I SA/Rz 26/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Małgorzata Futera po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] listopada 2008r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodów osób fizycznych za 2006 - postanawia - I. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym i zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w całości II. odmówić ustanowienia adwokata.

W skardze na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej opisanej w sentencji niniejszego postanowienia skarżący A.M. zawarł wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika - radcy prawnego. Wezwany do złożenia wniosku na urzędowym formularzu, ponowił żądanie zwolnienia od kosztów sądowych oraz zawnioskował również o ustanowienie dla niego w sprawie adwokata. W uzasadnieniu podał, że jego sytuacja materialna jest ciężka z uwagi na brak zatrudnienia (skarżący wyrejestrował działalność gospodarczą). Pięcioosobowa rodzina utrzymuje się obecnie z zasiłku wychowawczego pobieranego przez żonę (400zł) i renty rodzinnej przysługującej małoletniemu pasierbowi skarżącego (560 zł). Jako majątek zadeklarował nieruchomość rolną o pow. 0,96 ha i dom o pow. 200m- należący do żony. Na wstępie należy nadmienić, że zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu wchodzą w zakres prawa pomocy, uregulowanego w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a. Prawo pomocy udzielane jest stronie na której ciąży obowiązek poniesienia kosztów sądowych, a zasadność takiego wniosku rozpatrywana jest z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych jakie strona musi ponieść w tym konkretnym postępowaniu sądowym i jej możliwości finansowych. Dlatego przepisy ustawy przewidują przyznanie prawa pomocy: 1. w zakresie całkowitym - gdy osoba starająca się o zwolnienie wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2. w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepisy powoływanej ustawy różnicują przesłanki przyznania prawa pomocy, m. in. od zakresu tej pomocy. Chcąc ubiegać się o pomoc w całkowitym zakresie, czyli jak we wnioskowanym zakresie, strona musi wykazać, że nie posiada żadnych środków na obronę swoich interesów przed sądem. W niniejszej sprawie uznano, że skarżący wykazał przesłanki do zastosowania w jego przypadku prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Przemawia za tym analiza sytuacji materialnej przedstawiona we wniosku PPF, a także analiza akt administracyjnych w sprawie ze skargi na decyzję organu podatkowego, który odmówił skarżącemu ulgi podatkowej w postaci umorzenia zaległości podatkowej. Z uwagi na przedmiot sprawy akta te obrazują szczegółowo sytuację życiową i finansową strony, i informacje w nich zawarte zostały również wykorzystane w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy. Z formularza PPF wynika, iż skarżący i jego rodzina uzyskują niewysokie , ale stałe dochody w postaci świadczeń z tytułu zasiłku wychowawczego i renty pasierba oraz dysponują pewnymi składnikami majątku nieruchomego. Dochody te zabezpieczają podstawowe potrzeby rodziny. Finansowego wsparcia udzielają skarżącemu rodzice i teściowie, on sam poszukuje zatrudnienia. Biorąc pod uwagę wysokość dochodów rodziny, ilość jej członków i potrzeby (troje dzieci na utrzymaniu w wieku 16 lat, 10 lat, 10 miesięcy) poniesienie w takiej sytuacji pełnych kosztów postępowania nie obyłoby się bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny, a zatem zachodzi w sprawie konieczność zwolnienia go od tychże kosztów. Brak jest natomiast, zdaniem rozpoznającego wniosek, przesłanek do przyznania prawa pomocy w całkowitym zakresie, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika - adwokata czego żądał skarżący. Jak wyżej zaznaczono - prawo pomocy w zakresie całkowitym udzielane jest, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Tymczasem rodzina uzyskuje dochody, wspierają ją bliscy (formy i wielkości tej pomocy skarżący nie sprecyzował), skarżący nie podnosi, że ma trudności ze spłatą (lub że jej zaprzestał) zobowiązań kredytowych czy rachunków za energię elektryczną, gaz wodę itp. Wiek, wykształcenie, doświadczenie zawodowe wskazują, że ma szanse w szybkim czasie podjąć pracę zarobkową, co wpłynie na poprawę sytuacji materialnej Podkreślić należy to, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym I instancji, sąd ten nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone. Oznacza to, że sąd ma nie tylko prawo ale przede wszystkim obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Co ważne przepis art. 6 powoływanej ustawy zobowiązuje sąd do udzielania stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata lub radcy prawnego) potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz do pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, zapewniając tym samym ochronę takiej strony. W tych okolicznościach - co najistotniejsze - skoro skarżący został zwolniony od kosztów sądowych, sprawie nadany będzie dalszy bieg. Z powyższych przyczyn, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.