I SA/Rz 763/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Tomasz Smoleń, Sędzia WSA Piotr Popek, Sędzia WSA Jarosław Szaro /spr./, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 maja 2023 r. sprawy ze skarg M.A. i S.A. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 21 października 2022 r., nr 1801-IEE.711.103.2022 w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną oddala skargi.

M.A. i S.A. (dalej: Skarżący/Zobowiązani) poddali kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z 21 października 2022 r. nr 1801-IEE.711.103.2022, którym utrzymano w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. (dalej: organ egzekucyjny) z 18 lipca 2022 r. nr 1811-SEE.711.8.2022.1.ORZ w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną. Z przedłożonych Sądowi akt sprawy wynikało, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. prowadzi przeciwko Zobowiązanym postępowanie egzekucyjne należności pieniężnych (część materiałów zgromadzona w aktach postępowania egzekucyjnego w sprawie o sygn. I SA/Rz 761/22). Tytuły wykonawcze o nr 4096/50001/2015/15 z 26 maja 2015 r., 4096/50001/2016/35 z 24 czerwca 2016 r., 4096/50001/2016/167 z 14 grudnia 2016 r., 4096/50001/2017/79 z 23 października 2017 r., 4096/50001/2018/5 z 11 czerwca 2018 r., 4096/50001/2019/1 z 14 lutego 2019 r., 4096/50001/2020/3 z 23 stycznia 2020 r., wystawił Wójt Gminy L. (dalej: Wierzyciel). Dotyczą one, ciążących solidarnie na małżonkach, zobowiązań podatkowych w postaci łącznych zobowiązań pieniężnych za poszczególne lata podatkowe. W toku postępowania egzekucyjnego, na mocy zawiadomienia z 11 kwietnia 2022 r., dokonano zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, o czym powiadomiono Zobowiązanego S.A. 19 kwietnia 2022 r. Przeciwko tej czynności egzekucyjnej Zobowiązany wniósł skargę, która została uwzględniona, ponieważ ww. zawiadomienia nie doręczono Zobowiązanej M.A. W następstwie uzupełniono ww. uchybienie, doręczając jej 31 maja 2022 r. zawiadomienie o ww. zajęciu. Na czynność zajęcia wniesiona została skarga, w której podniesiono zarzuty przedawnienia zobowiązań podatkowych za lata 2014-2016 i okres od 1 stycznia do 30 marca 2017 r., a odnośnie do pozostałych zobowiązań (za okresy 2017-2019) z powodu zaskarżenia decyzji wymiarowych do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W piśmie z 8 czerwca 2022 r. Wierzyciel oświadczył, że decyzje wymiarowe dotyczące zobowiązań podatkowych za lata 2017-2019 są ostateczne i podlegają wykonaniu. Odrębnymi postanowieniami z 17 lipca 2022 r. nr 1811-IEE.711.6.2022.1.ORZ oraz nr 1811-IEE.711.7.2022.1.ORZ, z uwagi na brak przedawnienia, odmówiono umorzenia postępowania egzekucyjnego odnośnie do zobowiązań za lata 2014-2016 i okres od 1 stycznia do 30 marca 2017 r. Odnośnie do skargi na czynność egzekucyjną organ wskazał, że podlegała ona rozpatrzeniu przez pryzmat przepisów sprzed nowelizacji ustawy egzekucyjnej dokonanej ustawą z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2070), w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r. Jej przedmiotem są czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub ich przewlekłość. W ramach tej skargi ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. Nie jest ona środkiem prawnym umożliwiającym kwestionowanie całokształtu postępowania egzekucyjnego oraz podstaw jego prowadzenia. Zajęcie świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej stanowi jeden z dopuszczalnych środków egzekucyjnych w egzekucji należności pieniężnych. Zawiadomienie o zajęciu doręczono S.A. 19 kwietnia 2022 r., a M.A. 31 maja 2022 r. Zajęcie świadczenia emerytalnego reguluje art. 79 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Następuje to poprzez przesłanie do organu rentowego właściwego do spraw wypłaty zobowiązanemu świadczeń zawiadomienia o zajęciu tej części przysługujących zobowiązanemu świadczeń, która nie jest zwolniona spod egzekucji, na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami i tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa organ rentowy, aby nie wypłacał zajętej części świadczenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pełnego pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych. Zawiadomienie o zajęciu doręczono do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w R. 19 kwietnia 2022 r., na prawidłowym druku, który zawierał wszystkie wymagane elementy. O zajęciu zawiadomiono także Zobowiązanych, czyniąc zadość obowiązkowi określonemu w art. 79 § 4 pkt 1 cyt. ustawy. Odpisy tytułów wykonawczych stanowiących podstawę zajęcia zostały doręczone Zobowiązanym wcześniej. W świetle powyższego skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. W zażaleniu Zobowiązani wnieśli o zmianę postanowienia na ich korzyść. Opisanym na wstępie postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Organ odwoławczy podniósł, że skarga na czynności egzekucyjne wszczyna postępowanie, którego celem jest zbadanie prawidłowości dokonania konkretnej czynności egzekucyjnej zmierzającej do zastosowania lub zrealizowania określonego środka egzekucyjnego. Czynności egzekucyjne to wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania, zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia. Odnośnie do Zobowiązanych, na podstawie tytułów wykonawczych, zastosowano środek egzekucyjny określony w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym jako "egzekucja ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej". Stosując ten środek podjęto czynności określone w dziale II, rozdziale 3 ustawy, w tym art. 79. Przesłano do właściwego organu rentowego zawiadomienie z 11 kwietnia 2022 r. o zajęciu tej części przysługujących zobowiązanemu świadczeń, która nie jest zwolniona spod egzekucji, na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi. Jednocześnie wezwano organ rentowy, aby nie wypłacał zajętej części świadczenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pełnego pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych. O zajęciu zawiadomiono Zobowiązanych (19 kwietnia i 31 maja 2022 r.). Zawiadomienia zawierały wymaganą przepisami prawa treść, w tym niezbędne pouczenia. Zarzuty dotyczące przedawnienia zobowiązań zostały wyłączone do rozpatrzenia w odrębnych postępowaniach, a kwestia prawidłowości wymiaru i dopuszczalności egzekwowania należności podatkowych za lata 2017-2019 pozostaje poza zakresem tego postępowania. W skardze, domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy organowi II instancji do ponownego rozpatrzenia, zarzucono nienależyte przeanalizowanie zarzutu przedawnienia i wadliwe ustalenia dotyczące tych okoliczności. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko w sprawie. Zwrócił organ uwagę, że zarzuty skargi nie odnoszą się do przedmiotu zaskarżonego rozstrzygnięcia, a kwestia przedawnienia została wyłączona do rozpatrzenia w odrębnych postępowaniach. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargi nie zasługiwały na uwzględnienie. Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonych postanowień nie wykazała, aby zostały wydane przez organy egzekucyjne z naruszeniem prawa w stopniu wymagającym zastosowania środków określonych w przepisach art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259; dalej powoływanej w skrócie jako "P.p.s.a."). Zastrzec przy tym należy, że kontrola sądowoadministracyjna sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem (legalności) działalności organów administracji publicznej. Sąd analizuje, czy podejmując określone działania, organy administracji publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, a tylko poważne naruszenia mogą stanowić podstawę uchylenia zaskarżonego aktu albo stwierdzenia jego nieważności. Zaskarżone postanowienia wydano na podstawie art. 54 § 1 i § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r., stosownie do art. 13 ust. 1 ustawy z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw. W myśl art. 51 § 1 i 4 cyt. ustawy, zobowiązanemu przysługiwała skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Skargę należało wnieść w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia zobowiązanego o czynności egzekucyjnej, o ile przepisy nie stanowiły inaczej. Prawidłowo wyjaśniono w kontrolowanych postanowieniach, że skarga na czynności egzekucyjne ma na celu zainicjowanie postępowania służącego ocenie prawidłowości (zgodności z prawem) podjętej przez organ egzekucyjny konkretnej czynności egzekucyjnej. Ten środek prawny nie może jednak odnosić się do kwestii, które mogą/powinny być przedmiotem innych środków prawnych, w szczególności zarzutów, o których mowa w art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Nie ma ona bowiem charakteru uniwersalnego środka zaskarżenia, za pomocą którego można by kwestionować wszystkie akty i działania podejmowane przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania egzekucyjnego. Jest to bowiem środek o charakterze subsydiarnym, uzupełniającym katalog innych środków prawnych, zasadniczo ukierunkowanym na ocenę formalnej poprawności podjętych czynności (sposobu i formy). Skargę skierować można bowiem przeciwko każdej "czynności egzekucyjnej", a więc, mając na uwadze treść art.1a pkt 2 cyt. ustawy, wszelkich podejmowanych przez organ egzekucyjny działań zmierzających do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Niewątpliwie, mogła zatem zostać skierowana do czynności zajęcia egzekucyjnego świadczenia emerytalnego i rentowego, w którym mowa w art. 1a pkt 18 cyt. ustawy, poprzez które organ egzekucyjny nabywa prawo rozporządzania składnikiem majątkowym zobowiązanego w zakresie niezbędnym do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym. W kontrolowanych postanowieniach organy przywołały przepisy, które odnosiły się do skargi na czynności egzekucyjne, zaprezentowały ich wykładnię oraz oceniły dokonaną czynność egzekucyjną w postaci zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej. Środek ten, określony w art. 1a pkt 12 lit. a) tiret trzecie, jest realizowany na zasadach określonych w art. 79 i nast. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym, co także zostało w postanowieniach wyjaśnione. Prawidłowo przywołano również ogólne regulacje o egzekucji należności pieniężnych zawarte w art. 67 i nast. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zawiadomień o zajęciu należało dokonać przy wykorzystaniu wzoru urzędowego formularza określonego przez właściwego ministra, chyba że doręczeń dokonywano przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego albo z użyciem środków komunikacji elektronicznej. W każdym razie, zawiadomienia takie musiały zawierać dane, o których mowa w art. 67 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Analiza zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów potwierdza prawidłowość stanowiska organów, że rzeczonego zajęcia dokonano zgodnie z tymi przepisami. Organ egzekucyjny skierował do właściwego organu rentowego zawiadomienia o zajęciu świadczenia i wezwał tenże, aby nie wypłacał zajętej części świadczenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pełnego pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych. O podjętej czynności organ egzekucyjny zawiadomił także Zobowiązanych, czyniąc zadość dyspozycji art. 79 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zawiadomienia te zawierały wymaganą przepisami treść, w tym wezwania i pouczenia. Powyższe świadczy o tym, że organ egzekucyjny dokonał rzeczonego zajęcia zgodnie z ustawą egzekucyjną. Czynność ta może być dla Zobowiązanych uciążliwa, zwłaszcza pod kątem utraty części dochodu, ale postępowanie egzekucyjne jest postępowaniem o charakterze przymusowym, zaś ustawa egzekucyjna nie uzależnia podejmowania czynności egzekucyjnych od zgody zobowiązanego i nie wymaga uzgodnienia z nim rodzaju zamierzonych czynności egzekucyjnych. Każde przymusowe działanie, którego skutecznym oddziaływaniem jest dotknięty zobowiązany, jest dla niego uciążliwe. Z podanych względów, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd skargi oddalił jako niezasadne.