I SA/Rz 733/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska /spr./, Sędzia WSA Jarosław Szaro, Protokolant sekr. sąd. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lutego 2023 r. sprawy ze skargi S.P. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 20 października 2022 r., nr 1304-PT.411.30-31.2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne rolników za okres od 1 lipca do 30 września 2022 roku oddala skargę.

S. P. (dalej: Skarżący, Wnioskodawca) poddał kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z 20 października 2022 r. nr 1304-PT.411.30-31.2022. Postanowiono w niej o odmowie umorzenia Wnioskodawcy należnej składki na: 1) fundusz wypadkowo-chorobowo-macierzyński w kwocie [...] zł za okres od 1 lipca do 30 września 2022 r., stosownie do art. 41a ust. 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, 2) na fundusz emerytalno-rentowy w kwocie [...] zł za okres od 1 lipca do 30 września 2022 r., do których ma zastosowanie rozporządzenie Komisji (UE) nr 2019/316 z 21 lutego 2019 r. w sprawie zastosowania art. 107 i 108 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze produkcji rolnej. Z uzasadnienia ww. decyzji i akt sprawy wynikało, że Skarżący zgłosił Prezesowi KRUS wniosek o umorzenie ww. składek za III kwartał 2022 r. w kwocie [...] zł. Uzasadnił go brakiem środków finansowych, galopującymi cenami oraz obniżeniem świadczeń otrzymywanych z GOPS, licznymi chorobami i koniecznością zakupu dodatkowych leków. Powołał się na zdarzenie losowe z 2017 r., kiedy padła mu w gospodarstwie krowa i nie otrzymanie z tego tytułu pomocy na zakup kolejnego zwierzęcia. W toku postępowania Wnioskodawca składał oświadczenia i dokumenty dotyczące leczenia i wydatków. Podejmując negatywną dla Wnioskodawcy decyzję organ podał, że szacunkowa wartość jego gospodarstwa rolnego o pow. 3,48 ha wynosi około [...] zł. Przekracza ona kwotę zaległości, które mogą być zabezpieczone hipotecznie. Szacunkowy dochód z gospodarstwa rolnego wynosi rocznie około [...] zł ([...] zł miesięcznie). Kilkakrotnie przyznawano mu już ulgę w spłacie zadłużenia należności wobec KRUS przez umorzenie składek. Przedłożone dowody zakupu leków dotyczyły produktów nabywanych bez recepty, co nie potwierdziło stanowiska strony o konieczności kosztownej terapii. Tytułem dopłat Wnioskodawca uzyskał za rok 2021 kwotę [...] zł, a za zezwolenie na korzystanie przez osobę trzecią z użytków zielonych otrzymuje 250 zł rocznie. Od stycznia do maja 2022 r. tytułem zasiłków z GOPS otrzymał po około [...] zł miesięcznie, a od maja do czerwca po [...] zł miesięcznie. Na zakup posiłków uzyskał po [...] zł miesięcznie na okres od czerwca do września 2022 r. Wykazane przez Wnioskodawcę wydatki obejmowały: podatek od nieruchomości [...] zł/rocznie, polisę ubezpieczeniową budynków rolniczych, mieszkalnych i gospodarczych [...]zł/rocznie, rachunki za prąd za okres od 11 maja do 12 września 2022 r. na łączną kwotę [...]zł, paragony z apteki na łączną kwotę [...]zł oraz oświadczenie o cenie zakupu butli gazowych po około[...]zł, na telefon [...]zł, wodę [...] zł rocznie, żywność [...]zł dziennie. Na ogrzewanie mieszkania do marca wydał około [...]zł. W ocenie organu, stan zdrowia Wnioskodawcy nie wyklucza pracy w gospodarstwie, ani podjęcia innej pracy zarobkowej, w celu poprawienia sytuacji finansowej. W świetle powyższego, powołując się na przepisy art. 41a ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, Prezes KRUS uznał, że brak jest przesłanek i okoliczności uzasadniających pozytywne rozpatrzenie wniosku. Należności te nie są trwale nieściągalne, gdyż mogą być egzekwowane z przedmiotu hipoteki. Natomiast na gruncie przepisów rozporządzenia Komisji (UE) nr 2019/316 Wnioskodawca nie spełnia kryteriów określonych w art. 107 i 108 TFUE, które wymagają m.in. pozytywnej prognozy, by udzielona pomoc w formie umorzenia zaległości pomogła w stabilizacji trudnej sytuacji finansowej. W skardze S. P.wyraził niezadowolenie ze sposobu rozpatrzenia wniosku. Decyzję uznał za niesprawiedliwą, podjętą z przekroczeniem granicy swobody uznania. W szczególności nie zgodził się z oceną, że jest zdolny do pracy w gospodarstwie rolnym lub poza nim. Zakwestionował prawidłowość dokonanych ustaleń. W piśmie z 9 lutego 2023 r. podniósł dodatkowo, że w zarządzeniu Prezesa KRUS z 8 grudnia 2010 r. jako warunki umorzenia składek podano sytuacje, gdy ich opłacenie pozbawiłoby płatnika możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, gdy płatnik poniósł straty materialne w wyniku nadzwyczajnego zdarzenia losowego powodującego, że opłacenie składek byłoby znacznym obciążeniem finansowym dla płatnika, wystąpienie choroby chronicznej, przewlekłej, która pozbawia płatnika możliwości uzyskania dochodu na opłacenie składek. Odnośnie do jego osoby występują trzy opisane przypadki, a pomimo tego nie uwzględniono wniosku. Wyznaczony w ramach instytucji prawa pomocy pełnomocnik skarżącego w piśmie z 17 lutego 2023 r. poparł skargę zarzucając naruszenie: 1) art. 41b ust. 2 w związku z art. 41a ust. 1 i art. 52 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, gdyż - wbrew błędnej ocenie organu - zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek w zakresie wnioskowanym przez Skarżącego, 2) art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez zaniechanie organu w kwestii braku ustalenia w sposób prawidłowy i wyczerpujący okoliczności faktycznych sprawy istotnych dla jej rozstrzygnięcia w jej całokształcie. Pełnomocnik podniósł, że za przyjęciem wystąpienia ważnego interesu ubezpieczonego może przemawiać niemożność zapłacenia składek, taka jak opisana w skardze, rozumiana jako absolutny brak środków na jej realizację albo też jako brak środków na zapłatę bez uszczuplenia podstawowych potrzeb życiowych. Może on zachodzić również wtedy, gdy wskutek niskich dochodów, sytuujących się na granicy minimum socjalnego, wnioskodawca nie jest w stanie pogodzić obowiązku spłaty należności z koniecznością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Wypaczeniem instytucji umorzenia składek jest stanowisko, że składki powinny być za wszelką cenę ściągane z uwagi na stan finansów KRUS. Granicą, której przekraczać nie wolno, jest doprowadzenie do niemożności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego. Organ powinien zatem koncentrować się na sprawdzeniu, czy interes zainteresowanego nie zostałby naruszony, w sytuacji gdyby spłata zadłużenia spowodowała zagrożenie dla jego egzystencji. Ocena zebranego materiału dowodowego okazała się pobieżna, a wyciągnięte wnioski wewnętrznie sprzeczne. W odpowiedzi Prezes KRUS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się niezasadna. Przeprowadzona przez Sąd kontrola nie wykazała, aby zaskarżoną decyzję wydano z naruszeniem przepisów prawa w stopniu wymagającym zastosowania środków prawnych określonych w przepisach art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259) dalej: "P.p.s.a.". Prezes KRUS rozpoznał podanie Skarżącego na podstawie właściwych przepisów prawa materialnego, powołując się na dyspozycję art. 41a ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Postępowanie wyjaśniające przeprowadzono z zachowaniem wymagań określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Przepis art. 41a ust. 1 ustawy ubezpieczeniu społecznym rolników stanowi, że Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może: 1) odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części, 2) umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części. Zakres okoliczności, jakie organ powinien ustalić i materiału dowodowego, jaki powinien zgromadzić, jest zdeterminowany treścią ww. przesłanek. Przesłankami warunkującymi umorzenie należności jest złożenie w tym zakresie stosownego wniosku i zaistnienie ważnego interesu zainteresowanego. Organ powinien przy tym uwzględnić, z jednej strony możliwości płatnicze wnioskodawcy, a z drugiej, stan finansów funduszu emerytalno-rentowego. Jak zasadnie przyjął Prezes KRUS, decyzja podejmowana na podstawie art. 41a ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że ustawodawca pozostawił właściwemu organowi swobodę decyzyjną. Tak więc od swobodnie (ale nie dowolnie) podjętego uznania organ może uznać zasadność uwzględnienia wniosku, albo może odmówić jego uwzględnienia. Każde z tych rozstrzygnięć będzie zgodne z powołanym przepisem. Uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia oczywiście organu od wszechstronnego wyjaśnienia sprawy oraz ustalenia przesłanek umorzenia wskazanych w powołanym przepisie. Kontrolując taką decyzję Sąd ocenia sposób przeprowadzenia postępowania, w szczególności, czy organ w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy, respektując treść zasady prawdy obiektywnej, czy uwzględnił wszystkie okoliczności sprawy, umożliwił stronie czynny udział w postępowaniu, a końcowo, czy uzasadnił należycie wydane w sprawie rozstrzygnięcie, pod względem prawnym i faktycznym. Do przestrzegania tych zasad prowadzenia postępowania administracyjnego organ administracji publicznej jest zobowiązany na mocy art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Z akt sprawy oraz treści kontrolowanej decyzji wynika, że organ poczynił ustalenia faktyczne odnoszące się do sytuacji materialnobytowej Wnioskodawcy. Zostały one zreferowane w uzasadnieniu decyzji i Skarżący zasadniczo nie formułuje zarzutów odnośnie do ustaleń faktycznych; komentarze czynione na egzemplarzu decyzji dołączonej do skargi i złożonej w aktach sądowych I SA/Rz 733/22, nie świadczą o wadliwości ustaleń faktycznych, lecz stanowią polemikę z nimi. Wskazują na dość negatywne nastawienie Wnioskodawcy do pracowników KRUS w J., ale sama ta okoliczność nie świadczy o wadliwości decyzji. Także pełnomocnik Skarżącego, zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych, nie wskazał Sądowi, w jakim kontekście ustalenia te są niepełne. Analiza decyzji wskazuje, że odnoszą się do dochodów i wydatków związanych z bytowaniem Wnioskodawcy. Nie można tracić z pola widzenia, że w postępowaniu ulgowym na Wnioskodawcy ciąży obowiązek współdziałania z organem w wyjaśnianiu jego faktycznych warunków bytowych w stopniu wyższym, aniżeli w innych postępowaniach toczących się na zasadach określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Wszak to Wnioskodawca jest najlepiej zorientowany, w jakich warunkach materialnych na co dzień bytuje. Postępowanie prowadzone było bowiem na podstawie art. 41a ust. 1 cyt. ustawy, a nie art. 41a ust. 2. W skierowanym do Sądu piśmie z 9 lutego 2023 r. Skarżący wskazał na powody, które mogą lec u podstaw decyzji w sprawie umorzenia składek, podkreślając, że sytuacje tam opisane odnoszą się do jego osoby. W tej kwestii wyjaśnić należy, że instrukcja postępowania, o jakiej mowa w piśmie Skarżącego, ustanowiona wewnętrznie obowiązującym zarządzeniem Prezesa KRUS, nie mogła wpłynąć na zmianę charakteru decyzji podejmowanej na podstawie art. 41a ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Pozostaje ona decyzją uznaniową, nawet w razie wykazania, że przesłanki do jej podjęcia zostały przez daną osobę wykazane/spełnione. Organy administracji publicznej, do których zalicza się Prezes KRUS, mają obowiązek działać na podstawie i w granicach prawa, co wynika nie tylko z art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego, ale przede wszystkim z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Ustalone przez organy okoliczności wskazują na trudną sytuację materialnobytową Skarżącego. Z uzasadnienia decyzji nie wynika, aby organ rentowy ją kwestionował albo bagatelizował. Przeanalizowane informacje dostarczone przez Wnioskodawcę dotyczą dochodów, także tych, których źródłem są instytucje pomocy społecznej, o których w części Sąd ma wiedzę także ze spraw poddanych jego kontroli, czy dopłaty rolne, które Skarżący otrzymuje z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego o pow. 3,48 ha, oraz posiadany majątek i jego wartość, w relacji do której wartość składki kwartalnej jest niewielka, jak i wydatków, także ponoszonych na podtrzymanie zdrowia. Rację należało przyznać organowi, że przedłożone dokumenty nie wskazują na stałe i konieczne procedury medyczne realizowane przez Skarżącego pod kontrolą lekarską, aczkolwiek organ nie negował, że Wnioskodawca ponosi wydatki na ochronę zdrowia. Wnioskodawca nie dostarczył organowi zaświadczenia/orzeczenia potwierdzającego niezdolność do pracy, mimo że w trakcie postępowania był informowany o niewskazaniu/niespełnieniu przesłanek do podjęcia decyzji zgodnej z żądaniem (pismo z dnia 21 września 2022r.). Na podstawie wyciągu z dokumentacji lekarskiej dotyczącej porady lekarskiej w dniu 11 lipca 2022r. i stwierdzonych wówczas objawów - [...] nie sposób stwierdzić, że Skarżący jest osobą niezdolną do pracy. Organ zwrócił również uwagę, że Wnioskodawca korzystał już w przeszłości kilkukrotnie z ulgi, o której mowa, a także wielokrotnie z ulgi polegającej na odroczeniu terminu płatności składki. Wskazuje to, że wbrew odczuciom Skarżącego organ podchodzi ze zrozumieniem do jego sytuacji materialnobytowej. Uwzględnia przy tym stan finansów funduszów emerytalno–rentowego i składkowego. Dlatego nawet w powtarzających się okolicznościach uwzględnienie każdego wniosku Wnioskodawcy o umorzenie składek godziłoby w interes i stan funduszów ubezpieczeniowych. Jak Sąd zaznaczył wyżej, decyzja, o jakiej mowa w art. 41a ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, podejmowana jest w granicach uznania, dlatego nie każdy Wniosek rolnika musi zostać przez Prezesa KRUS uwzględniony. Sąd administracyjny nie ma zaś uprawnienia, aby polecić organowi rentowemu udzielić ulgi określonemu podmiotowi. W rozpoznawanej sprawie organ przeprowadził prawidłowe postępowanie i zasadnie uznał brak podstaw do umorzenia należności. Powyższa ocena nie stoi na przeszkodzie udzielenia ulgi na podstawie kolejnego wniosku, o ile Wnioskodawca wykaże spełnienie ustawowych przesłanek. Z podanych względów Sąd orzekł jak sentencji, stosownie do art. 151 P.p.s.a.