I SA/Rz 428/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Andrzej Tokarz po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2017 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku K.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi K.K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [.] z dnia [.] maja 2017 r. nr [.] w przedmiocie wznowienia postępowania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych od przychodów nieujawnionych nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2008 r. - p o s t a n a w i a - 1. przyznać K.K. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie.

Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika doradcy podatkowego. W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym podała, że ma 73 lata, jest osobą schorowaną, po licznych operacjach, prawie niewidzącą z uprawnieniami inwalidy w stopniu znacznym. Ma trudności w poruszaniu się, korzysta z pomocy osób trzecich. W 2011 r. została "obciążona" podatkiem od nieujawionych dochodów w kwocie 252 tys. zł w związku z kupnem mieszkania. Od 7 lat prowadzona jest przeciwko niej egzekucja. Z emerytury potrącane jest około 500 zł, pozostaje jej do wypłaty około 1090 zł. Kwota ta nie wystarcza jej na codzienne utrzymanie, wobec czego zmuszona była zaciągną liczne zobowiązania (na kwotę wynoszącą około 32 000 zł), których nie jest w stanie spłacić. Jest właścicielką ½ "chaty wiejskiej" z 1933 r. o pow. 30 m2 położonej w W. wymagającej remontu, mieszkania w bloku o pow. 50 m2, a także nieruchomości rolnej o pow. 10 arów. Nie posiada oszczędności ani wartościowych przedmiotów. W dodatkowym oświadczeniu z dnia 27 lipca 2017 r. podała, że mieszka sama, a pożyczki zaciągała na cele związane z poratowaniem zdrowia, zakup leków, przyborów medycznych. Za wynagrodzenie "kompetentnego pełnomocnika" zapłaciła 17000 zł. Nadesłała ponadto wyciągi z rachunków bankowych, kopię deklaracji PIT-40, informację ze spółdzielni mieszkaniowej o zaległości w opłatach, wniosek organu podatkowego do ZUS o dokonanie potrąceń egzekucyjnych z emerytury oraz informację o stanie zaległości wynoszącej 98126,45 zł. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.) zwanej dalej: "Ppsa", przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie referendarza sądowego przesłanek tych nie wykazano. Wnioskodawczyni uzyskuje stały, choć niski dochód składający się z emerytury (w maju i czerwcu wynoszącej 1560 zł, w lipcu 1091 zł) oraz zasiłek pielęgnacyjny (153 zł), ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. Jest właścicielką nie tylko mieszkania, ale również dodatkowych nieruchomości, z których nie korzysta i nie czyni ekonomicznego użytku, aby poprawić swoją sytuację materialną, nie wyłączając ich sprzedaży. Nie wykorzystuje zatem wszystkim możliwości w celu poprawy swojej obecnej sytuacji materialnej. Zaciąganie zaś licznych zobowiązań w takiej sytuacji stanowi nieuzasadnione obciążanie budżetu domowego, bez względu na cel przeznaczenia takich środków. Była również w stanie ponieść wysoki wydatek na wynagrodzenie pełnomocnika w toku postępowania przesądowego. W tych okolicznościach brak było podstaw do uznania, że skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z uwagi na to, że wnioskodawczyni ubiegała się o prawo pomocy w zakresie całkowitym rozważono, czy nie można jej przyznać prawa pomocy w zakresie częściowym. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa może to nastąpić, gdy zostanie wykazane, że osoba fizyczna nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Aby zapewnić wnioskodawczyni dostęp do Sądu zasadne będzie przyznanie skarżącej prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w całości (zwolnienie to obejmować będzie wpisy i opłaty kancelaryjne – których wartość wynosić będzie od 100 do 200 zł, oraz wydatki). Z pewnością strona ponosi codzienne wydatki związane ze swym podstawowym utrzymaniem (żywność, lekarstwa, media itp.), a posiadany dochód przed potrąceniami wynosił około 1700 zł, zaś po potrąceniu około 1240 zł. Ma zaległości w regulowaniu opłat za korzystanie z mieszkania, debet na rachunku bankowym, liczne zobowiązania do spłaty. Poniesienie kosztów sądowych może więc przekraczać jej aktualne możliwości finansowe. Zwolnienie od kosztów sądowych wyłącza jednak możliwość uwzględnienia wniosku o ustanowienie pełnomocnika, ponieważ byłoby to równoznaczne z przyznaniem prawa pomocy w zakresie całkowitym, do czego – jak wyjaśniono wyżej, nie było podstaw. W związku z licznymi zobowiązaniami prywatnoprawnymi skarżącej wyjaśnić należy, że instytucja prawa pomocy nie może być wykorzystywana do ochrony prywatnego majątku, ponieważ w takiej sytuacji koszty postępowania, które zgodnie z art. 199 Ppsa powinna ponosić strona w zakresie związanym z jej udziałem w sprawie, zostałyby przerzucone z nieuzasadnionej przyczyny na budżet państwa. Zobowiązania prywatnoprawne nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Skarżąca jest zaś uczestnikiem kolejnego postępowania sądowego dotyczącego tej samej sprawy, a więc dysponuje wiedzą o wymaganiach fiskalnych z nim związanych. Powinno ją to skłonić do czynienia pewnych oszczędności, aby móc choćby w niewielkim stopniu pokryć część kosztów postępowania, np. związanych z udziałem pełnomocnika z wyboru. Posiada ponadto majątek, którego nie wykorzystuje, a który mógłby stanowić dla niej dodatkowe źródło dochodu. Mając na względzie powyższe referendarz sądowy uznał, że wnioskodawczyni wykazała tylko, że poniesienie przez nią pełnych kosztów postępowania mogłoby odbyć się z uszczerbkiem dla jej podstawowego utrzymania (egzystencji). Wobec tego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 i art. 246 § 1 pkt 1 i 2 Ppsa, orzeczono o uwzględnieniu wniosku w zakresie częściowym, określonym w sentencji postanowienia.