I SA/Rz 970/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Panek po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A.J. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 22 marca 2017 r. o sygn. akt I SA/Rz 970/16 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia skarżącej zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych, od dochodów z kapitałów pieniężnych za 2009 r. - postanawia - zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 22 marca 2017 r. i przyznać skarżącej A. J. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 3.742 zł (trzy tysiące siedemset czterdzieści dwa złote).

A. J. (dalej: skarżąca), reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia skarżącej zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych, od dochodów z kapitałów pieniężnych za 2009 r. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I wezwano skarżącą do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 27.742,00 zł, w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu, pod rygorem odrzucenia skargi. W otwartym terminie do uiszczenia wpisu skarżąca złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie 24.00,00 zł.. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym podała, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiadając jakiegokolwiek dochodu. W dalszej części oświadczenia skarżąca wskazała, że jest właścicielką kilku nieruchomości, które obciążone są hipotekami. Posiada także udziały w kilkunastu spółkach. Skarżąca zadeklarowała, że część dochodów sądowych zamierza pokryć ze środków uzyskanych z pożyczki od brata u którego zamieszkuje, w pozostałym zakresie zawnioskowała o zwolnienie od przedmiotowej należności w kwocie 24.000,00 zł. Postanowieniem z dnia 22 marca 2017 r. o sygn. akt I SA/Rz 970/16 referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia referendarz podkreślił, że wobec niejasności w oświadczeniach skarżącej zarządzeniem z dnia 3 lutego 2017 r. wezwano skarżąca do złożenia kolejnego oświadczenia o stanie majątkowym, między innymi poprzez wyjaśnienie czy osiąga jakikolwiek korzyści majątkowe z tytułu sprawowania licznych funkcji w spółkach prawa handlowego, a także przedstawienie sytuacji majątkowej brata, na którego faktycznym utrzymaniu pozostaje. Z uwagi, że skarżąca nie ustosunkowała się do przedmiotowego wezwania referendarz orzekł o odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem referendarza skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia z dnia 22 marca 2017 r. domagając się przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu sprzeciwu podkreśliła, że ze względu na obecną sytuację finansową nie jest w stanie uiścić wpisu od skargi, gdyż jest on bardzo wysoki. Wpłacenie kwoty niemalże 28.000 zł stanowi dla niej istotna przeszkodę ograniczającą jej prawo do sądu. Podniosła, że jej sytuacja majątkowa została ujawniona we wniosku i piśmie przewodnim z dnia 29 grudnia 2016 r. i uzupełnieniu z dnia 27 stycznia 2017 r a także z dnia 30 marca 2017 r. W jej ocenie zostało tam dostatecznie uprawdopodobnione, że nie posiada majątku ani przychodów, które pozwalałyby na pokrycie wpisu od skargi w pełnej wysokości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Natomiast zgodnie z treścią § 2 ww. przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika w sprawie (art. 245 § 3 tej ustawy). Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a określa przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarty w art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2008 r., I GZ 173/08, CBOSA). Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy więc do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Oceniając sytuację finansową i majątkową przedstawioną przez skarżącą Sąd uznał, że w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Sądu opartej na podstawie dotychczasowego przebiegu postępowania, oświadczeń skarżącej oraz kopii dokumentów przedłożonych przez nią znajdujących w aktach postępowania, skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Jak wynika z akt sprawy skarżąca w trakcie postępowania w przedmiocie prawa pomocy składała dodatkowe oświadczenia i wyjaśnienia dotyczące jej stanu majątkowego. Załączone zostały cztery wyciągi z rachunku bankowego. Z wyciągów tych wynika, że stan rachunku jest "zerowy". Jednak naliczane są odsetki od depozytów. Depozytami są kwoty zajęte na rachunku przez organy egzekucyjne. Skarżąca w formie oświadczenia sporządziła również spis średnich miesięcznych wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym, przedstawiła średnie miesięczne wydatki na zakup żywności, odzieży, leków oraz środków czystości, przedstawiła oświadczenie dotyczące zatrudnienia i pełnionych funkcji oraz wykaz podmiotów w których pełni funkcje członka zarządu, przedłożyła kserokopie deklaracji rozliczeniowe spółek, których jest udziałowcem. Zdaniem Sądu przedstawiona przez skarżącą sytuacja materialna wskazuje na to, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 260 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 Sąd postanowił jak w sentencji.