I SA/Rz 361/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Andrzej Tokarz po rozpoznaniu w dniu 26 października 2017 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku AM o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi AM na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [.] z dnia [.] lutego 2017 r. nr [.] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania ze względu na bezprzedmiotowość w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy za poszczególne okresy lat 2012-2014 - p o s t a n a w i a - I. umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych, II. odmówić ustanowienia adwokata lub radcy prawnego.

Wyrokiem z dnia 8 sierpnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę AM na opisaną w sentencji postanowienia decyzję. Po doręczeniu jej odpisu wyroku z uzasadnieniem skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika (adwokata lub radcy prawnego). W oświadczeniach o stanie majątkowym i rodzinnym podała, że ma wiele zobowiązań wobec podmiotów publicznych i prywatnych w związku z nieudanym przedsięwzięciem gospodarczym, na które zaciągnęła wielomilionowe pożyczki, w tym w podmiotach "parabankowych". Jest też uczestniczką postępowań sądowych. Ma na utrzymaniu małoletniego uczącego się syna. Na bieżące potrzeby pożycza od członków rodziny. Nieruchomość w B. obciążona jest hipotekami na rzecz banku, ZUS, Zarządu Województwa [...] i z tytułu pożyczki. Dochód rodziny to 1150 zł (530 zł jej dochód oraz 620 - z funduszu alimentacyjnego i świadczenia rodzinne). Z kolei wydatkuje na żywność 600 zł, ubrania 200 zł, media 300 zł, szkołę 100 zł, bilety 200 zł, leki 100 zł, a w skali roku także na ubezpieczenie, radę rodziców, przybory szkole i książki językowe. Miesięczne zobowiązania obejmują też pożyczki (łącznie suma rat wynosi 3030 zł, a ponadto zaciągnęła pożyczki chwilówki na 4000 zł i 1000 zł). Na wezwanie z dnia 9 października 2017 r. oświadczyła, że dom w R. (którego adresem się posługuje) należy do krewnych, mieszkanie w K. zostało sprzedane a pozyskane środki przeznaczyła na projekt unijny. Budynek w B. jest własnością banku i jest on obciążony hipotekami; służy jej i synowi do celów mieszkaniowych. Poza funduszem alimentacyjnym, zasiłkiem rodzinnym i "500+" nie korzysta z pomocy społecznej. Jej możliwości pożyczkowe wyczerpały się. Nie posiada pojazdów mechanicznych, rachunku bankowego, szuka pracy, umowy kredytowe i pożyczkowe zostały wypowiedziane i zalega w ich spłacie. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.) zwanej dalej: "Ppsa", przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Rozpoznanie wniosku AM w zakresie zwolnienia jej od kosztów sądowych w niniejszej sprawie było zbędne. W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, jak wynika z przepisu art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.) zwanej dalej "Ppsa", strona skarżąca m.in. działanie organu (co ma miejsce w niniejszej sprawie) nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Postępowanie w tym zakresie podlegało zatem umorzeniu na podstawie art. 249a i art. 258 § 2 pkt 7 Ppsa. Jeżeli chodzi natomiast o pozostały zakres wniosku, tj. ustanowienie pełnomocnika (adwokata lub radcy prawnego), to nie wykazano przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa. Ze względu na to, że wnioskodawczyni korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, przy rozpatrywaniu wniosku należało mieć na uwadze treść art. 262 Ppsa. Zgodnie z nim, przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Powinna zatem wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ponieważ uwzględnienie wniosku w zakresie ustanowienia pełnomocnika oznaczałoby korzystanie z prawa pomocy w zakresie całkowitym. Złożone oświadczenie o stanie majątkowym i rodzinnym nie jest jednoznaczne i w pełni wiarygodne. Wynika z niego wprawdzie, że jej sytuacja finansowa nie należy do najlepszych, ponieważ ciąży na niej wiele zobowiązań wobec podmiotów publicznych i prywatnych w związku z nieudanym przedsięwzięciem gospodarczym. Ma wielomilionowe zobowiązania pożyczkowe, w tym w podmiotach "parabankowych" i jest uczestniczką postępowań sądowych. Ze względu jednak na podanie w polu 11 formularza PPF (jak i w piśmie, do którego dołączono formularz) wydatków przewyższających zadeklarowane dochody w kwocie 1150 zł, wezwałem wnioskodawczynię m.in. do tego, aby wskazała źródła dochodów przeznaczanych na pokrycie wydatków uszczegółowionych w piśmie wnioskującym o prawo pomocy. Na pytanie to odpowiedziała tylko, że wszystkie raty pożyczkowe i kredytowe ma wypowiedziane i obecnie zalega ze spłatą. Nie odniosła się natomiast do wydatków na: żywność, ubrania, media, szkołę, bilety i leki, których łączna wartość opiewały w formularzu PPF na kwotę 1500 zł, a więc – pomijając zobowiązania pożyczkowe, przewyższały deklarowany dochód. Dopiero w dodatkowym oświadczeniu jako pozycję dochodową wskazała świadczenie wychowawcze w kwocie 500 zł, którego nie wymieniła wcześniej w złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej formularzu PPF. Nie określiła tytułu prawnego do zamieszkiwanego lokalu (domu) w R. oraz nie wymieniła osób, z którymi mieszka, poprzestając na ogólnym wskazaniu, że są to krewni. Brak też informacji o rzeczywistych ponoszonych przez nią kosztach związanych z korzystaniem z cudzego mieszkania (domu). Podała z kolei, że budynek w B. służy jej i synowi do zamieszkania, podczas gdy konsekwentnie posługuje się adresem zamieszkania w R.. Budynek w B. miał być ponadto własnością banku (w formularzu PPF nie wymieniła jakichkolwiek składników majątkowych), podczas gdy treść księgi wieczystej nr RZ1Z/[.] wskazuje jednoznacznie, że w dalszym ciągu nieruchomość położona przy ul. ... stanowi jej własność. Nie wskazała również wydatków związanych z jego utrzymaniem. Z księgi wieczystej wynika natomiast, że m.in. jej matka ma ustanowioną na tej nieruchomości służebność, a zatem zapewne mieszka tam i ponosi wydatki utrzymania nieruchomości. W świetle powyższego, w ocenie referendarza, ocena spełnienia przez wnioskodawczynię przesłanek do przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym nie była możliwa. Nie kwestionując posiadanego zadłużenia (wynika ono chociażby z treści księgi wieczystej), złożone oświadczenie o stanie majątkowym nie pozwoliło na jednoznaczną ocenę złej sytuacji materialnej wnioskującej. Dysponując dochodem wynoszącym co najmniej 1650 zł (zadeklarowany w formularzu wynoszący 1150 zł oraz dodatkowo ujawnione świadczenie wychowawcze w kwocie 500 zł) nie można przyjąć, że nie posiada środków na pokrycie jakichkolwiek kosztów postępowania. Nie jest zaś wiadome, czy zużyła już wszystkie środki z zadeklarowanych zobowiązań i na jakie cele oraz kto i w jakich kwotach ja obecnie wspiera. Korzystając zaś z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, a więc z ustawowego prawa pomocy w zakresie częściowym, ustanowienie dla niej pełnomocnika z urzędu byłoby równoznaczne z przyznaniem prawa pomocy w zakresie całkowitym, do czego - w świetle złożonego oświadczenia, brak było podstaw faktycznych. Z podanych względów, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 262 oraz art. 258 § 2 pkt 7 Ppsa, odmówiłem przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika (adwokata lub radcy prawnego).