I SA/Rz 18/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia WSA Grzegorz Panek /spr./, Sędzia WSA Jacek Boratyn, Protokolant ref. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2022 r. sprawy ze skargi T.W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 roku uchyla zaskarżoną decyzję.

Przedmiotem skargi T. W. (dalej: skarżący) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...], którą umorzono postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku skarżącego o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. Jak wynika z akt sprawy skarżący w dniu 9 kwietnia 2020 r. zwrócił się do ZUS o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. Wniosek został złożony na podstawie przepisów ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm., dalej: ustawa o szczególnych rozwiązaniach). Decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. ZUS umorzył postępowanie w części dotyczącej wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ powołał się na treść art. 31zo ustawy o szczególnych rozwiązaniach, który w ust. 1 stanowi m.in., że płatnikowi składek przysługuje prawo do zwolnienia z opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek, pod wymienionymi dalej warunkami. Organ wskazał, że w niniejszej sprawie ustalono, że należności za kwiecień 2020 r. zostały pokryte nadpłatą za okres wcześniejszy. W związku z powyższym - w opinii organu - zachodzi bezprzedmiotowość postępowania, co zgodnie z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: k.p.a.) stanowi powód do umorzenia postępowania. W skardze na powyższą decyzję skarżący zaznaczył, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem organu. W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: W myśl art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329), dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w wyżej wskazanych granicach Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja ZUS w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. Jak stanowi art. 31zo ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach, na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek: 1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r., 2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r., 3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r. – zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. Przepis ten formułuje zatem przesłanki, które muszą zostać spełnione, aby przewidziane w przedmiotowej regulacji zwolnienie zostało przyznanie, w tym wskazuje, że zwolnienie dotyczy nieopłaconych należności. Do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, na mocy art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.) oraz art. 180 k.p.a., miały zastosowanie przepisy k.p.a. Jak stanowi art. 105 § 1 tej ustawy, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. W zaskarżonej decyzji organ uznał, że opłacenie składek za kwiecień 2020 r. było powodem bezprzedmiotowości postępowania, co miało uzasadniać umorzenie postępowania z wniosku skarżącego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Z tak zarysowanym stanowiskiem organu nie można się zgodzić. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego zachodzi w sytuacji braku sprawy administracyjnej - w obliczu braku możliwości konkretyzacji pozytywnej lub negatywnej wzajemnych uprawnień i obowiązków stron stosunku administracyjnoprawnego (por. Kiełkowski Tadeusz w: Postępowanie administracyjne, red. Woś T., Warszawa 2017, s. 364). Od przypadków bezprzedmiotowości postępowania należy odróżnić przypadki bezzasadności wniosku. Stwierdzenie bezzasadności żądania strony, w sytuacji kiedy organ stwierdził niezaistnienie ustawowych przesłanek przyznania zwolnienia, nie stanowi podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego, lecz do ewentualnego wydania decyzji odmownej (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 października 2010 r., sygn. akt II GSK 910/09). Niedopuszczalne było orzeczenie o umorzeniu postępowania w sprawie z uwagi na bezprzedmiotowość postępowania, uzasadnione argumentami wskazującymi na niespełnienie warunków przyznania zwolnienia, czyli nieadekwatnie do zastosowanej podstawy prawnej. Wydając zaskarżoną decyzję organ nie rozstrzygnął sprawy zainicjowanej wnioskiem skarżącego, mimo że przedmiot postępowania nadal istniał. Tym samym decyzja z dnia [...] czerwca 2020 r. - jako naruszająca art. 105 § 1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy - jest wadliwa i wymaga wyeliminowania z obrotu prawnego. Rozpatrując sprawę ponownie ZUS będzie miał na uwadze interpretację przepisów dokonaną powyżej przez Sąd. Niezależnie jednak od powyższego w tym miejscu należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 24 lipca 2020 r. o zmianie ustawy o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1423 ze zm., zwanej dalej ustawą o delegowaniu pracowników), w przypadku złożenia do dnia 30 czerwca 2020 r. wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy zmienianej w art. 4, w brzmieniu dotychczasowym, zwalnia się z obowiązku opłacenia należnych składek wykazanych w deklaracji rozliczeniowej za marzec, kwiecień i maj 2020 r., w wysokości określonej w art. 31zo, także wówczas, gdy składki te zostały opłacone lub na poczet tych składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaliczył z urzędu nienależnie opłacone składki. Opłacone składki lub zaliczone z urzędu nienależnie opłacone składki podlegają zwrotowi na zasadach określonych w art. 24 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych [...]. W myśl zaś art. 10 ust. 2 ustawy o delegowaniu pracowników zwolnieniu z obowiązku opłacenia, o którym mowa w ust. 1, podlegają należne składki wykazane w deklaracji rozliczeniowej za marzec, kwiecień i maj 2020 r. znane na dzień ponownego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacenia składek. Na mocy zacytowanej wyżej regulacji ustawy o delegowaniu pracowników, ustawodawca z mocą wsteczną zmodyfikował ustawowe warunki zwolnienia ze składek, o którym mowa w art. 31 zo ustawy o szczególnych rozwiązaniach. Obecnie więc, zgodnie z przyjętym rozwiązaniem, nieopłacenie składek nie jest już warunkiem uwzględnienia wniosku o zwolnienie z nich. Tak więc rozpatrując ponownie sprawę organ winien mieć także tą okoliczność na względzie. Mając powyższe na uwadze, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. .