I SA/Rz 442/21

sygn. akt I SA/Rz 442/21 Rzeszów, 3 września 2021 r. P O S T A N O W I E N I E Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Surmacz po rozpoznaniu w dniu 3 września 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skarg Z.D., M.D. i K.D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia – postanawia – 1. odrzucić skargi M.D. i K.D., 2. uchylić postanowienia referendarza sądowego z 5 sierpnia 2021 r. o sygn. I SPP/Rz 111/21 odmawiające przyznania M.D. prawa pomocy oraz o sygn. I SPP/Rz 112/21 odmawiające przyznania K.D. prawa pomocy, 3. umorzyć postępowania w przedmiocie wniosków M.D. i K.D. o przyznanie prawa pomocy.

I SA/Rz 442/21 UZASADNIENIE Marszałek Województwa [...] (dalej: organ I instancji) [...] stycznia 2021 r. wystawił i przekazał do realizacji tytuł wykonawczy nr [...] w związku z nieuiszczeniem przez Z.D. (dalej: skarżąca), opłat rocznych za lata 2019 i 2020 z tytułu wyłączenia gruntów z produkcji rolnej. W oparciu o powyższy tytuł wykonawczy, organ I instancji dokonał zajęcia wierzytelności skarżącej z rachunku bankowego. Pismem z 8 lutego 2021 r. skarżąca złożyła skargę na czynność egzekucyjną, wnosząc o umorzenie egzekucji oraz zwolnienie środków z rachunku bankowego. Organ I instancji wezwał skarżącą do sprecyzowania podstawy skargi w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, a następnie pismem z [...] marca 2021 r. nr [...] zawiadomił skarżącą o pozostawieniu bez rozpoznania skargi na czynność egzekucyjną, powołując się na to, że odpowiedź na wezwanie organu została nadana przez skarżącą z uchybieniem siedmiodniowego terminu. Na zawiadomienie z [...] marca 2021 r. skarżąca wniosła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (organ II instancji) "wniosek o reasumpcję stanowiska", zakwalifikowany przez organ odwoławczy jako zażalenie. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] organ II instancji stwierdził niedopuszczalność zażalenia skarżącej na pismo organu I instancji z [...] marca 2021 r. o pozostawieniu bez rozpoznania skargi na czynność egzekucyjną. Na powyższe postanowienie organu II instancji, pismem nadanym 20 maja 2021 r. skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wnieśli Z.D., M.D. i K.D. Na podstawie zarządzeń Przewodniczącego Wydziału I z 30 czerwca 2021 r., Z.D., M.D. i K.D. zostali wezwani do uiszczenia wpisów sądowych od skarg w kwocie 100 zł. W odpowiedzi na powyższe wezwania, ich adresaci złożyli wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniami z 5 sierpnia 2021 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie wydał postanowienia, którymi odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie M.D. (sygn. I SPP/Rz 111/21), K.D. (sygn. I SPP/Rz 112/21) i Z.D. (sygn. I SPP/Rz 113/21). Na powyższe postanowienia sprzeciw złożyli ich adresaci. Zarządzeniem z 3 września 2021 r. Przewodniczący Wydziału I uchylił zarządzenia z 30 czerwca 2021 r. o wezwaniu M.D. i K.D. do uiszczenia wpisów sądowych od skarg. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie miał na uwadze, co następuje. Merytoryczne rozpatrzenie zasadności skargi poprzedzone jest w postępowaniu przed sądem administracyjnym badaniem dopuszczalności jej wniesienia. Stwierdzenie braku którejś z przesłanek dopuszczalności zaskarżenia uniemożliwia nadanie skardze dalszego biegu, co w konsekwencji prowadzi do odrzucenia skargi. Jedną z przesłanek dopuszczalności skargi jest jej wniesienie przez uprawniony podmiot (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 listopada 2012 r., sygn. akt I OSK 2633/12). Zgodnie z art. 50 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.), uprawnionym do wniesienia skargi do sądu administracyjnego jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym (§ 1). Uprawnionym do wniesienia skargi jest również inny podmiot, któremu ustawy przyznają prawo do wniesienia skargi (§ 2). Interes prawny podmiotu wnoszącego skargę przejawia się tym, że działa on bezpośrednio we własnym imieniu i ma roszczenie o przyznanie uprawnienia lub zwolnienia z nałożonego obowiązku. Akt, czynność lub bezczynność organu administracji musi dotyczyć interesu prawnego skarżącego, który musi być własny, indywidualny i oparty o konkretny przepis prawa powszechnie obowiązującego (por. wyrok NSA z 3 czerwca 1996 r., sygn. akt II SA 74/96). Uprawnienie do złożenia skargi uzależnione jest więc od wykazania interesu prawnego pojmowanego jako istnienie związku między strefą indywidualnych praw i obowiązków wnoszącego skargę a aktem lub czynnością organu administracji publicznej. Stąd podmiot niemający interesu prawnego nie może poszukiwać ochrony na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego. W rezultacie skarga wniesiona przez podmiot, który a limine nie może mieć legitymacji skargowej podlega odrzuceniu (por. B. Adamiak, J. Borkowski, "Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne", Warszawa 2019, s. 561). W okolicznościach niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że uprawnieniem do wniesienia skargi dysponuje jedynie Z.D., jako osoba, która brała udział w postępowaniu przed organami I i II instancji, bowiem wyłącznie wobec niej zostało wydane zaskarżone postanowienie i poprzedzające je pismo organu I instancji. Po stronie M.D. i K.D. nie występuje interes prawny w złożeniu skarg na postanowienie organu II instancji z [...] kwietnia 2021 r. Ewentualny interes faktyczny po stronie tych osób nie może dać im legitymacji procesowej. Jak wskazuje orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego interes faktyczny, polega na tym, że dany podmiot jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa, mającymi stanowić podstawę skierowanego żądania w zakresie podjęcia stosownych czynności przez organ (zob. wyrok NSA z 17 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 982/17, wyrok NSA z 14 stycznia 2015 r., sygn. akt I OSK 1751/13). W związku z powyższym, skargi M.D. i K.D., jako niedopuszczalne, należało odrzucić, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. Następnie należy wskazać, że jak stanowi art. 222 P.p.s.a., nie żąda się opłat od pisma, jeżeli już z niego wynika, że podlega ono odrzuceniu. Z kolei art. 165 P.p.s.a. mówi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W związku z uchyleniem przez Przewodniczącego Wydziału I zarządzenia o wezwaniu uiszczenia wpisów sądowych przez M.D. i K.D., właściwym stało się zatem – wskazane w punkcie 2. niniejszego postanowienia Sądu – uchylenie postanowień referendarza sądowego z 5 sierpnia 2021 r. w przedmiocie rozpatrzenia – złożonych przez adresatów wezwań o uiszczenie wpisów sądowych – wniosków o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uchylenie zarządzeń o wezwaniu do uiszczenia wpisów jest bowiem zmianą okoliczności sprawy uzasadniającą uchylenie przedmiotowych postanowień referendarza. Postanowienia te, jako niekończące postępowania w sprawie, Sąd mógł uchylić w trybie art. 165 P.p.s.a. Końcowo, w odniesieniu do punktu 3. niniejszego postanowienia Sądu, należy zaznaczyć, że w związku z uchyleniem zarządzeń Przewodniczącego Wydziału I o wezwaniu do uiszczenia wpisów sądowych, dalsze procedowanie wniosków o przyznanie prawa pomocy, w tym sprzeciwu od uchylonych postanowień referendarza sądowego w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy, stało się bezprzedmiotowe. W tej sytuacji, Sąd – kierując się art. 258 § 4 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. – umorzył postępowania w przedmiocie wniosków M.D. i K.D. o przyznanie prawa pomocy. W sprawie zachodzi bowiem określona w art. 249a P.p.s.a. przesłanka zbędności rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, która determinuje umorzenie postępowania.