o licytacji, itd. Zakończenie każdego z etapów - zwykle - wiąże się z zamknięciem drogi do kwestionowania czynności po zakończeniu danego etapu. Zatem, zarzuty adresowane wobec obwieszczenia o licytacji nie mogą odnosić się do wcześniejszych faz postępowania dotyczących opisu i oszacowania nieruchomości. Dlatego też, kwestia opisu i oszacowania nieruchomości nie może być już przedmiotem innych środków zaskarżenia, w tym zażalenia oraz skargi sądowoadministracyjnej na obwieszczenie o licytacji nieruchomości. Wprawdzie sąd administracyjny - na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 poz. 2325 ze zm.); dalej: "p.p.s.a." - rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem art. 57a, które nie znajduje zastosowania w sprawie), jednak kwestia opisu i oszacowania nieruchomości nie może już być przedmiotem skargi do sądu administracyjnego na postanowienie organu nadzoru, utrzymujące w mocy postanowienie organu egzekucyjnego o obwieszczeniu licytacji nieruchomości, jak również orzekania przez sąd, który - jak wskazano - nie jest związany granicami skargi, niejako "z urzędu", gdyż stanowiłoby to przekroczenia granic sprawy administracyjnej. Mając na uwadze ww. argumentację, wskazać należy, że - zgodnie z art. 110z § 1 u.p.e.a. - na czynności organu egzekucyjnego dotyczące obwieszczenia o licytacji nieruchomości przysługuje skarga. Z określenia: "czynności organu egzekucyjnego dotyczące obwieszczenia o licytacji" nie wynika jasno, czy chodzi o działanie organu egzekucyjnego, czy o zaniechanie pewnych działań. Uznać należy, że w przepisie tym dopuszczono możliwość wniesienia skargi także na zaniechanie dokonania przez organ egzekucyjny określonych czynności dotyczących obwieszczenia. Przedmiotem skargi mogą zatem być: a) naruszenie przepisów dotyczących sposobu i terminu publicznego obwieszczenia o licytacji, b) nieprawidłowości w zakresie doręczenia obwieszczenia uprawnionym podmiotom, a określenia: "naruszenie" lub "nieprawidłowości" odnosić się będą do zachowań będących działaniem lub zaniechaniem, jeśli ich konsekwencją będzie spowodowanie naruszeń lub nieprawidłowości (zob. E. Pierzchała, Środki prawne w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, s.120, wyd. C.H.Beck). Zgodzić należy się także z organem, że w ramach skargi nie można zaskarżyć innych czynności poza te dotyczące wyłącznie obwieszczenia. W ramach skargi można podnosić jedynie kwestie formalnoprawne, które odnoszą się do prawidłowego przebiegu danej czynności (zmierzającej do realizacji określonego środka egzekucyjnego - egzekucji z nieruchomości, z jej licytacji) na podstawie przepisów regulujących sposób, formę i termin dokonania tych czynności. Na gruncie przywołanego uregulowania, odnosząc się do podniesionych zarówno w skardze jak i w zażaleniu okoliczności dotyczących prowadzenia egzekucji na podstawie nieaktualnego operatu szacunkowego, stwierdzić należy, że zarzut ten nie może być przedmiotem skargi na podstawie wskazanego art. 110z § 1 u.p.e.a., czyli skargi obejmującej czynności obwieszczenia o licytacji. Przedmiotem skargi mogą być zatem naruszenia przepisów dotyczących sposobu i terminu publicznego obwieszczenia o licytacji, jak też doręczenia obwieszczenia uprawnionym podmiotom. Zgodnie z przepisami art. 110w § 1 i § 2 u.p.e.a., zajętą nieruchomość organ egzekucyjny sprzedaje w drodze licytacji (§ 1). Termin licytacji nie może być wyznaczony wcześniej niż po upływie 30 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu opisu i oszacowania nieruchomości (§ 2). Stosownie natomiast do art.110w § 3 u.p.e.a. o licytacji organ egzekucyjny zawiadamia przez publiczne obwieszczenie, w którym podaje: 1) termin i miejsce licytacji; 2) oznaczenie nieruchomości, która ma być sprzedana, ze wskazaniem miejsca jej położenia i przeznaczenia gospodarczego oraz księgi wieczystej lub zbioru dokumentów ze wskazaniem sądu, w którym są prowadzone; 3) oszacowaną wartość nieruchomości i cenę wywoławczą; 4) firmę lub imię i nazwisko zobowiązanego; 5) wysokość wadium, jakie licytant przystępujący do przetargu powinien złożyć, z zaznaczeniem że wadium składa się w gotówce albo w postaci czeku potwierdzonego wystawionego na organ egzekucyjny; 6) czas, w którym w terminie 14 dni przed dniem licytacji będzie wolno oglądać nieruchomość oraz przeglądać w urzędzie skarbowym akta postępowania egzekucyjnego; 7) wzmiankę, że prawa osób trzecich nie będą przeszkodą do licytacji i przyznania nabywcy własności nieruchomości bez zastrzeżeń, jeżeli osoby te nie wystąpiły wcześniej o wyłączenie nieruchomości lub jej przynależności spod egzekucji; 8) wyjaśnienie, że użytkowanie, służebności i prawa dożywotnika, jeżeli nie są ujawnione w księdze wieczystej lub przez złożenie dokumentu do zbioru dokumentów i nie zostaną zgłoszone najpóźniej na 3 dni przed rozpoczęciem licytacji, nie będą uwzględnione w dalszym toku egzekucji z chwilą, w której postanowienie o przyznaniu własności stanie się ostateczne. Stosownie zaś do art. 110w § 4 u.p.e.a., obwieszczenie o licytacji doręcza się: 1) uczestnikom postępowania; 2) właściwej jednostce samorządu terytorialnego oraz organom ubezpieczeń społecznych z wezwaniem, aby najpóźniej w dniu licytacji zgłosiły zestawienie podatków i innych danin publicznych, należnych na dzień licytacji; 3) osobom mającym prawo pierwokupu nieruchomości, jeżeli prawo to zostało wpisane do księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości. Nadto, obwieszczenie o licytacji - zgodnie z art. 110 w § 5 u.p.e.a. - wywiesza się w siedzibach urzędu skarbowego oraz urzędu właściwej jednostki samorządu terytorialnego, co najmniej na 30 dni przed jej terminem, a jeżeli wartość nieruchomości została oszacowana na kwotę wyższą niż [...] zł - także w dzienniku poczytnym w danej miejscowości. W art. 110w § 7 u.p.e.a. przewidziano, że w ogłoszeniu w dzienniku podaje się oznaczenie nieruchomości, termin i miejsce licytacji, oszacowaną wartość nieruchomości i cenę wywoławczą oraz wysokość wadium, jakie licytant powinien złożyć. Mając na uwadze przedstawioną regulację prawną - po przeprowadzeniu analizy akt postępowania - należy stwierdzić, że organ egzekucyjny, dokonując obwieszczenia o pierwszej licytacji, dochował wymogów określonych w art. 110w u.p.e.a. Organ egzekucyjny wyznaczył licytację na [...] stycznia 2020 r. godz. 11:00, czyli po upływie 30 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu protokołu opisu i oszacowania nieruchomości z [...] lutego 2019 r. (integralną jego część stanowił operat szacunkowy z [...] grudnia 2018 r.), które nastąpiło [...] marca 2019 r. Obwieszczenie o terminie pierwszej licytacji nieruchomości zostało podane do publicznej wiadomości [...] listopada 2019 r., a więc co najmniej 30 dni przed jej terminem, a także doręczone Prezydentowi Miasta K. [...] listopada 2019 r. (poprawione [...] grudnia 2019 r.), Staroście K. - [...] listopada 2019 r. (poprawione [...] grudnia 2019 r.) oraz Dyrektorowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. - [...] listopada 2019 r. (poprawione [...] grudnia 2019 r.). Zostało ono także doręczone następującym podmiotom: zobowiązanemu [...] grudnia 2019 r.; pozostałym uczestnikom, tj. K. Z. - [...] listopada 2019 r., pełnomocnikom wierzyciela, tj. B. w W. - [...] listopada 2019 r. (poprawione [...] grudnia 2019 r.) oraz komornikowi sądowemu przy Sądzie Rejonowym w K. - [...] listopada 2019 r. (poprawione [...] grudnia 2019 r.). Nadto, ogłoszenie prasowe o licytacji nieruchomości ukazało się [...] grudnia 2019 r. w wydaniu szczecińskim [...] oraz na portalu internetowym [...] Obwieszczenie zawiera wszystkie wymagane elementy określone w ww. art. 110w § 3 i § 7 u.p.e.a. Według składu orzekającego w sprawie, nieuprawniony jest także zarzut mylnego przyjęcia, że jedynym właścicielem nieruchomości co do której obwieszczono jej licytację jest zobowiązany. W danych zaczerpniętych przez organ egzekucyjny z księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości lokalowej położonej w K. przy ul. [...] przez Sąd Rejonowy w K. nr KW [...] jest T. Z., gdyż umowa darowizny tej nieruchomości na rzecz córki K. Z. została wyrokiem z dnia [...] czerwca 2017 r. sygn. akt I C [...] Sądu Okręgowego w K. I Wydział Cywilny uznana za bezskuteczną w stosunku do Skarbu Państwa - Naczelnika Urzędu Skarbowego w K.. Fakt pozostawania M. Z. w związku małżeńskim ze skarżącym i niezawarcie przez małżonków umowy o rozdzielności majątkowej małżeńskiej nie powoduje powstania jakichkolwiek praw do tej nieruchomości wobec żony skarżącego. Dokonując więc kontroli legalności zaskarżonego postanowienia w granicach kognicji, sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organ przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także wystąpienia innych przesłanek przewidzianych w art. 145 § 1 i § 2 p.p.s.a. Działając także z urzędu - na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. - sąd nie stwierdził wystąpienia przesłanek powodujących konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia. W tej sytuacji - na podstawie art. 151 p.p.s.a. - sąd obie skargi oddalił.