I SA/Rz 593/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Piotr Popek po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu "A" Sp. z o.o. sp.k. z/s w R. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 17 października 2017 r. I SA/Rz 593/17 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi "A" Sp. z o.o. sp.k. z/s w R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w R. z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie dodatkowego zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za wrzesień 2014 r. p o s t a n a w i a utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy.

Skarżąca wystąpiła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając zgłoszone żądanie podała na urzędowym formularzu oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach, że wartość majątku i środków finansowanych Spółki wynosi 100 000 zł. Wartość środków trwałych na koniec 2016 r. wynosiła 3 243 236,21 zł, zaś na 30 września 2017 r. wyniosła 2 926 807,62 zł. Na koniec 2016 r. strata z działalności wyniosła 663 940,76 zł, a na 30 września 2017 r. wyniosła 330 590,41 zł. Na rachunku bankowym posiada środki w kwocie 32 460,17 zł, ale zostały one "zablokowane" w toku egzekucji komorniczej. Nie posiada środków w kasie. W polu 10 formularza PPPr nie wymieniono żadnych zobowiązań, dochodów i wydatków, ani jakichkolwiek innych danych dotyczących majątku Spółki. Postanowieniem z dnia 17 października 2017 r., I SA/Rz 593/17 referendarz sądowy odmówił przyznania Spółce prawa pomocy. Referendarz sądowy uzasadniał, że w jego ocenie Spółka nie wykazała przesłanek do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wyjaśniał, że jest ona uczestnikiem obrotu gospodarczego, prowadzącym działalność gospodarczą w formie spółki komandytowej. Posiada majątek o wartości 100 000 zł, a wartość środków trwałych spółki oscyluje w okolicach 3 milionów zł. Dodatkowo, na podstawie przedłożonego wydruku aktualnych informacji z KRS nie wynika, aby toczyło się wobec niej postępowanie upadłościowe albo restrukturyzacyjne. W odniesieniu do wykazanej straty uzasadniał, że może być ona spowodowana np. realizacją inwestycji, nie musi być ona związana z brakiem regulowania zobowiązań przez dłużników (kontrahentów) Spółki. Referendarz sądowy wyjaśniał dalej, że skoro Spółka posiada majątek warty około 3 milionów zł oraz prowadzi działalność gospodarczą pomimo wskazanej straty bez uszczerbku dla bieżącej działalności, to dysponuje ona odpowiednimi środkami (majątkiem) na pokrycie pełnych kosztów inicjowanego przez siebie postępowania. Jak uzasadniał dalej – osoba prawna występując z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy powinna wykazać nie tylko, że aktualnie nie dysponuje odpowiednimi środkami, ale także to, że nie ma ich pomimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań, aby zdobyć fundusze na pokrycie takich wydatków. We wniesionym sprzeciwie Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia oraz udzielenie jej pomocy we wnioskowanym zakresie. Wywodziła, że pomimo relatywnie znacznej wartości środków trwałych, Spółka nie może z nich w żaden sposób dysponować, gdyż są one objęte zastawem rejestrowym, jak i również w stosunku do nich prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Jak wywodziła dalej, brak środków pieniężnych i aktywów uniemożliwia spółce uzyskanie kredytu bankowego, z którego mogłaby uiścić żądaną kwotę tytułem wpisu od skargi. Do sprzeciwu Skarżąca dołączyła odpis postanowienia Sądu Rejonowego w Rzeszowie z dnia [...] lipca 2017 r., sygn. akt [...], którym zabezpieczono majątek Spółki poprzez ustanowienie Tymczasowego Nadzorcy Sądowego w osobie [...]. Dołączono również obwieszczenie o pierwszej licytacji ruchomości wydane przez Komornika Sadowego przy Sądzie Rejonowym w Mielcu, a także dwa odpisy postanowień Sądu Rejonowego w Rzeszowie z dnia [...] czerwca 2012 r. sygn. akt [...] i [...], obydwa o ustanowieniu zastawów rejestrowych na środkach trwałych Spółki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Po myśli art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej: P.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 P.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Przesłanki przyznania prawa pomocy określa art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba prawna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast, częściowe prawo pomocy adresowane jest do osoby prawnej, która wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.). W ocenie Sądu postanowienie referendarza jest prawidłowe. Analiza sytuacji majątkowej prowadzi do wniosku, że nie spełnia ona przesłanek przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd za słuszne uznaje stanowisko referendarza, że Skarżąca nie wymaga udzielenia jej wsparcia ze środków publicznych poprzez zwolnienie jej z kwoty wpisu od skargi w wysokości 100 zł. Jak słusznie podkreślił referendarz sądowy – skoro Spółka posiada majątek warty około 3 milionów zł oraz prowadzi działalność gospodarczą pomimo wskazanej straty bez uszczerbku dla bieżącej działalności, to dysponuje ona odpowiednimi środkami (majątkiem) na pokrycie pełnych kosztów inicjowanego przez siebie postępowania. Na niekorzyść Skarżącej, w kontekście pozytywnego załatwienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy, przemawia również podniesiona przez referendarza okoliczność wykazanej straty, która niekoniecznie musi być związana brakiem regulowania zobowiązań przez dłużników (kontrahentów) Spółki, a spowodowana może być np. realizacją inwestycji. W odniesieniu do kondycji finansowej Spółki wskazać należy, że w złożonym oświadczeniu, Spółka wykazała, że wysokość straty na dzień 30 września 2017 r. w porównaniu do 31 grudnia 2016 r. zmniejszyła się o ponad 333 000 zł. Skoro, zatem zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie, to podmiot domagający się, aby koszty te zostały przerzucone w ramach prawa pomocy na Skarb Państwa, którego budżet wypracowany jest przez ogół obywateli musi liczyć się z tym, że tylko szczególna i wyjątkowo trudna sytuacja majątkowa może uzasadniać przyznanie mu prawa pomocy. Zwolnienie od kosztów sądowych osoby prawnej, w sytuacji niewykazania uzasadnionych powodów, dla powinno się ją zwolnić od wpisu od skargi w wysokości 100 zł, pozostawałoby w rażącej sprzeczności z ideą instytucji prawa pomocy rozumianej jako "prawo ubogich". W tym miejscu należy nadmienić w świetle treści art. 261 P.p.s.a. wniesienie sprzeciwu od zarządzeń lub postanowień referendarza sądowego, wymienionych w art. 258 § 2 pkt 6–8 p.p.s.a. (zarządzenia o pozostawieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania, postanowienia o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy oraz o umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy, a także postanowienia o przyznaniu zawodowemu pełnomocnikowi wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy) nie powoduje automatycznej utraty mocy przez takie orzeczenia. Natomiast, stosownie do § 2, wstrzymuje ich wykonalność. Sprzeciw jest rozpoznawany przez WSA, który w takich przypadkach orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (zob. art. 194–198 P.p.s.a.), co oznacza że od postanowień WSA wydanych w tych sprawach nie przysługują już środki prawne do NSA. Odpowiednie stosowanie przepisów o zażaleniu oznacza, że można się nimi posiłkować w kwestiach, które nie są uregulowane w tym oddziale, np. dotycząca sprzeciwu regulacja zawarta w art. 259 P.p.s.a. wyłącza możliwość korzystania z art. 194 § 2–4 P.p.s.a. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, skoro do wniesionego sprzeciwu mają zastosowanie przepisy dot. zażalenia, to przytaczanie nowych okoliczności rzutujących na sytuację finansowo – ekonomiczną wnioskodawcy dopiero we wniesionym sprzeciwie, nie uzasadnia uwzględnienia wniosku, gdyż okoliczności te nie były znane referendarzowi sądowemu, który rozpoznawał przedmiotowy wniosek. Przedłożone postanowienie o ustanowieniu tymczasowego nadzorcy sądowego świadczy o tym, że złożono wniosek o ogłoszenia upadłości, nie świadczy natomiast o tym, że Spółka nie dysponuje odpowiednimi środkami (majątkiem) na pokrycie pełnych kosztów inicjowanego przez siebie postępowania. Działając na podstawie art. 260 § 1 i § 2 P.p.s.a, Sąd utrzymał zaskarżone postanowienie referendarza sądowego w mocy.