I SA/Rz 452/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Piotr Popek, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska /spr./, Sędzia WSA Jarosław Szaro, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi Ł.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 21 lipca 2025 r., nr SKO.4140.210.775.2025 w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu podatku od nieruchomości za okres od IV raty 2022 r. do IV raty 2024 r. wraz z należnymi odsetkami za zwłokę uchyla zaskarżoną decyzję.

Przedmiotem skargi Ł.G. (dalej: podatnik/skarżący) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie (dalej: SKO/Kolegium/organ odwoławczy) z dnia 21 lipca 2025 r. nr SKO.4140.210.775.2025, utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta J. (dalej: Burmistrz/organ I instancji) z dnia 25 kwietnia 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu podatku od nieruchomości za okres od IV raty 2022 r. do IV raty 2024 r. w łącznej kwocie 4.446,00 zł waz z należnymi odsetkami za zwłokę w kwocie 809,00 zł. Wnioskiem z dnia 10 marca 2025 r. (data wpływu do organu) skarżący zwrócił się do organu I instancji o umorzenie zaległości w podatku od nieruchomości za okres od IV raty za 2022 r. do końca roku 2024, w łącznej kwocie 5.287,00 zł. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż znajduje się w bardzo ciężkiej sytuacji finansowej oraz zdrowotnej i nie ma możliwości uregulowania zaległego podatku. W złożonym oświadczeniu o stanie majątkowym podniósł, że cierpi na [...], której przebieg jest ciężki, leczy się od 2010 r. Jest całkowicie niezdolny do pracy od 2018 r, obecnie znajduje się na zasiłku rehabilitacyjnym, do lipca 2025 r. Decyzją z dnia 25 kwietnia 2025 r. Burmistrz odmówił umorzenia przedmiotowych zaległości z tytułu podatku od nieruchomości. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ I instancji wskazał, iż zgodnie z oświadczeniem majątkowym wnioskodawcy nie prowadzi on działalności gospodarczej, utrzymuje się z zasiłku rehabilitacyjnego w wysokości ok. 2.400,00 zł, nie posiada lokat bankowych, ani środków zgromadzonych na rachunkach bankowych. Z przedłożonych w sprawie deklaracji podatkowych PIT-36 wynika, że w 2022 r. z pozarolniczej działalności gospodarczej doznał straty w wysokości 400.929,71 zł, zaś w 2023 r. straty w wysokości 190.510,08 zł. Wnioskodawca cierpi na [...] o ciężkim przebiegu, leczy się od 2012 r., jest całkowicie niezdolny do pracy od 2018 r. Mieszka w lokalu mieszkalnym o pow. ok. 100 m2, który jest wynajmowany. Ponosi wydatki tytułem czynszu/podatku od nieruchomości w wysokości 2.274,63 zł, (czynsz [...] zaległość od czerwca 2024 r.), płatności za gaz 750,00 zł, energię elektryczną ok. 1.200 zł (na dwa miesiące), koszty związane z ogrzewaniem mieszkania około 750,00 zł, koszty zakupu wyżywienia 1.200 zł koszty zakupu środków czystości i odzieży 400 zł miesięcznie. Podatnik od 2021 r. jest właścicielem nieruchomości o szacunkowej wartości 300.000 zł, która posiada obciążenie hipoteczne na kwotę ponad 440.000 zł. Ponadto posiada zobowiązania z tytułu zaciągniętych dwóch kredytów konsumpcyjnych: w 2018 r. spłacany w ratach miesięcznych po 443,74 zł (pozostało do spłaty 6.632,65 zł), w 2024 r. spłacany w ratach po 201,67 zł (pozostało do spłaty 11.002,70 zł). Ponosi wydatki związane z leczeniem w wysokości 600 zł miesięcznie, posiada długi wobec Urzędu Skarbowego w wysokości ok. 100.000 zł oraz wobec ZUS w wysokości ok. 50.000 zł, które nie są spłacane. Podatnik nie wskazał, by wystąpiły zdarzenia losowe, czy też klęski żywiołowe mające wpływ na jego zdolność płatniczą. Po analizie zebranego materiału dowodowego organ I instancji stwierdził, że w sytuacji podatnika zachodzi uzasadniony ważny interes podatnika ze względu na jego dość niski dochód - zasiłek rehabilitacyjny w wysokości 2.359,37 zł, a także sytuację zdrowotną, gdyż posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności i boryka się z przewlekłymi problemami zdrowotnymi. Organ stwierdził natomiast brak podstaw do uznania zaistnienia interesu publicznego w rozumieniu art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa ( t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 622 ze zm., dalej: o.p.), mogącego stanowić wystarczającą podstawę do zastosowania ulgi w spłacie podatku od nieruchomości w formie umorzenia zaległości podatkowej. Organ wskazał, że interes publiczny, rozumiany jako potrzeba zapewnienia utrzymania odpowiedniego finansowania wydatków miasta, których źródłem jest m.in. podatek od nieruchomości, przemawia przeciwko uwzględnieniu wniosku podatnika. Pomimo zatem wystąpienia ważnego interesu podatnika, organ korzystając z uznania administracyjnego uznał, że brak jest podstaw do przychylenia się do wniosku. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł skarżący, zarzucając, że decyzja odmowna jest dla niego bardzo krzywdząca, biorąc pod uwagę jego bardzo ciężki stan zdrowia oraz całkowitą niezdolność do pracy i brak możliwości zarobkowych pozwalających na spłatę zadłużenia. Ponownie podniósł, że z uwagi na schorzenia natury [...] jest on całkowicie niezdolny do pracy począwszy od 2018 r. Choroba nie tylko ogranicza mu możliwość jakiegokolwiek zarobkowania, ale wiąże się z koniecznością ponoszenia dodatkowych wydatków tytułem wizyt lekarskich i zakupu leków, które znacznie przekraczają jego możliwości finansowe. Dochód ze świadczenia rehabilitacyjnego nie pozwala mu na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych i uregulowanie zadłużenia nawet w formie układu ratalnego. Nie posiada również żadnego majątku ruchomego, ani nieruchomości bez obciążeń hipotecznych, których sprzedaż byłaby możliwa i pozwoliła na zaspokojenie należności. Zaskarżoną decyzją z 21 lipca 2025 r. SKO w Krośnie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. SKO podzieliło ustalenia organu I instancji dotyczące sytuacji zdrowotnej i majątkowej skarżącego, uznając, że w sprawie występuje przesłanka ważnego interesu podatnika. W ocenie Kolegium ciężka choroba skarżącego, jego całkowita niezdolność do pracy, utrzymywanie się ze świadczenia rehabilitacyjnego oraz trudna sytuacja finansowa uzasadniają przyjęcie, że znajduje się on w szczególnie trudnym położeniu życiowym. Jednocześnie Kolegium uznało, że okoliczności te nie przesądzają o konieczności umorzenia zaległości podatkowej. Wskazało, że skarżący uzyskuje stałe świadczenie rehabilitacyjne oraz pozostaje właścicielem nieruchomości, która mimo obciążenia hipotecznego nadal stanowi składnik jego majątku. Zdaniem SKO instytucja umorzenia zaległości podatkowych ma charakter wyjątkowy i nie może służyć eliminowaniu negatywnych skutków decyzji gospodarczych podatnika, ani ochronie jego majątku przed uszczupleniem. Odnosząc się do przesłanki interesu publicznego, Kolegium stwierdziło, że nie zachodzi ona w rozpoznawanej sprawie. W ocenie organu interes publiczny należy wiązać z koniecznością zapewnienia miastu dochodów przeznaczanych na realizację zadań publicznych, zaś umorzenie zaległości prowadziłoby do uszczuplenia tych dochodów. SKO podkreśliło również, że skarżący nie przedstawił argumentów wskazujących na istnienie interesu publicznego uzasadniającego zastosowanie ulgi. W konsekwencji Kolegium uznało, że organ I instancji działał w granicach przysługującego mu uznania administracyjnego, prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające i zasadnie odmówił umorzenia zaległości podatkowej oraz odsetek za zwłokę. W skardze na powyższą decyzję podatnik wskazał ponownie na swój zły stan zdrowia, wykluczający możliwość zarobkowania, niski dochód, który z trudem pokrywa podstawowe potrzeby życiowe oraz brak majątku ruchomego i nieobciążonych nieruchomości, których sprzedaż byłaby możliwa i pozwoliłaby na zaspokojenie należności. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstawy do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143, dalej: p.p.s.a.). Należy nadto wskazać, że w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, jakkolwiek nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja SKO, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą skarżącemu umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości za okres od IV raty 2022 r. do IV raty 2024 r. wraz z odsetkami za zwłokę, na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 o.p. Stosownie do powyższego przepisu organ podatkowy może, na wniosek podatnika, umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, jeżeli przemawia za tym ważny interes podatnika lub interes publiczny. Nie budzi wątpliwości, że rozstrzygnięcie podejmowane na podstawie tego przepisu ma charakter uznaniowy. Nie oznacza to jednak dowolności działania organu. Uznanie administracyjne może być realizowane wyłącznie po uprzednim wyczerpującym wyjaśnieniu okoliczności sprawy, zgromadzeniu kompletnego materiału dowodowego oraz dokonaniu jego wszechstronnej oceny zgodnie z art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 o.p. Następnie organ zobowiązany jest przedstawić w uzasadnieniu decyzji tok rozumowania pozwalający na odtworzenie motywów podjętego rozstrzygnięcia oraz kontrolę, czy granice uznania administracyjnego nie zostały przekroczone. W ocenie Sądu wymogów tych nie dochowano. W pierwszej kolejności wskazać należy, że organy obu instancji zgodnie uznały, iż w sprawie występuje przesłanka ważnego interesu podatnika. Ustalono bowiem, że skarżący od wielu lat cierpi na [...] o ciężkim przebiegu, od 2018 r. pozostaje całkowicie niezdolny do pracy, utrzymuje się wyłącznie ze świadczenia rehabilitacyjnego, ponosi stałe koszty leczenia oraz znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Okoliczności te nie były kwestionowane przez organy. Pomimo stwierdzenia wystąpienia jednej z przesłanek wymienionych w art. 67a § 1 pkt 3 o.p. organy odmówiły zastosowania ulgi, wskazując przede wszystkim na brak interesu publicznego oraz uznaniowy charakter rozstrzygnięcia. Zdaniem Sądu argumentacja ta nie została należycie uzasadniona. Przede wszystkim organy dokonały nadmiernie zawężającej wykładni pojęcia interesu publicznego. Z uzasadnień obu decyzji wynika, że interes publiczny został w istocie utożsamiony z koniecznością zapewnienia wpływów do budżetu miasta. Taka interpretacja nie może zostać zaakceptowana. Gdyby bowiem interes publiczny był rozumiany wyłącznie jako potrzeba zachowania dochodów publicznych, przesłanka ta w praktyce nigdy nie mogłaby przemawiać za zastosowaniem ulgi podatkowej, ponieważ każda ulga skutkuje ograniczeniem wpływów budżetowych. Pojęcie interesu publicznego obejmuje również wartości wynikające z zasad państwa prawnego i sprawiedliwości społecznej, w tym potrzebę uwzględnienia szczególnie trudnej sytuacji życiowej podatnika, przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu czy zapobiegania sytuacjom, w których realizacja obowiązku podatkowego prowadziłaby do konieczności korzystania ze świadczeń pomocy społecznej. Nie można również podzielić stanowiska organu odwoławczego, że brak wykazania przez skarżącego interesu publicznego przemawia przeciwko zastosowaniu ulgi. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia sprawy oraz zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa bowiem na organie podatkowym. Organ nie może poprzestać na stwierdzeniu, że strona nie podniosła określonych argumentów, lecz powinien samodzielnie zbadać wszystkie okoliczności mogące mieć znaczenie dla zastosowania normy prawa materialnego. Tymczasem organy nie rozważyły, czy egzekwowanie należności od osoby od wielu lat całkowicie niezdolnej do pracy, utrzymującej się wyłącznie ze świadczenia rehabilitacyjnego oraz ponoszącej stałe wydatki związane z leczeniem [...], nie doprowadzi do pogłębienia jej trudnej sytuacji życiowej, a w konsekwencji do konieczności korzystania ze wsparcia ze środków publicznych. Kwestia ta pozostaje niewątpliwie związana z oceną interesu publicznego, a mimo to nie została poddana analizie. Niezależnie od powyższego Sąd stwierdza, że organy nie wyjaśniły w sposób wyczerpujący sytuacji rodzinnej skarżącego. Z akt sprawy wynika, że pomiędzy skarżącym, a jego małżonką ustanowiona została, na mocy aktu notarialnego z 31 sierpnia 2017 r., (Rep. A. nr [...]) umowna rozdzielność majątkowa. Taka umowa dotyczy jednak ustroju majątkowego, a nie podstawowych obowiązków rodzinnych. Oznacza to, że nawet przy pełnej rozdzielności majątkowej każde z małżonków nadal ma obowiązek współdziałać dla dobra rodziny, udzielać drugiemu małżonkowi pomocy oraz przyczyniać się do utrzymania rodziny. Te obowiązki wynikają w szczególności z art. 23 i art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 236, dalej: k.r.i.o.). Okoliczność ta została jedynie odnotowana przez organ I instancji, jednak nie stała się przedmiotem pogłębionych ustaleń, natomiast organ II instancji kompletnie pominął tę kwestię w swoich rozważaniach. Nie wyjaśniono zatem, czy małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, czy pozostają we wspólnym pożyciu, jaki jest zakres wzajemnego wsparcia finansowego oraz w jaki sposób realizowany jest obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny wynikający z powyższych regulacji. Jak wspomniano powyżej samo ustanowienie rozdzielności majątkowej nie prowadzi do ustania obowiązków rodzinnych małżonków. Tymczasem okoliczności te mogły mieć istotne znaczenie dla ustalenia rzeczywistej sytuacji ekonomicznej skarżącego, a tym samym dla oceny przesłanek zastosowania ulgi podatkowej. Ponadto w skierowanym do Sądu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że we wspólnym gospodarstwie domowym i pod jego pieczą pozostają dwaj małoletni synowie. W związku z tym zasadnym będzie przy ponownym rozpatrzeniu sprawy odnieść się również do tego aspektu sprawy i ustalić czy dzieci pozostają na utrzymaniu skarżącego, jaki jest zakres wykonywania przez niego obowiązków rodzicielskich oraz wysokość związanych z tym wydatków. Nie wyjaśniono również, czy koszty utrzymania dzieci ponoszone są wyłącznie przez skarżącego, czy też uczestniczą w nich inne osoby. Brak jest również ustaleń dotyczących ewentualnego wsparcia finansowego udzielanego skarżącemu przez innych członków rodziny. Nie wiadomo, czy w okresie objętym wnioskiem osoby te uczestniczyły w ponoszeniu kosztów utrzymania gospodarstwa domowego lub wspierały skarżącego w związku z jego stanem zdrowia i niezdolnością do pracy. Okoliczności te mogłyby mieć znaczenie zarówno dla oceny rzeczywistych możliwości płatniczych strony, jak i dla oceny argumentów przywołanych przez organy na poparcie odmowy udzielenia ulgi. Za niewystarczające należy również uznać ustalenia dotyczące nieruchomości należącej do skarżącego. Organy wskazały jedynie, że jej szacunkowa wartość wynosi około 300.000 zł, przy jednoczesnym obciążeniu hipotecznym przekraczającym 440.000 zł. Nie przeprowadzono jednak analizy pozwalającej ocenić rzeczywiste znaczenie tego składnika majątkowego dla możliwości uregulowania zaległości podatkowej. W szczególności nie ustalono charakteru nieruchomości, sposobu jej wykorzystania, możliwości osiągania z niej dochodu ani realnych możliwości jej zbycia. Nie wyjaśniono również, jakie znaczenie dla sytuacji majątkowej skarżącego przypisuje się nieruchomości, której wartość jest niższa od wysokości ustanowionego na niej zabezpieczenia hipotecznego. W konsekwencji organ ograniczył się do formalnego wskazania faktu posiadania nieruchomości, nie analizując, czy okoliczność ta rzeczywiście poprawia zdolność płatniczą skarżącego. Końcowo Sąd zwraca również uwagę, że organ, uznając istnienie ważnego interesu podatnika, nie przedstawił przekonującej argumentacji wyjaśniającej dlaczego w realiach niniejszej sprawy odmówiono zastosowania jakiejkolwiek ulgi w spłacie zobowiązania podatkowego. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji sprowadza się zasadniczo do powołania uznaniowego charakteru rozstrzygnięcia oraz ogólnych twierdzeń o konieczności ochrony interesów fiskalnych miasta, nie pozwalając na odtworzenie procesu wyważenia wszystkich okoliczności przemawiających za i przeciw zastosowaniu ulgi. W szczególności organy obu instancji nie rozważyły, czy cele postępowania mogłyby zostać osiągnięte poprzez zastosowanie innych form pomocy przewidzianych w art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej, jak np. rozłożenie zaległości na raty, mimo że z ustalonego stanu faktycznego wynika, iż skarżący uzyskuje stałe świadczenie rehabilitacyjne. W sytuacji, gdy organ uznał występowanie ważnego interesu podatnika, a jednocześnie odmówił umorzenia zaległości, powinien co najmniej odnieść się do możliwości zastosowania innych instrumentów przewidzianych przez ustawodawcę, albo wskazać, jakie są realne możliwości uregulowania zaległości przez podatnika. Brak takich rozważań powoduje, że uzasadnienie decyzji nie pozwala stwierdzić, że organ odwoławczy rzeczywiście przeprowadził wszechstronną ocenę sytuacji osobistej, rodzinnej, zdrowotnej i majątkowej skarżącego oraz w sposób prawidłowy skorzystał z przysługującego mu uznania administracyjnego. W konsekwencji Sąd uznał, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów art. 122, art. 187 § 1, art. 191 oraz art. 210 § 4 o.p., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchybienia te bowiem uniemożliwiają kontrolę prawidłowości wykonania przez organy uznania administracyjnego przewidzianego w art. 67a § 1 pkt 3 o.p. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy zobowiązany będzie do wszechstronnego wyjaśnienia sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego, w szczególności w zakresie relacji majątkowych i faktycznych z małżonką, zakresu obowiązków wobec dzieci, ewentualnego wsparcia uzyskiwanego od członków rodziny oraz rzeczywistego znaczenia ekonomicznego nieruchomości pozostającej jego własnością. Organ powinien również ponownie ocenić przesłankę interesu publicznego, uwzględniając jej szersze znaczenie wynikające z art. 67a § 1 pkt 3 o.p., a następnie przedstawić pełne i przekonujące uzasadnienie przyjętego rozstrzygnięcia. Z tych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.