I SA/Rz 560/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Szaro po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2017 r. sprzeciwu G. Z. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 26 października 2017 r. sygn. I SA/Rz 560/17, o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. Z. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn - p o s t a n a w i a - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

I SA/Rz 560/17 Uzasadnienie Postanowieniem z dnia 26 października 2017 r., referendarz sądowy odmówił G. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...], w przedmiocie podatku od spadków i darowizn. W sprzeciwie na ww. postanowienie skarżąca reprezentowana przez radcę prawnego wniosła o jego zmianę i zwolnienie od kosztów sądowych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów prawa procesowego, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej P.p.s.a.) przez uznanie, że stronie nie przysługuje prawo pomocy oraz przez uznanie, że nie wykazała ona, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W uzasadnieniu skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem referendarza sądowego i wskazała, że posiadane środki pieniężne (200 000 zł) stanowią zabezpieczenie dla niej i jej męża przed wydatkami takimi jak: leczenie, konieczność zakupu leków, wizyty lekarskie oraz bieżące wydatki wynikające z utrzymania. Podała, że kwotę 50 000 zł wydała w ciągu roku na bieżące potrzeby. Nadto podniosła, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy określonych w art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Zwolnienie od kosztów sądowych objęte jest zatem zakresem częściowego prawa pomocy, które może być przyznane osobie fizycznej po wykazaniu przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Zasadą jest obowiązek stron do ponoszenie kosztów związanych z ich udziałem w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Domaganie się przez wnioskodawcę przyznania mu prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów Skarbu Państwa. Przysługujące Sądowi prawo do przyznania prawa pomocy nie ma przy tym charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację rodzinną, majątkową i finansową strony skarżącej oraz zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów postępowania. Natomiast, jak podkreśla się w orzecznictwie ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia NSA z dnia 13 maja 2010 r., sygn. II FZ 185/10 i 27 maja 2010 r., sygn. II FZ 255/10). Podkreślić również należy, że dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli strona wykaże, że zdobycie przez nią środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego, że sytuacja majątkowa i finansowa skarżącej, nie daje podstaw do przyznania jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Świadczy o tym przede wszystkim dokonane przez referendarza zestawienie wysokości miesięcznych dochodów skarżącej i jej męża, które praktycznie odpowiadają wysokości ponoszonych przez rodzinę wydatków. Dodatkowo za takim stanowiskiem przemawia posiadanie przez stronę oszczędności w wysokości 200 000 zł, z których ww. jest w stanie pokryć potencjalną wysokość kosztów sądowych w sprawie, wśród których w pierwszej kolejności zajmuje wpis sądowy od skargi, w wysokości 463 zł. Nadto nie powinien również umknąć uwadze fakt, że skarżąca korzysta z pomocy radcy prawnego, co musi łączyć się z dodatkowymi wydatkami obciążającymi dochód małżonków. Nadto zwrócić należy uwagę, że fakt posiadania przez skarżącą domu o pow. około 120-160 m2 z 11 arową działką, samochodu osobowego Nissan Note o wartości 20 000 zł, a także oszczędności rzędu 200 000 zł nie potwierdza wymaganego w tych okolicznościach procesowych ubóstwa osób wnioskujących o zwolnienie od kosztów sądowych. W kontekście poczynionych uwag, Sąd przychyla się do stanowiska referendarza sądowego, że wnioskodawczyni wraz z mężem mają w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe oraz posiadają stałe dochody, które zabezpieczają ich bieżące wydatki. Zdaniem Sądu skarżąca nie zdołała wykazać, że spełnia ustawowe przesłanki, skutkujące uwzględnieniem jej wniosku. W sprzeciwie podjęto w zasadzie polemikę z ustaleniami referendarza sądowego, opisanymi w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Do sprzeciwu nie dołączono żadnego nowego materiału dowodowego. Co więcej, w uzasadnieniu sprzeciwu nie podano żadnych konkretnych i rzeczowych argumentów przemawiających za uwzględnieniem wniosku. W związku z powyższym nie może zyskać akceptacji Sądu argumentacja strony, zgodnie z którą nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie, a zwłaszcza wpisu sądowego od skargi. W ocenie Sądu, referendarz sądowy wyciągnął prawidłowe wnioski z przeprowadzonej analizy dokumentacji przedłożonej przez skarżącą i w konsekwencji trafnie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, wykazując brak ziszczenia się przesłanek do zwolnienia od kosztów sądowych. Niezależnie od powyższego należy również zauważyć, że wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 oraz § 3 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.