I SA/Rz 75/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jarosław Szaro Sędziowie WSA Małgorzata Niedobylska SO del. Piotr Popek / spr./ Protokolant ref. staż. Joanna Kulasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2016 r. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za poszczególne miesiące w latach 2000-2012 oddala skargę.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2015r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu wniosku K.Z. (dalej: wnioskodawca/skarżący) o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy utrzymał w mocy decyzję własną nr [...] z dnia 14 września 2015r., odmawiającą umorzenia należności z tego tytułu składek. Z treści zaskarżonej decyzji oraz akt postępowania wynika, że wnioskodawca od 1 stycznia 1999r. do 31 grudnia 2012r. prowadził działalność gospodarczą, z tytułu której miał obowiązek opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy. Ponieważ nie wywiązał się z tego obowiązku w sposób prawidłowy, powstało zadłużenie na kwotę łączną ponad 50 tys. zł. oraz odsetki za zwłokę na dzień wpływu wniosku w kwocie ponad 45 tys. zł. Wnioskiem z dnia 27 lipca 2015r. wnioskodawca zwrócił się do organu o umorzenie zaległości z tytułu składek, względnie rozłożenie ich na raty, powołując się na złą sytuację majątkową oraz deklarując, iż jego aktualne możliwości terminowego regulowania zobowiązań sięgają kwoty 200 zł. miesięcznie. W toku prowadzanego postępowania ustalono, że wnioskodawca obecnie nie pracuje, pozostaje zarejestrowany jako bezrobotny w Powiatowym Urzędzie Pracy w B. bez prawa do zasiłku. Osiąga dochody z prac dorywczych otrzymując propozycje współpracy od firm ubezpieczeniowych. Zgodnie z przedłożonym do wniosku oświadczeniem, wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, której miesięczny dochód ze świadczenia emerytalnego wynosi 1 230 zł. miesięcznie. Wnioskodawca nie posiada majątku ruchomego czy też nieruchomości, posiada natomiast zadłużenie z tytułu zaciągniętego kredytu – podlegające egzekucji łącznej w trybie egzekucji sądowej w zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej. Stałe wydatki z tytułu miesięcznych opłat określa na kwotę 150 zł., natomiast koszty związane z leczeniem na kwotę 600 zł. Z przedłożonego oświadczenia wynika, że nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy. Wskazuje, iż sytuacja zdrowotna nie pozwala mu na podjęcie zatrudnienia. Rozpatrując wniosek o umorzenie zaległości na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2013. poz. 1442, dalej: u.s.u.s., Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia zaległości stwierdzając, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności przedmiotowej należności ani niebezpieczeństwo, iż w toku postępowania egzekucyjnego nie osiągnie się kwot przewyższających wydatki. W stosunku do zobowiązanego jest prowadzona egzekucja, której ani organ postępowania egzekucyjnego ani Komornik Sądowy nie umorzyli z uwagi na nieściągalność. Analizując przedmiotową sprawę pod kątem przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w zw. z § 3 ust.1 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U.03.141.1365, dalej: rozporządzenie) organ stwierdził, iż skarżący nie wykazał okoliczności mogących wskazywać na wystąpienie powyższych przesłanek w przedmiotowej sprawie. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, organ wskazał, że wprawdzie wnioskodawca nie pracuje, lecz nie wykazał przy tym żadnych okoliczności, które by świadczyły o braku możliwości podjęcia zatrudnienia. Jest zarejestrowany jako osoba poszukująca pracy, co zwiększa szansę na uzyskanie zatrudnienia, oraz nie korzysta z żadnych form pomocy wobec czego nie ma przesłanek aby jego sytuację materialną uznać za zagrażającą zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. Organ podkreślił też brak przesłanek szczególnych stanowiących podstawy umorzenia tj. strat materialnych wynikłych z klęsk żywiołowych czy też konieczności sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, podnosząc iż konieczność zaspokojenia należności w przedmiotowej sprawie, wynikła na skutek zbiegu dwu ubezpieczeń – z prowadzonej działalności gospodarczej oraz z umowy o dzieło, umowy zlecenia i umowy o pracę nakładczą, w której to sytuacji Zakład przez długi czas, tolerował i uznawał za prawidłowy, obrany przez wnioskodawcę sposób wyliczania należnych składek, wydając zaświadczenia o niezaleganiu ze składkami. Zaległości będące przedmiotem sprawy, wynikły ze zmiany sposobu naliczania przedmiotowych składek. Podkreślił, iż nie jest w stanie sprostać nałożonym na niego zobowiązaniom finansowym bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania rodziny, a także iż nie ponosi wyłącznej winy za powstanie owych zaległości. W treści skargi oświadczył też że Sąd Rejonowy w B. po ujawnieniu majątku, na wniosek ZUS wpisał skarżącego do rejestru osób niewypłacalnych. W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz.1270 ze zm; dalej: p.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja ZUS w sprawie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Jest to decyzja uznaniowa. W orzecznictwie sądowo-administracyjnym podkreśla się, że kontrola decyzji uznaniowych jest co do zasady traktowana jako ograniczona. W pełnym zakresie sądy administracyjne kontrolują natomiast prawidłowość postępowania wyjaśniającego. Kontrola Sądu sprowadza się zatem do badania czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Jeśli decyzja została wydana z takim naruszeniem przepisów o postępowaniu, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, podlega ona uchyleniu na podstawie art.145 §1 pkt.1 lit.c p.p.s.a. O tego rodzaju naruszeniach prawa można by mówić, gdyby organ dokonując oceny sprawy, pominął istotne dla niej dokumenty lub okoliczności faktyczne, dokonał oceny dokumentów i okoliczności wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdy pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, czy też pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy. Uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia bowiem organu administracji od obowiązku wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), całościowego wyjaśnienia sprawy i wydania decyzji przekonywującej pod względem faktycznym i prawnym. Biorąc pod uwagę powyższy zakres zaskarżenia, skargę należy uznać za bezzasadną. Została bowiem wydana po prawidłowym przeprowadzeniu postepowania dowodowego. W sposób wyczerpujący zebrano i rozpatrzono cały materiał dowodowy, a po dokonaniu jego oceny organ uznał, że nie zostały udowodnione okoliczności dotyczące istnienia przesłanek umorzeniowych. W rozpatrywanej sprawie brak także podstaw do uznania, że organ dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego. Odnosząc się do argumentów skargi, podkreślić należy że przedmiotem kontroli sądu w sprawie o umorzenie zaległości ani nie jest prawidłowość naliczenia skarżącemu składek na ubezpieczenie, ani też ewentualne błędy poczynione przez ZUS we wcześniejszych postępowaniach, czy też prawidłowość egzekucji prowadzonej wobec skarżącego w tym zakresie. W sprawie z wniosku o umorzenie zaległości, organ ma obowiązek odnieść się do okoliczności mogących stanowić podstawę owego umorzenia, a sąd kontroluje prawidłowość działania organu jedynie w granicach tej konkretnej sprawy. Jeśli wolą skarżącego jest doprowadzenie również do merytorycznej kontroli prowadzonej wobec niego egzekucji - winien wykorzystać stosowne go tego celu środki prawne. Wniosek o umorzenie zaległości służy jedynie do uzyskania ulgi w spłacaniu zobowiązań, nie zaś do kontroli prawidłowości i zasadności ich naliczenia. Podstawę materialną zaskarżonej decyzji, jak również decyzji ją poprzedzającej, stanowiły przepisy art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s stanowiące o możliwości umarzania należności z tytułu składek w sytuacji ich całkowitej nieściągalności, a także o możliwości umarzania należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, w sytuacjach o których mowa w § 3 rozporządzenia. Zgodnie z powołanym rozporządzeniem, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności. W przedmiotowej sprawie, nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, tak długo jak prowadzone postępowanie egzekucyjne nie zakończy się stwierdzeniem bezskuteczności tejże egzekucji. Nawet wtedy jednak, organ nie jest zobligowany do umorzenia wnioskowanych zaległości, a jedynie może to uczynić. W sprawie niebagatelne znaczenie ma też treść wniosku skarżącego, który zwracając się o umorzenie zaległości, względnie o ich rozłożenie na raty – deklaruje terminową spłatę zaległości w ratach, o ile miesięczna wysokość raty nie przekroczy kwoty 200 zł. Skoro zatem sam wnioskodawca deklaruje możliwość spłaty zaległości, nie sposób uznać, iż jest ona nieściągalna. Sytuację skarżącego można również rozpatrywać w kontekście zaistnienia przesłanek ujętych w § 3 ust. 3 rozporządzenia, jednakże od razu zauważyć należy, że nie jest wystarczające samo powołanie się przez zobowiązanego na trudności w spłacie należności, wynikające z opisanych w przepisie okoliczności - konieczne jest natomiast wykazanie, że ze względu na stan majątkowy czy też sytuację rodzinną lub zdrowotną, zobowiązany nie jest w stanie uiścić powstałej należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego bądź członka jego rodziny. Ponownie zatem należy podkreślić, że skoro skarżący deklaruje możliwość regulowania należności w ratach, czy też na bieżąco reguluje zobowiązania z innych tytułów – nie ma podstaw do stwierdzenia że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Sytuacja majątkowa przedstawiona przez skarżącego jest niewątpliwie trudna, gdyż nie dysponuje on środkami pozwalającymi na spłatę wszystkich zobowiązań. Jednakże biorąc pod uwagę deklarację o możliwej ratalnej spłacie należności – nie na tyle poważna aby uzasadniała wniosek o konieczności umorzenia zaległości. Nie bez znaczenia są również poparte treścią skargi, ustalenia organu, że skarżący uzyskuje dochody z prac dorywczych, współpracując z firmami ubezpieczeniowymi. W treści wniosku o prawo pomocy skarżący zadeklarował też dokonywanie regularnych wypłat na rzecz komornika sądowego z tytułu obciążającego go kredytu bankowego. Tym samym nie można uznać skarżącego za osobę spełniającą przesłanki umorzenia należności publicznoprawnych, skoro dysponuje środkami na wykonanie zobowiązań cywilnoprawnych. Nawet jeśli ewentualne niewykonanie zobowiązania cywilnoprawnego wiązałoby się daleko idącymi negatywnymi konsekwencjami dla zobowiązanego, np. w postaci niebezpieczeństwa utraty majątku – samo preferowanie wykonywania zobowiązań cywilnoprawnych wyklucza umorzenie zobowiązań publicznoprawnych, gdyż stanowiłoby ono nieuprawnione uprzywilejowywanie podmiotów prawa cywilnego kosztem Skarbu Państwa czyli kosztem ogółu obywateli. Wniosek o umorzenie zaległości mógłby zostać uwzględniony, w razie wystąpienia okoliczności wyjątkowych ujętych w ustawie, jednakże z materiału dowodowego sprawy nie wynika, aby skarżący znalazł się w trudnej sytuacji majątkowej spowodowanej klęską żywiołową lub innym nadzwyczajnym zdarzeniem, czy też doświadczył przewlekłej choroby, bądź też został pozbawiony możliwości uzyskiwania dochodu na skutek konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Skoro ustalono, że zobowiązany spłaca zobowiązanie z tytułu kredytu, a także deklaruje możliwość ratalnej spłaty zobowiązania z tytułu składek, przy braku innych okoliczności szczególnych - organ nie miał podstaw do stwierdzenia, że skarżący spełnia przesłanki do umorzenia zaległości. Tym samym, kontrolując prawidłowość zaskarżonej decyzji, należy stwierdzić, że w ustalonej zgodnie z zasadami postepowania sytuacji majątkowej skarżącego nie sposób dopatrzeć się przesłanek do umorzenia zaległości. Organ orzekający wziął pod uwagę podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności i dokonał ich oceny, co znalazło swoje odzwierciedlenie tak w materiale dowodowym sprawy, jak również w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Podnoszone okoliczności nie zostały pominięte przez organ orzekający, jednakże zostały one ocenione jako nie dające wystarczających podstaw do zastosowania instytucji umorzenia zaległości. W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie doszło również do naruszenia przepisów prawa materialnego. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.