I SA/Rz 220/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Piotr Popek, Sędzia WSA Tomasz Smoleń, Sędzia WSA Jarosław Szaro /spr./, Protokolant Specjalista Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lipca 2023 r. sprawy ze skargi D. O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 lipca 2022 r., nr UP-554/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2022r. o numerze [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 13 648,82 zł w tym : a) Ubezpieczenie Społeczne za okres od marca 2007r. do stycznia 2008 r. w łącznej kwocie 12 586,85 zł., b) Fundusz Pracy za okres od marca 2007r. do stycznia 2008r. w łącznej kwocie 1 061,97 zł. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że Pan D. O. podlega obowiązkowym ubezpieczeniom z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, jednak nie realizował swojego obowiązku i powstały opisane powyżej zaległości. Zakład wskazał, że skarżący posiada mieszkanie w 60 -letnim bloku, zaś rata kredytu hipotecznego wynosi aktualnie 1200 złotych. Żona skarżącego wydaje na dojazd do pracy 600 złotych. Łączne wydatki miesięczne skarżącego na utrzymanie wynoszą 1700 złotych, z czego miesięczne opłaty to 800 złotych, opłaty eksploatacyjne 900 złotych, koszty związane z leczeniem to 100 złotych . Skarżący zarabia 3660 brutto czyli 2800 złotych netto, zaś jego żona 3780 złotych netto. Rodzina skarżącego jest 3 osobowa. Pełnoletni syn skarżącego kontynuuje naukę. Majątek skarżącego składa się z mieszkania o powierzchni 60 m 2 a ponadto posiada on 15 arów lasu . Oceniając zasadność wniosku skarżącego, organ przyjął, że nie zachodzą przesłanki z art. 28 ust 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który stanowi że należności z tytułu składem mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Organ wskazał, kiedy taka całkowita nieściągalność ma miejsce i odnosząc się do sytuacji skarżącego stwierdził, że nie zachodzą one w sprawie niniejszej. Organ stwierdził, że nie zaistniały także przesłanki z art. 28 ust 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, które dopuszczają umorzenie zaległości, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Organ wskazał ,że sytuacja skarżącego nie jest tego typu, że zapłata zaległych składek pozbawiłaby go możliwości utrzymania dla niego jego rodziny. Również stan zdrowia skarżącego nie jest tego rodzaju, iż uniemożliwiałby mu zapłatę należności. Organ wskazał, że dokonał oceny możliwości uzyskania spłaty tych zobowiązań i w jego ocenie możliwe będzie uzyskanie zapłaty należności, a zatem umorzenie byłoby przedwczesne. Wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy złożył skarżący, który nie podając podstawy prawnej zgłoszonych zarzutów wskazał, że jego sytuacja majątkowa jest zła i stale się pogarsza. Wskazał na wzrastające raty kredytu, które aktualnie mają już wynosić 1600 złotych, a także podwyżki innych opłat. Podniósł, że kwota 6000 złotych na 3 osobową rodzinę w dzisiejszych czasach nie wystarcza, żeby "spokojnie żyć". Podniósł, że nie jest winny tego, iż nie zostały zapłacone składki, nie unikał ich zapłaty. Wniósł o umorzenie należności. ZUS decyzją UP-554/2022 z dnia 6 lipca 2022r. utrzymał w mocy decyzje ZUS o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Organ ponownie dokonał oceny sytuacji majątkowej skarżącego. Ustalił jego stan rodzinny i wskazał na okoliczności, w których doszło do powstania zaległości z tytułu składek. Analizując te wszystkie okoliczności doszedł do przekonania, podobnie jak organ I instancji, że jest on w stanie zapłacić wymagane należności, gdyż jego dochód rozumiany jako dochód gospodarstwa domowego wynosi 6225 złotych i przekracza minimum socjalne. Skarżący nie korzysta ze wsparcia instytucji socjalnych. Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył D. O., który wskazał na następujące przyczyny zaskarżenia: 1. Jego zaległości ZUS nie mogą być traktowane jako zaległości, gdyż korzystał z legalnej formy obniżenia składek. 2. Propozycja ZUS-u aby zapłacić należność w ratach jest dla niego nieakceptowalna, ponieważ jego sytuacja majątkowa nie pozwala na to. 3. Zdiagnozowano u niego nowator i jego dalsza sytuacja jest niepewna. 4. Nie zgadza się z poglądem ZUS, iż umorzenie jego należności niosłoby znamiona niesprawiedliwości. Zwrócił się z prośbą o sprawiedliwe rozpatrzenie spawy. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie miał na uwadze co następuje: Skarga jest uzasadniona i musi skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji . Organ przedstawiając Sądowi akta postępowania, które przed nim w sprawie wniosku ubezpieczonego się toczyło, nie przedstawił wszystkich istotnych dokumentów, co w połączeniu z brakiem należytego przedstawienia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności skutkowało naruszeniem prawa procesowego mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie budzi wątpliwości że sąd administracyjny nie prowadzi postepowania dowodowego w sprawie ( może dopuścić jedynie dowód jedynie z dokumentu) i orzeczenie jego jest wydawane na podstawie przedstawionych przez organ akt postępowania administracyjnego. Dlatego też niezwykle istotne jest, aby w skompletowanych i ponumerowanych aktach sprawy znajdowały się wszystkie dokumenty, które mają znaczenie dla oceny istotnych w sprawie okoliczności. Okoliczności od których zależne jest rozstrzygnięcie sprawy. W przedmiotowej sprawie ZUS przedstawił bardzo okrojone dokumenty z toczącego się postępowania i to do tego stopnia, że decyzja wydana w I instancji została przedstawiona sądowi administracyjnemu dopiero na żądanie tego sądu. Oczywiście wystąpienie do organu przez Sąd jest czynnością ostateczną i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych przypadkach. Tak jak stało się to w sprawie niniejszej. To na organie ciąży obowiązek przedstawiania dokumentów, na których opiera on swoje ustalenia mające znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W trakcie postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, niewątpliwie istotnym będzie wykazanie, że występuje przedmiot, którego dotyczy wniosek, a mianowicie że dochodzona przez ZUS należność w rzeczywistości istnieje i nie doszło np. do jej przedawnienia. W przedmiotowej sprawie w decyzji II instancji organ nie odniósł się w ogóle do tych kwestii i nie przeanalizował czy nie doszło do przedawnienia należności ciążących na Panu D. O.. Kwestia ta ma istotne znaczenie, gdyż należności miały powstać w latach 2007-2007, a więc 15 lat temu. Kwestia ewentualnego przedawnienia tych należności stała się przedmiotem rozważań organu I instancji, jednak rozważania te nie znajdują żadnego potwierdzenia w dokumentach, które powinny znajdować się w aktach sprawy. Brak jest dokumentów dotyczących wszczęcia postępowania egzekucyjnego, przeprowadzenia czynności zmierzających do wymierzenia należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony. Brak jest też dokumentów, co stało się z tym postępowaniem. Jak wynika z dokumentu znajdującego się w aktach pod nazwą "informacja o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym", postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte 6 czerwca 2022r. Kwestia ta powinna być wyjaśniona i udokumentowana poprzez przedłożenie stosownych dowodów na prowadzone czynności. Organ powinien również w zakresie wniosku o umorzenie należności zwrócić uwagę na to, w jaki sposób powstały odsetki od niezapłaconych składek. Dlaczego przez tak długi okres czasu ( jeżeli w rzeczywistości nie doszło do przedawnienia składek) nie były one egzekwowane, a tylko narastały odsetki od należności głównej i odsetki na chwilę obecną przekraczają znacznie należność główną. Organ powinien rozważyć, czy odsetki te nie narosły z powodu bezczynności organu, który nie dochodził ewentualnych zaległości. Niewątpliwie bowiem organ jest zobowiązany do sprawnego prowadzenia postępowania egzekucyjnego, nie zaś pominięcia czynności egzekucyjnych i oczekiwania aż będą narastać odsetki. Kwestia ta powinna zostać rozważona przy wydawaniu decyzji w przedmiocie wniosku. Brak zatem dokładnego wyjaśnienia kwestii zawieszenia biegu terminu przedawnieni zgodnie z art. 24 ust. 5b usus nie pozwala aktualnie Sądowi rozstrzygnąć zasadności odmowy umorzenia. Jedynie w przypadku stwierdzenia, że nie doszło do nieefektywnego wygaśnięcia zobowiązania skarżącego będzie bowiem możliwie rozstrzygnięcie wniosku o umorzenie. Jeżeli doszłoby do przedawnienia tychże zobowiązań to postępowanie całe nosiłoby znamiona bezprzedmiotowego. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ powinien tak zgromadzić akta sprawy, żeby zawierały one wszystkie istotne dokumenty na podstawie, których można podjąć, a następnie ocenić jego stanowisko w przedmiocie braku zaistnienia przedawnienia ściągalności zaległości. Dokonując oceny w ramach uznania administracyjnego złożonego wniosku organ powinien odnieść się także do podnoszonej w skardze okoliczności, iż pomimo upływu bardzo długiego okresu czasu nie podjął on czynności zmierzających do egzekucji należności, wskutek czego doszło do naliczenia bardzo wysokich odsetek. Podstawą orzeczenia sądu jest przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit c ppsa.