I SA/Rz 187/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Tomasz Smoleń, Sędzia WSA Piotr Popek, Sędzia WSA Jarosław Szaro /spr./, Protokolant Specjalista Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lipca 2023 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 7 marca 2023 r., nr GZO-6797 w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego zasiłku chorobowego w całości uchyla zaskarżoną decyzję.

I SA/Rz 187/23 Uzasadnienie Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, dalej Prezes KRUS decyzją z dnia [...].02.2023 r. nr [...] odmówił umorzenia nienależnie pobranego zasiłku chorobowego w kwocie 2340 złotych przez J. R., dalej skarżący. Prezes KRUS rozważył, że w trybie art. 84 ust.8 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zakład może odstąpić od żądania zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin ich płatności albo rozłożyć je na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności lub kwota zaległości nie przewyższa kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, która na chwilę obecną wynosi 16 złotych. Organ wskazał, że przy podejmowaniu decyzji o umorzeniu brane są pod uwagę okoliczności, jakie wystąpiły niezależnie od zobowiązanego, a to zdarzenia losowe i klęski żywiołowe, a także inne nadzwyczajne wydarzenia pozbawiające zobowiązanego możliwości zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Ponadto organ uwzględnia takie okoliczności, jak sposób powstania nadpłaty świadczenia, udzielone ulgi uprawnionemu, sytuacja materialna gospodarstwa w jakim zamieszkuje rolnik. Organ kieruje się przy tym ważnym interesem zainteresowanego i stanem finansów funduszu emerytalno-rentowego. Organ ponadto wskazał, że umorzenie ma charakter uznaniowy i może nastąpić w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Odnosząc powyższe rozważania prawne do realiów sprawy organ wskazał, że rolnik jest kawalerem i obecnie mieszka sam. Jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego, które zostało wydzierżawione bratu. Dochody rolnika to renta z KRUS i dopłaty bezpośrednie. Organ uznał, że sytuacja rolnika jest trudna, ale nie jest wystarczająca do umorzenia należności, a poza tym zwrot zobowiązania może być uzyskany z świadczenia rentowego z KRUS. Od powyższej decyzji wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wniósł rolnik J. R., który nie precyzując podstaw wniesionego odwołania wskazał na swoją trudną sytuację materialną jako podstawę umorzenia zobowiązania. Podał, że zamieszkuje samotnie w pomieszczeniach gospodarczych budynków gospodarstwa. Nie posiada pieniędzy, ponieważ przeznaczył je na zapłatę długów i wykup leków Wskazał, że po potrąceniu zobowiązania z KRUS otrzymuje niecałe 900 złotych i nie jest w stanie za te kwotę się utrzymać. Wniósł o umorzenie kwoty zobowiązania. Prezes KRUS decyzją z dnia 7 marca 2023 r. nr GZO-6797 utrzymał w mocy swoją własną decyzję z dnia [...].02.2023 r. odmawiająca umorzenia zobowiązania. Organ wskazał, że na podstawie art. 41a ust.1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników Prezes KRUS może umorzyć w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszu emerytalno- rentowego w całości lub części należność kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rolniczych. Umorzenie ma charakter uznaniowy i może być stosowane w wypadkach szczególnie uzasadnionych. Rozpatrując dalej sprawę organ wskazał, że nie wystąpiły żadne nowe okoliczności, ani nie przedłożono żadnych nowych dowodów w stosunku do tych występujących przed organem I instancji, w związku z czym brak jest podstaw do uwzględnienia żądania. W skardze do sądu J. R. po raz kolejny powołał się na swoją trudną sytuację majątkową. Opisał swój stan zdrowia wymagający zakupu lekarstw, co wiąże się z wydatkami finansowymi. Podał dalej, że jest osobą samotną, a aktualnie stara się o pomoc z opieki społecznej. Wniósł o zrozumienie jego położenia. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny miał na uwadze, co następuje: Skarga jest uzasadniona i musi skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Organ naruszył prawo procesowe, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W pierwszej kolejności należy wskazać, że organ naruszył przepisy prawa procesowego w postaci kpa, w szczególności art. 127 § 3 kpa. Strona od decyzji wydanej przez Prezesa KRUS ma prawo złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zaś do tego trybu postepowania stosuje się odpowiednio przepisy od odwołaniu. Oznacza to, że organ " ponownie rozpatrujący sprawę" nie działa jak organ odwoławczy sensu stricto, nie odnosi się tylko do zarzutów zawartych w środku odwoławczym, ale jest zobowiązany po raz dugi zbadać sprawę, tak jak czyni to organ I instancji. Organ ten jest więc zobowiązany do ustalenia faktów i wskazania przepisów jakie zastosował wydając własne rozstrzygnięcie. Jest to ponowne kompleksowe badanie sprawy. Organ oczywiście jest zobowiązany do odniesienia się do zarzutów zawartych w skardze, ale czyni to on jedynie obok ponownego rozpatrzenia sprawy, nie jest to głównym przedmiotem badania. Niewątpliwie przy tym zarzuty takie mogą mieć wpływ na dokonaną ocenę stanu faktycznego ustalonego przez organ II instancji, czy nawet na same te ustalenia. Nie jest zatem wystarczające odniesienie się przez organ II instancji jedynie do zarzutów odwołania , z pominięciem ponownego zbadania sprawy. Tego typu procedowanie zawsze będzie świadczyć o naruszeniu prawa procesowego i niewypełnieniu przez organ II instancji swoich obowiązków, a istota tego naruszenia wskazuje na możliwy jego wpływ na wynik sprawy. W sprawie niniejszej organ pozbawił skarżącego tak rozumianego ponownego rozpatrzenia jego sprawy, nie dokonał on wszystkich wymaganych czynności, a jedynie ograniczył się do lakonicznego stwierdzenia, że nie zaszły żadne nowe fakty, czy też nie zgromadzono nowych dowodów, co skutkuje utrzymaniem w mocy decyzji wydanej w I instancji. Organ był bowiem zobowiązany do kompleksowej oceny faktów przedstawionych przez skarżącego i wysnucia na ich podstawie własnych wniosków. Procedowanie takie, jak w sprawie niniejszej jest naruszeniem prawa procesowego, prawa do ponownego rozpatrzenia sprawy. Już to musi skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Dokonanie własnych ustaleń jest tym bardziej istotne, że organ orzekający w I instancji oraz organ orzekający przy ponownym rozpatrzeniu sprawy podały inną podstawę umorzenia tych nienależnie pobranych świadczeń. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ dokonujący jej rozpatrzenia przeprowadzi więc postępowanie mające cechy ponownego rozpatrzenia sprawy . Dokona ustaleń faktycznych, a także w sposób pełny oceni złożony przez skarżącego wniosek. Odniesie się do wszelkich istotnych okoliczności sprawy, zwłaszcza stanu majątkowego i zdrowotnego osoby zobowiązanej do zwrotu pobranych siarczeń. Ustali jego stan majątkowy. Miejsce zamieszkania, wielkość otrzymywanych środków pieniężnych na utrzymanie, odniesie je do minimum socjalnego i minimum egzystencji dokonując oceny w zakresie możliwości spłaty zobowiązania bez uszczerbku utrzymania skarżącego. Organ dokona ustaleń w zakresie występujących u skarżącego schorzeń i ustali, ile wynosi oplata za konieczne dla ich leczenia leki. W końcu organ odniesie się do okoliczności w jakich skarżący pobrał nienależne świadczenie. Ustali czy doszło to na skutek jego celowych działań, czy też pobranie tych świadczeń nastąpiło z niewiedzy skarżącego co do obowiązujących procedur, czy też możliwych zaniechań ze strony organu rentowego. Dopiero dokonując kompleksowych ustaleń faktycznych i wydając na ich podstawie orzeczenie w ramach przysługującego mu uznania administracyjnego organ zrealizuje prawo skarżącego do ponownego rozpatrzenia sprawy. Podejmując rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego organ powinien jednak baczyć na to, że o ile posiada on tutaj pewna swobodę decyzji, to jednak z instytucji tej może korzystać w sposób swobodny, a nie dowolnych. Dowolność oceny świadczyć będzie o naruszeniu prawa procesowego. Dlatego też również w zakresie podjętego w ramach uznania rozstrzygnięcia organ powinien przedstawić wyczerpującą argumentację przemawiającą za podjęciem takiej, a nie innej decyzji. Podstawą orzeczenia sądu jest przepis art. 145 § 1 pk1 lit. c p.p.s.a.