I SA/Rz 124/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia WSA Grzegorz Panek /spr./, Sędzia WSA Jarosław Szaro, Protokolant specjalista Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2026 r. sprawy ze skargi Spółdzielni Mieszkaniowej w Ł. na decyzję Zarządu Województwa Podkarpackiego z dnia 23 grudnia 2025 r., nr PI-IX.433.76.13.2019.TC w przedmiocie określenia kwoty przypadającej do zwrotu ze środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich oddala skargę.

Przedmiotem skargi Spółdzielni Mieszkaniowej w [...] (dalej: "skarżąca") jest decyzja Zarządu Województwa [...] (dalej: "organ") z dnia 23 grudnia 2025 r. nr RPPK.03.01.00-18-0075/17-1/25 w przedmiocie określenia kwoty przypadającej do zwrotu ze środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich. Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco. W dniu 27 sierpnia 2019 r. Zarząd Województwa [...] - jako Instytucja Zarządzająca Regionalnym Programem Operacyjnym Województwa [...]na lata 2014-2020 - uchwałą nr [...] wybrał do dofinansowania projekt nr [...]pn. "Odnawialne Źródła Energii dla lokalnej społeczności w nowatorskim projekcie Spółdzielni Mieszkaniowej w [...]". Następnie w dniu 24 października 2019 r. zawarł z beneficjentem – skarżącą, umowę nr [...] o dofinansowanie projektu, w ramach której wydatki kwalifikowane wynosiły [...] zł, kwota dofinansowania z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego stanowiąca 85% wydatków kwalifikowanych wynosiła [...] zł. Projekt został zrealizowany w ramach osi priorytetowej nr III Czysta energia, działania 3.1 Rozwój OZE - konkurs ogólny RPO WP. Przedmiotem projektu było uruchomienie instalacji odnawialnych źródeł energii na osiedlach zarządzanych przez skarżącą w celu alternatywnego i nieodpłatnego zasilania części wspólnych wielorodzinnych budynków mieszkalnych. Projekt obejmował 33 instalacje mikroturbin wiatrowych wraz z niezbędną infrastrukturą zasilających 34 budynki wielorodzinne oraz obiekt publiczny. Podstawowe parametry instalacji przedstawiały się następująco: ilość jednostek wytwarzania energii - 33 szt.; moc jednostkowa instalacji (turbin wiatrowych): 0,5 kWh lub 1 kWh (i ich wielokrotność); łączna moc zainstalowana: 24,5 kWh; ilość energii wytworzonej z instalacji OZE: 85,75 MWh/rok; typ instalacji: off-grid. Instalacja obejmowała budowę i przyłączenie urządzeń do istniejącej sieci w budynkach oraz montaż urządzeń akumulujących wytworzoną energię i miała zapewnić optymalne wykorzystanie odnawialnych źródeł energii. W efekcie realizacji projektu zakładano: zmniejszenie emisji do środowiska o 70,74 tony ekwiwalentu CO2; zaspokojenie 100% zapotrzebowania zasilania części wspólnych 34 budynków wielorodzinnych; zasilanie 2 klas lekcyjnych obiektu publicznego na poziomie 1.590 kWh/rok; oszczędności kosztów zaopatrzenia w energię co najmniej [...] zł/rok przy cenie 1 kW wynoszącej [...] zł netto i zużyciu na poziomie 80.667 kWh/rok. Zgodnie z deklaracjami skarżącej, celami projektu były także w wymiarze jakościowym - poprawa wizerunku jej zasobów mieszkaniowych, bezpieczeństwo energetyczne beneficjentów projektu poprzez dywersyfikację źródeł zasilania, promowanie postaw społecznych związanych z oszczędnym gospodarowaniem zasobami, zwiększenie odpowiedzialności społecznej za stan środowiska i jakość powietrza, przeciwdziałanie zmianom klimatu i zwiększanie odporności lokalnych systemów energetycznych na zagrożenia wynikające z tych zmian. W ramach zawartej umowy o dofinansowanie, termin rozpoczęcia realizacji określono na dzień 1 kwietnia 2017 r., natomiast termin zakończenia projektu zaplanowano na dzień 31 października 2021 r. W dniu 31 sierpnia 2020 r. został zawarty aneks nr [...]do umowy o dofinansowanie, uwzględniający zmianę rachunku bankowego skarżącej oraz określający maksymalną kwotę dofinansowania możliwą do wnioskowania w formie zaliczki. W dniu 26 października 2021 r. organ uchwałą nr [...] wyraził zgodę na wydłużenie terminu zakończenia projektu do dnia 17 grudnia 2021 r., natomiast 8 listopada 2021 r. został podpisany aneks nr [...] do umowy o dofinansowanie, uwzględniający zmianę terminu zakończenia realizacji projektu oraz aktualizację wartości projektu. W efekcie końcowego rozliczenia całkowita wartość projektu wyniosła [...] zł, wydatki kwalifikowalne [...] zł, dofinansowania ze środków EFRR [...] zł, wkład własny skarżącej [...] zł. Skarżąca realizując projekt złożyła do IZ RPO WP za pośrednictwem SL2014 dziesięć wniosków o płatność, z czego cztery wnioski o płatność pełniące wyłącznie funkcję sprawozdawczą, dwa wnioski o płatność zaliczkową, dwa wnioski o płatność refundacyjną wraz z częścią sprawozdawczą oraz dwa wnioski rozliczające zaliczkę obejmujące również część sprawozdawczą w tym jeden jako wniosek końcowy. Projekt został objęty weryfikacją ex - post zamówień publicznych, w wyniku której nie stwierdzono nieprawidłowości dających podstawę pomniejszenia wydatków kwalifikowanych/nałożenia korekty finansowej na podstawie rozporządzenia Ministra Rozwoju z dnia 29 stycznia 2016 r. w sprawie warunków obniżania wartości korekt finansowych oraz wydatków poniesionych nieprawidłowo związanych z udzielaniem zamówień (Dz. U. z 2021 r. poz. 2179). Projekt nie podlegał kontroli na miejscu zarówno w trakcie realizacji, jak i po jej zakończeniu, ponieważ w wyniku dokonanej analizy ryzyka nie uzyskał takiej liczby punktów, która kwalifikowałaby go do przeprowadzenia kontroli. Po zatwierdzeniu wniosku końcowego rozpoczął się trzyletni okres trwałości projektu, w trakcie którego skarżąca zobowiązana była do corocznego przedkładania oświadczenia w sprawie osiągnięcia i utrzymania wskaźników, zachowania trwałości projektu, generowania dochodu i kwalifikowalności podatku VAT. Zgodnie z § 11 pkt 9 umowy o dofinansowanie projektu w przypadku braku wypłaty płatności końcowej okres trwałości liczony jest od dnia zatwierdzenia wniosku o płatność końcową. W tym przypadku okres trwałości projektu rozpoczął się 21 lutego 2022 r. Po zakończeniu realizacji projektu i wypłacie przez IZ RPO WP przyznanego dofinansowania, skarżąca zgodnie z obowiązkiem wynikającym z § 11 pkt 10 umowy o dofinansowanie składała oświadczenia w sprawie trwałości projektu (w dniu 9 stycznia 2023 r. w sprawie trwałości projektu za okres od 17 grudnia 2021 r. do 16 grudnia 2022 r., oraz w dniu 4 stycznia 2024 r. w sprawie trwałości projektu za okres od 17 grudnia 2022 r. do 16 grudnia 2023 r.). W obydwu oświadczeniach wykazano, że produkty wymienione we wniosku o dofinansowanie, będącym załącznikiem do umowy o dofinansowanie projektu zostały utrzymane w okresie trwałości, a ponadto rezultaty wymienione we wniosku o dofinansowanie, będącym załącznikiem do umowy o dofinansowanie projektu zostały osiągnięte w 100%, tj.: produkcja energii elektrycznej z nowo wybudowanych instalacji wykorzystujących OZE wyniosła 85,75 MWh/rok, a szacowany spadek emisji gazów cieplarnianych wyniósł 70,74 tony równoważnika CO2. Skarżąca reprezentowana przez Prezes Zarządu Spółdzielni (która objęła stanowisko z dniem 1 października 2024 r.), pismem z dnia 29 października 2024 r. poinformowała organ, że przeprowadzając systematyczną weryfikację dokumentów i spraw prowadzonych w spółdzielni stwierdziła możliwość wystąpienia nieprawidłowości przy realizacji projektu. W związku z powyższym zgłoszeniem, organ podjął czynności wyjaśniające, w toku których przeprowadzona została ponowna analiza zgromadzonych dokumentów, wyjaśnień i oświadczeń przedstawianych przez beneficjenta na wszystkich etapach realizacji projektu oraz po jego zakończeniu w okresie trwałości. Pozyskano i przeanalizowano także wyjaśnienia i dokumentację przekazaną przez beneficjenta w związku ze stwierdzoną przez niego możliwością wystąpienia nieprawidłowości przy realizacji projektu. Ustalony faktyczny przebieg zdarzeń i treść pozyskanych w trakcie prowadzonej korespondencji dokumentów wykazały, że skarżąca w rzeczywistości nie osiągnęła zakładanego celu projektu, jak również wskaźników produktu i rezultatu projektu. Skarżąca wraz z pismem z 10 stycznia 2025 r. przedstawiła skorygowane oświadczenia w sprawie trwałości projektu, z których wynikało, że za okres od 17 grudnia 2021 r. do 16 grudnia 2022 r. wartości faktycznie osiągnięte/utrzymane wskaźników rezultatu wykazano na poziomie: produkcja energii elektrycznej z nowo wybudowanych instalacji wykorzystujących OZE wyniosła 1,43 MWh/rok - co stanowi 1,67% zakładanej wartości wskaźnika rezultatu, szacowany spadek emisji gazów cieplarnianych wyniósł 1,18 tony równoważnika CO2 co stanowi 1,65% zakładanej wartości wskaźnika rezultatu. Za kolejne okresy sprawozdawcze, tj. od 17 grudnia 2022 r. do 16 grudnia 2023 r. i od 17 grudnia 2023 r. do 16 grudnia 2024 r. oraz od 17 grudnia 2024 r. do końca okresu trwałości (tj. 21 lutego 2025 r.) w miejscu na wartości wskaźników faktycznie osiągnięte/utrzymane wpisano "brak". Pismem z 23 września 2025 r. organ wezwał skarżącą m. in. do zwrotu w terminie 14 dni środków w kwocie [...] zł wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych liczonymi od dnia wypłaty środków w ramach poszczególnych wniosków o płatność, tj.: 1) dla kwoty [...] zł ([...] zł x 85%) od dnia 9 czerwca 2021 r., tj. od daty wypłaty refundacji w ramach wniosku o płatność nr 4, 2) dla kwoty [...] zł ([...] zł x 85%) od dnia 18 listopada 2021 r., tj. od daty wypłaty zaliczki w ramach wniosku o płatność nr 6, którą sfinansowano fakturę ujętą we wniosku o płatność nr 7, 3) dla kwoty [...] zł ([...] zł x 85%) od dnia 15 grudnia 2021 r., tj. od daty wypłaty zaliczki w ramach wniosku o płatność nr 8, którą sfinansowano faktury ujęte we wniosku o płatność końcową nr 10, 4) dla kwoty [...] zł ([...] zł x 85%) od dnia 1 marca 2022 r., tj. od daty wypłaty refundacji w ramach wniosku o płatność nr 9, do dnia zwrotu włącznie. Skarżąca w dniu 8 października 2025 r. dokonała zwrotu kwoty [...] zł, a w dniu 13 października 2025 r. złożyła wniosek o umorzenie odsetek i zaliczenie wpłaty na poczet należności głównej. Postanowieniem z 28 października 2025 r. organ poinformował skarżącą o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego ze względu na to, że wniosek o umorzenie w całości odsetek od należności głównej był przedwczesny oraz że postępowanie w przedmiocie udzielenia ulgi może być prowadzone dopiero po wydaniu ostatecznej decyzji określającej zwrot dofinansowania. Natomiast pismem z 30 października 2025 r. organ poinformował skarżącą, że zwrócona kwota nie pokrywa w całości wymaganej należności. Na dzień 8 października 2025 r. kwota wymaganej należności wynosiła bowiem [...] zł, w tym należność główna w wysokości [...] zł oraz odsetki w wysokości [...] zł. Zwrócona kwota została zaliczona więc na poczet należności głównej ([...] zł) i odsetek ([...] zł) począwszy od najstarszych zaległości, tj. na pokrycie całej kwoty dotyczącej wniosku o płatność nr 4 i 6 oraz części kwoty należności głównej i odsetek dotyczących wniosku o płatność nr 8. Z uwagi na to, że dokonana wpłata nie pokryła w całości kwoty zaległości z wniosku o płatność nr 8 wraz z odsetkami, ustalono proporcję i pozostałą zwróconą kwotę ([...] zł) zaliczono na należność główną w wysokości [...] zł (64,52%) oraz odsetki w wysokości [...] zł (35,48%). Po rozliczeniu wpłaconej kwoty pozostała do zwrotu kwota należności głównej w wysokości [...] zł, na którą składa się część należności głównej z wniosku o płatność nr 8 ([...] zł) oraz należność główna z wniosku o płatność nr 9 ([...] zł) wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych. Decyzją z dnia 23 grudnia 2025 nr RPPK.03.01.00-18-0075/17-1/25 organ określił kwotę w wysokości [...] zł przypadającą do zwrotu przez skarżącą ze środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich, przyznanych na podstawie umowy z 24 października 2019 r. nr [...] (zmienionej aneksami nr [...] z 31 sierpnia 2020 r. oraz nr [...]z 8 listopada 2021 r.) o dofinansowanie projektu w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa [...] na lata 2014-2020, pn. "Odnawialne Źródła Energii dla lokalnej społeczności w nowatorskim projekcie Spółdzielni Mieszkaniowej w [...]" w związku ze stwierdzonymi nieprawidłowościami i zobowiązał skarżącą do jej zwrotu w całości wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia wypłaty środków w ramach poszczególnych wniosków o płatność. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że już na etapie poszukiwania wykonawcy skarżąca posiadała wiedzę, że cele projektu i jego wskaźniki mogą być niemożliwe do osiągnięcia. Pomimo tego zdecydowała, że będzie realizowała projekt i w dniu 9 października 2020 r. zawarła umowę nr [...] z A. W. H. w P., pomimo że jeszcze na etapie uzgadniania jej zapisów wykonawca proponował wykreślenie zapisu o produkcji energii w wysokości 85,75 MWh/rok. Ponadto na etapie realizacji projektu, już w trakcie prac montażowych w październiku i listopadzie 2021 r. mieszkańcy skarżyli się na uciążliwą pracę urządzeń, które w założeniu miały być bezgłośne i bezwibracyjne. Pomimo tego, skarżąca spisanym 16 listopada 2021 r. protokołem końcowym/ ostatecznym odebrała całość robót potwierdzając, że zostały one "wykonane zgodnie z dokumentacją i wymogami technicznymi. Jakość wykonanych robót i użytych materiałów nie budzi zastrzeżeń. Wszystkie 33 instalacje spełniają parametry określone w Umowie i założenia do projektu. Wszystkie turbiny objęte są ochroną odgromową". Dalej organ wskazał, że z przedłożonej przez skarżącą dokumentacji dotyczącej okresu od zatwierdzenia wniosku końcowego o płatność i następujących po tej dacie 3 lat trwałości projektu wynika, że w działaniu turbin pojawiło się szereg nieprawidłowości, w szczególności turbiny ulegały awariom. Organ stwierdził więc, że skarżąca dopuściła się: 1) naruszenia zasad opisanych w § 5 ust. 2 pkt 1 i pkt 7 umowy o dofinansowanie projektu, które zobowiązywały ją do realizacji projektu z należytą starannością, w szczególności ponosząc wydatki celowo, rzetelnie, racjonalnie i oszczędnie oraz w sposób, który zapewni prawidłową i terminową realizacje projektu oraz osiągniecie celów projektu zakładanych we wniosku o dofinansowanie, a także osiągania lub zachowania wskaźników produktu oraz rezultatu zgodnie z wnioskiem o dofinansowanie. W ocenie organu, skarżąca nie zrealizowała projektu w sposób, który zapewniłby osiągnięcie celów projektu oraz wskaźników produktu i rezultatu zakładanych we wniosku o dofinansowanie. W kontekście powyższego poniesione wydatki okazały się nieracjonalne i bezcelowe, 2) naruszenia § 19 ust. 2 umowy o dofinansowanie, zgodnie z którym beneficjent może dokonywać zmian w projekcie, pod warunkiem ich zgłoszenia Instytucji Zarządzającej w formie pisemnej pod rygorem nieważności i uzyskania akceptacji Instytucji Zarządzającej. Zdaniem organu, skarżąca nie zgłosiła Instytucji Zarządzającej występujących różnego rodzaju usterek turbin i nieprawidłowej ich pracy prowadzących w konsekwencji do ich demontażu, odłączania i ograniczenia funkcjonowania instalacji (w skrajnych przypadkach pracowało tylko 12 z 33 szt.), a co za tym idzie bez jej akceptacji dokonała zmian w projekcie w postaci odłączania kolejnych turbin, 3) naruszenia postanowień umowy o dofinansowanie, określających warunki uznania wydatków poniesionych przez beneficjenta za wydatki kwalifikowalne oraz postanowień wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków, w szczególności: a) naruszenia § 5a ust. 2 pkt 6 umowy o dofinansowanie, zgodnie z którym wydatkiem kwalifikowalnym jest wydatek, który jest niezbędny do realizacji celów projektu. W trakcie przeprowadzonej weryfikacji stwierdzono niezrealizowanie celów projektu, jak również wskaźników produktu i rezultatu. W związku z tym poniesione wydatki okazały się zbędne, a tym samym niekwalifikowalne, b) naruszenia § 5a ust. 2 pkt 7 umowy o dofinansowanie, zgodnie z którym wydatkiem kwalifikowalnym jest wydatek, który został dokonany w sposób przejrzysty, racjonalny i efektywny, z zachowaniem zasad uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów. W sytuacji, gdy skarżąca otrzymywała jednoznaczne sygnały od wykonawców, że osiągnięcie zakładanych celów projektu nie będzie możliwe - a pomimo tego podjęła niezrozumiałą decyzję o dalszej realizacji projektu - daje podstawę do oceny działań skarżącej i poniesionych w związku z tym wydatków jako nieprzejrzystych. Poniesione wydatki w kontekście nieosiągnięcia celów projektu oraz wskaźników produktu i rezultatu nie przyniosły de facto żadnych efektów (wyników) z poniesionych nakładów, w związku z czym okazały się nieracjonalne i nieefektywne, a tym samym niekwalifikowalne, 4) naruszenia § 13 ust. 2 umowy o dofinansowanie w związku z art. 44 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. Poniesione wydatki w kontekście nieosiągnięcia żadnego z celów projektu założonych przez skarżącą we wniosku o dofinansowanie oraz wskaźników produktu i rezultatu okazały się bezcelowe. Przyjęte metody, tj. montaż turbin - służące osiągnięciu założonych celów, w tym celu głównego w postaci alternatywnego i nieodpłatnego zasilania części wspólnych wielorodzinnych budynków mieszkalnych oraz obiektu publicznego - okazały się nieadekwatne do założonych celów projektu. Odnosząc się do zastrzeżeń skarżącej do protokołu z weryfikacji dokumentów dotyczących projektu nr [...] organ zaznaczył, że to w wyniku szeregu działań i zaniechań skarżącej wystąpiła sytuacja, która doprowadziła do tego, że z powodu różnego rodzaju usterek i awarii oraz uciążliwości pracy co najmniej kilkanaście turbin w okresie trwałości nie działało (było uszkodzonych i nie wyegzekwowano lub zaniechano ich naprawy, zostały zdemontowane lub odłączone przez beneficjenta) albo (w wyniku braku należytej konserwacji) nie działały ich liczniki. W powyższym przypadku, nawet jeśli wiatr wiałby z siłą i intensywnością taką jak przewidziano w opracowaniu firmy B. Sp. z o.o. - to w wyniku działań i zaniechań skarżącej - wskaźniki rezultatu nadal nie zostałyby osiągnięte. Organ nie zgodził się z tym, że sam montaż turbin wiatrowych w sytuacji, gdy nie wytwarzały one energii wystarczającej do alternatywnego i nieodpłatnego zasilania części wspólnych wielorodzinnych budynków mieszkalnych oraz obiektu publicznego, realizuje w jakikolwiek sposób (nawet częściowo) cel projektu. Z definicji "projektu" wynikającej z art. 2 pkt 18 ustawy wdrożeniowej wynika, że projekt to "przedsięwzięcie zmierzające do osiągnięcia założonego celu określonego wskaźnikami". W konsekwencji projekt, który nie osiąga wskaźników lub osiąga je w bardzo minimalnym stopniu nie osiąga również celu projektu. Skarżąca podpisując umowę o dofinansowanie projektu zgodnie z § 5 ust. 2 pkt 7 zobowiązała się do osiągania lub zachowania wskaźników produktu oraz rezultatu zgodnie z wnioskiem o dofinansowanie. Organ podkreślił, że na etapie oceny wniosku o dofinansowanie pismem z 26 lutego 2018 r. zespół ds. oceny merytorycznej Komisji Oceny Projektów zwrócił się do skarżącej z wezwaniem o wskazanie wiarygodnych danych użytych do określenia wielkości produkcji energii elektrycznej projektowanych turbin wiatrowych i informacją, że przedstawione we wniosku wskaźniki muszą zostać osiągnięte, a ich nieosiągnięcie grozi ryzykiem zwrotu przyznanego dofinansowania. W odpowiedzi skarżąca pismem z 6 marca 2018 r. przedstawiła (użyte jako źródło danych do projektu) opracowanie pn. Instalacja OZE (wiatr mikro turbiny 0,5 kW i 1,0 kW) - założenia do wyliczenia ilości wytworzenia energii elektrycznej do wykorzystania na części wspólne mieszkańców, którego autorem była firma B. Sp. z o.o. oraz zadeklarowała, że gwarantuje realizację rezultatów projektu. Następnie już po podpisaniu umowy o dofinansowanie projektu na prośbę organu o przedłożenie stanowiska czy projekt będzie realizowany zgodnie z przyjętymi założeniami i zostaną osiągnięte założone we wniosku o dofinansowanie, a także karcie oceny merytorycznej wskaźniki, czy też beneficjent rezygnuje z przyznanego dofinansowania dla ww. projektu - pismem z 2 lipca 2020 r. skarżąca potwierdziła, że będzie realizowała projekt dotyczący montażu turbin wiatrowych. Dodatkowo na etapie trwałości projektu podawanie przez skarżącą w oświadczeniach w sprawie trwałości projektu nieprawdziwych wartości wskazujących na 100% osiągnięcie wartości założonych wskaźników rezultatu potwierdza, że miała ona świadomość obowiązku ich osiągnięcia i zdawała sobie sprawę z konsekwencji grożących w przypadku ich nieosiągnięcia. W ustawowym terminie skarżąca złożyła skargę na powyższą decyzje, zaskarżając ją w całości. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: I. Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.: 1) art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), polegającego na niewyjaśnieniu w sposób wyczerpujący przez organ stanu faktycznego sprawy poprzez pominięcie w toku wydania decyzji okoliczności obiektywnych oraz niezależnych od skarżącej, a mających zasadnicze znaczenie dla sprawy, w szczególności wpływu warunków atmosferycznych na produkcję energii oraz laboratoryjnego charakteru założeń przyjętych do prognoz wskaźników rezultatu, a nade wszystko zaakceptowania przez organ przedstawionych przez skarżącą hipotetycznych założeń dotyczących realizacji projektu, co miało istotny wpływ na wydane w sprawie rozstrzygnięcie 2) art. 7, art. 77 § 1, art. 8 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1691 – dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 207 ust. 9 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1483 ze zm. – dalej: "u.f.p. ") w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., polegającego na zaniechaniu przez organ przeprowadzenia rzetelnej i pełnej kontroli zakresu rzeczowego projektu na etapie uruchomiania środków dofinansowania, w szczególności w zakresie realności i wykonalności założeń dotyczących prognozowanej produkcji energii elektrycznej, które to zaniechanie organu przyczyniło się do powstania obowiązku zwrotu dofinansowania, albowiem organ nie weryfikując na etapie wdrażania projektu realności przyjętych wskaźników rezultatu w rzeczywistych warunkach eksploatacyjnych, doprowadził do sytuacji, w której negatywne konsekwencje własnych zaniechań kontrolnych zostały przerzucone na skarżącą, co stanowi naruszenie zasady pogłębienia zaufania obywateli do organów państwa oraz zasadę lojalności administracji publicznej wobec stron i co w konsekwencji miało istotny wpływ na wynik sprawy. 3) art. 8 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., polegającego na prowadzeniu postępowania w sposób naruszający zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, poprzez przyjęcie przez organ wewnętrznie sprzecznego sposobu działania, polegającego na: a) zaakceptowaniu na etapie wyboru projektu do dofinasowania oraz uruchamiania środków wsparcia finansowego założeń projektowych, parametrów technicznych mikroturbin wiatrowych oraz prognozowanych wskaźników rezultatu, opartych na danych producenta urządzeń – B. sp. z o.o., mających charakter szacunkowy i hipotetyczny, przy założeniu pracy instalacji w warunkach pełnej wydajności, podczas gdy z treści samej opinii wynikało, że badanie ma charakter eksperymentalny, zaś celem osi priorytetowej było udzielanie dofinansowania do projektów związanych z "Budową instalacji odnawialnych źródeł energii dla Spółdzielni Mieszkaniowej w [...] w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa [...] na lata 2014- 2020", przy ostatecznie zaakceptowanym przez organ stanie hipotetycznym, b) braku zakwalifikowania na etapie oceny projektu i jego wdrażania realności tych założeń, mimo że dotyczyły one przyszłej produkcji energii, zależnej od czynników niezależnych od skarżącej, w szczególności warunków atmosferycznych, c) przypisania skarżącej odpowiedzialności za nieosiągnięcie wskaźników rezultatu wyliczonych w oparciu o przyjęte wcześniej założenia producenta i na tej podstawie wydania wobec skarżącej decyzji o obowiązku zwrotu dofinansowania - podczas gdy skarżąca nie zobowiązała się w umowie o dofinansowanie do osiągnięcia konkretnego rezultatu energetycznego, a dofinansowanie zostało przyznane w oparciu o prognozy producenta urządzeń, których ziszczenie było uzależnione od okoliczności pozostających poza sferą wpływu skarżącej i było ono oparte o założenia czysto hipotetyczne, zaś badania prowadzone wcześniej opierały się na wynikach laboratoryjnych przy założeniach całkowicie niemożliwych do spełnienia przy warunkach atmosferycznych w tej części Polski. Działanie organu naruszyło zasadę lojalności administracji publicznej wobec skarżącej, bowiem doprowadziło do przerzucenia na skarżącą ryzyka prognostycznego i technologicznego, zaakceptowanego przez organ na etapie przyznania wsparcia, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, skutkujący wydaniem decyzji zobowiązującą skarżącą do zwrotu dofinansowania, 4) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegający na błędnym przyjęciu, że skarżąca naruszyła § 5 ust. 2 pkt i 7 umowy o dofinansowanie, podczas gdy z treści umowy wynika, że skarżąca zobowiązała się do realizacji projektu z należytą starannością, a nie do osiągnięcia określonego rezultatu w postaci prognozowanego poziomu produkcji energii elektrycznej. Powyższy błąd doprowadził do wadliwego przyjęcia, że doszło do naruszenia postanowień umowy o dofinansowanie, a w konsekwencji do bezpodstawnego zastosowania wobec skarżącej mechanizmu zwrotu dofinansowania. II. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: 5) art. 2 pkt 36 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylającego Rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 (Dz.U.UE.L.2013.347.320 z dnia 2013.12.20 – dalej: "rozporządzenie (UE) nr 1303/2013") poprzez jego błędne zastosowanie, poprzedzone błędnym uznaniem przez organ, że nieosiągnięcie prognozowanego poziomu produkcji energii elektrycznej stanowi nieprawidłowość, podczas gdy organ nie wykazał naruszenia prawa ani rzeczywistego lub potencjalnego nieuzasadnionego obciążenia budżetu Unii, a brak osiągnięcia wskaźników wynikał z okoliczności obiektywnych i niezależnych od skarżącej, 6) art. 9 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 9 lit. a ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowych w perspektywie finansowej 2014-2020 (t. j. Dz. U. z 2020 r. poz. 818), art. 207 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 9 u.f.p. oraz art. 2 pkt 36, art. 71 ust. 1 oraz art. 143 ust. 2 rozporządzenia (UE) nr 1303/2013 poprzez ich niewłaściwe zastosowanie prowadzące do stwierdzenia w projekcie nieprawidłowości polegającej na nieosiągnięciu celów projektu, podczas gdy nieosiągnięcie prognozowanych wskaźników rezultatu, wynikało z okoliczności niezależnych od skarżącej, a zatem nie stanowiło nieprawidłowości ani naruszenia trwałości projektu, a organ nie wykazał nieuzasadnionego obciążenia budżetu UE ani nieprawidłowego wykorzystania środków publicznych, 7) art. 207 ust. 9 u.f.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że brak osiągnięcia wskaźników rezultatu projektu uzasadnia obowiązek zwrotu dofinansowania, podczas gdy organ nie ustalił, aby środki zostały wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem, pobrane nienależnie lub wykorzystane nieprawidłowo, a projekt został zrealizowany w pełnym możliwym do osiągnięcia zakresie rzeczowym, co miało istotny wpływ na treść wydanego w sprawie rozstrzygnięcia, 8) § 5 ust. 2 pkt 1 umowy o dofinansowanie polegające na błędnym uznaniu, że wydatki poniesione przez skarżącą nie spełniają kryterium niezbędności do realizacji celów projektu, o którym mowa w § 5 ust. 2 pkt 1 umowy, podczas gdy z prawidłowo ustalonego stanu faktycznego wynika, że wydatki te były obiektywie konieczne do realizacji projektu w zakresie zatwierdzonym przez organ, 9) § 5a ust. 2 pkt 6 umowy poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że wydatki poniesione przez skarżącą nie spełniają kryterium niezbędności do realizacji celów projektu, o którym mowa w ww. postanowieniu, podczas gdy z prawidłowo ustalonego stanu faktycznego wynika, że wydatki te były obiektywne konieczne do realizacji projektu w zakresie zatwierdzonym przez organ, 10) § 8 ust. 2 umowy o dofinansowanie poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uruchomieniu mechanizmu zwrotu środków, mimo braku ustalenia przez organ, że doszło do wykorzystania środków niezgodnie z przeznaczeniem lub z naruszeniem procedur, co stanowiło konsekwencję błędnego utożsamiania odpowiedzialności skarżącej za realizację projektu z odpowiedzialnością za osiągnięcie rezultatu energetycznego, 11) art. 362 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 - Kodeks cywilny (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1071 ze zm. - dalej: "k.c.") poprzez jego niezastosowanie polegające na przyjęciu przez organ, że skarżąca ponosi odpowiedzialność za powstanie skutku finansowego w postaci obowiązku zwrotu dofinansowania, mimo że z ustalonego stanu faktycznego wynika, że organ jako instytucja zarządzająca, poprzez własne działania i zaniechania, przyczynił się do powstania tego skutku. W szczególności organ bowiem nie uwzględnił, że: a) zaakceptował założenia projektowe i wskaźniki rezultatu oparte na hipotetycznych (laboratoryjnych, nieosiągalnych w rzeczywistości) założeniach producenta mikroturbin, b) nie dokonał weryfikacji realności przedstawionych założeń na etapie uruchomiania środków, w szczególności nie została zlecona żadna ekspertyza przez rzeczoznawcę w tym zakresie - nie można bowiem uznać za wiarygodną ekspertyzę wykonaną przez samego producenta turbin, które mają być przedmiotem dofinansowania i montażu, c) dopuścił do wypłaty dofinansowania w oparciu o zaakceptowaną dokumentację projektową, a następnie po zakończeniu realizacji zakresu rzeczowego projektu, obciążył skarżącą negatywnymi konsekwencjami zaakceptowanych wcześniej założeń - co w rezultacie doprowadziło do nieuprawnionego przypisania skarżącej odpowiedzialności finansowej, podczas gdy zastosowanie art. 362 k.c., wymagało co najmniej miarkowania zakresu żądanego zwrotu, zaś w realiach przedmiotowej sprawy winno wyłączać możliwość nałożenia sankcji w pełnym wymiarze, 12) art. 355 § 1 i § 2 k.c. poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu przez organ, że obowiązek realizacji projektu z należytą starannością oznacza po stronie skarżącej obowiązek osiągnięcia zakładanych wskaźników rezultatu projektu, podczas gdy z treści art. 355 §1 k.c. wynika, że należyta staranność oznacza dochowanie wzorca starannego działania, a nie odpowiedzialność za rezultat zależny od czynników obiektywnie niezależnych od dłużnika (skarżącej). Organ dokonując wadliwie wykładni art. 355 § 1 i § 2 k.c., zasadniczo pominął, że: a) skarżąca dochowała staranności ogólnie wymaganej w stosunkach danego rodzaju, czyli zrealizowała z należytą starannością inwestycję budowlaną - nie może natomiast ponosić odpowiedzialności za jej rezultat czyli za uzyskanie wskaźników produkcji energii elektrycznej zależnych wyłącznie od warunków atmosferycznych, realizując projekt zgodnie z umową i zatwierdzoną przez organ dokumentacją, b) skarżąca w ramach prowadzonej statutowej działalności, polegającej na zarządzaniu zasobami mieszkaniowymi oraz realizacji inwestycji infrastrukturalnych na potrzeby części wspólnych budynków, dochowała należytej staranności właściwej dla podmiotu tego rodzaju, w szczególności poprzez wybór wykonawcy legitymującego się deklarowanym doświadczeniem oraz realizację projektu z wykorzystaniem urządzeń o parametrach technicznych zaakceptowanych przez organ, - powyższa błędna wykładnia doprowadziła do bezpodstawnego przypisania skarżącej nienależytego wykonania zobowiązania, a w konsekwencji do wadliwego zastosowania sankcji w postaci obowiązku zwrotu dofinansowania, 13) art. 355 § 1 w zw. z art. 471 oraz art. 387 k.c., stosowanych odpowiednio jako ogólne zasady odpowiedzialności kontraktowej, a także § 5 ust. 2 umowy o dofinansowanie poprzez ich niezastosowanie, polegające na przypisaniu przez organ odpowiedzialności skarżącej za nieosiągnięcie wskaźników rezultatu projektu, mimo że brak ich realizacji był następstwem okoliczności obiektywnych, niezależnych od skarżącej, stanowiących przejaw siły wyższej. Organ pominął bowiem, że: a) osiągnięcie zakładanych wskaźników produkcji energii było uzależnione od działania sił przyrody, w szczególności występowania i intensywności wiatrów, na które to aspekty skarżąca nie miała i nie mogła mieć wpływu, b) wskaźniki rezultatu zostały określone w oparciu o hipotetyczne i laboratoryjne założenia producenta mikroturbin, przy założeniu ich pracy w warunkach maksymalnej wydajności, a nie w rzeczywistych warunkach eksploatacyjnych, c) skarżąca wypełniła w pełni zobowiązanie, na które miała realny wpływ, tj. zrealizowała zakres rzeczowy projektu poprzez montaż turbin wiatrowych, zgodnie z umową - co doprowadziło do bezpodstawnego przypisania skarżącej odpowiedzialności za rezultat niemożliwy do zagwarantowania, bowiem działanie sił przyrody stanowi klasyczny przykład siły wyższej. Pominięcie tej okoliczności doprowadziło do wadliwego uznania, że doszło do naruszenia umowy i w konsekwencji do bezpodstawnego nałożenia na skarżącą obowiązku zwrotu dofinansowania. Wobec powyższego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie postawionych zarzutów. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, gdyż zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Na wstępie wyjaśnić należy, że zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a. sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ewentualnie ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 lit. a-c p.p.s.a.). Przedmiotem skargi jest decyzja organu z 23 grudnia 2025 r. nr RPPK.03.01.00-18-0075/17-1/25 określająca skarżącej kwotę przypadającą do zwrotu w wysokości [...] zł wraz z odsetkami, jako środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich, wykorzystane przez skarżącą z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 u.f.p., w związku z realizacją projektu pn. "Odnawialne Źródła Energii dla lokalnej społeczności w nowatorskim projekcie Spółdzielni Mieszkaniowej w [...]". W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że poprawność działania beneficjenta realizującego umowę o dofinansowanie projektu z wykorzystaniem środków UE musi być dokonywana z uwzględnieniem postanowień tej umowy oraz przepisów prawa polskiego, w szczególności ustawy z dnia 11 września 2019 r. Prawo zamówień publicznych, ustawy o finansach publicznych oraz ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020. Przepisy te powinny być wykładane i stosowane z uwzględnieniem prawa europejskiego, w tym przede wszystkim rozporządzenia (UE) nr 1303/2013, mając na względzie, że regulacje prawa krajowego dotyczące realizacji programów służą osiąganiu wspólnych celów wynikających z prawa europejskiego i realizacji polityki spójności. Zgodnie z art. 207 ust. 1 u.f.p. w przypadku gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich są: 1) wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem, 2) wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184, 3) pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości – podlegają zwrotowi wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji, o której mowa w ust. 9, na wskazany w tej decyzji rachunek bankowy. Zgodnie z art. 184 ust. 1 u.f.p., wydatki związane z realizacją programów i projektów finansowanych ze środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3, są dokonywane zgodnie z procedurami określonymi w umowie międzynarodowej lub innymi procedurami obowiązującymi przy ich wykorzystaniu. Pojęcie procedur, do których odwołuje się art. 184 ust. 1 u.f.p., należy rozumieć szeroko, jako przepisy prawa powszechnie obowiązującego krajowego i unijnego zawierające normy proceduralne i inne regulacje wynikające z prawa ustrojowego czy prawa materialnego, ale również procedury, o jakich jest mowa w umowie o dofinansowanie ustanowione w dokumentach programowych, jak i samą umowę. Naruszenie tak rozumianych regulacji stanowi przesłankę zwrotu środków, zgodnie z art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. (zob. J. M. Salachna, M. Tyniewicki (w:) J. M. Salachna (red.), M. Tyniewicki (red.), Finanse publiczne. Komentarz, Warszawa 2024). W związku z powyższym "inne procedury obowiązujące przy wykorzystaniu ", o których mowa w art. 184 ust. 1 u.f.p., oznaczać będą także reguły postępowania obowiązujące przy wykorzystywaniu środków pomocowych. W prawie krajowym systemy realizacji programów operacyjnych krajowych i regionalnych tworzone są przede wszystkim aktami niemającymi waloru przepisów prawa powszechnie obowiązującego. Projekty są realizowane przez beneficjentów głównie na podstawie umowy o dofinansowanie, która stanowi podstawowe źródło uprawnień i obowiązków jej stron, w tym beneficjenta dofinansowania. W umowie o dofinansowanie zostaje określony uzgodniony sposób działania beneficjenta, od którego odstępstwo stanowi naruszenie procedur w rozumieniu art. 184 ust. 1 u.f.p. Naruszenie innych procedur, o których mowa w wymienionym przepisie, będzie miało zatem miejsce w przypadku naruszenia postanowień umowy o dofinansowanie, jak również regulaminu konkursu i wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków, będących dokumentami regulującymi procedury wydatkowania środków europejskich. Należy w tym miejscu podkreślić, że samo naruszenie procedur obowiązujących przy wykorzystaniu środków pochodzących z budżetu UE nie oznacza automatycznie obowiązku stosowania korekt i zwrotu środków unijnych. Konieczna jest bowiem ocena skutków tego naruszenia w kontekście uregulowań określonych w art. 2 pkt 36 i art. 143 ust. 2 rozporządzenia (UE) nr 1303/2013. Zgodnie z art. 2 pkt 36 rozporządzenia (UE) nr 1303/2013, "nieprawidłowość" oznacza każde naruszenie prawa unijnego lub prawa krajowego dotyczącego stosowania prawa unijnego, wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego zaangażowanego we wdrażanie EFSI, które ma lub może mieć szkodliwy wpływ na budżet Unii przez obciążenie budżetu Unii nieuzasadnionym wydatkiem. Dla uznania, że doszło do powstania "nieprawidłowości" w rozumieniu art. 2 pkt 36 ww. rozporządzenia wystarczy więc ustalenie, że wskutek naruszenia procedur obowiązujących przy wydatkowaniu środków unijnych powstała hipotetyczna możliwość powstania szkody w budżecie ogólnym UE. Zgodnie natomiast z art. 143 ust. 2 rozporządzenia (UE) nr 1303/2013, państwa członkowskie dokonują korekt finansowych wymaganych w związku z pojedynczymi lub systemowymi nieprawidłowościami stwierdzonymi w operacjach lub programach operacyjnych. Korekty finansowe polegają na anulowaniu całości lub części wkładu publicznego w ramach operacji lub programu operacyjnego. Państwa członkowskie biorą pod uwagę charakter i wagę nieprawidłowości oraz straty finansowe poniesione przez fundusze polityki spójności lub EFMR i stosują proporcjonalną korektę. Korekty finansowe są odnotowywane w zestawieniu wydatków za rok obrachunkowy, w którym podjęto decyzję o anulowaniu. Reasumując, dla zaistnienia obowiązku stosowania korekt i zwrotu środków unijnych konieczne jest zaistnienie dwóch przesłanek, tj. ustalenie, że środki wykorzystano niezgodnie z przeznaczeniem lub naruszono procedury obowiązujące przy wykorzystaniu środków unijnych (określone m. in. w umowie o dofinansowanie) oraz ustalenie, że wymienione wykorzystanie środków niezgodnie z przeznaczeniem lub naruszenie procedur spowodowało lub mogłoby spowodować szkodę w budżecie ogólnym UE. Bezsporne w sprawie jest, że skarżąca nie dotrzymała warunków zawartej umowy o dofinansowanie. Projekt obejmował 33 instalacje mikroturbin wiatrowych wraz z niezbędną infrastrukturą zasilających 34 budynki wielorodzinne oraz obiekt publiczny. Zadeklarowana ilość energii wytworzonej z instalacji OZE wynosiła 85,75 MWh/rok. W efekcie realizacji projektu zakładano zmniejszenie emisji do środowiska o 70,74 tony ekwiwalentu CO2, zaspokojenie 100% zapotrzebowania zasilania części wspólnych 34 budynków wielorodzinnych, zasilanie 2 klas lekcyjnych obiektu publicznego na poziomie 1.590 kWh/rok oraz oszczędności kosztów zaopatrzenia w energię co najmniej [...] zł/rok przy cenie 1 kW wynoszącej [...] zł netto i zużyciu na poziomie 80.667 kWh/rok. Po zakończeniu realizacji projektu i wypłacie przez IZ RPO WP przyznanego dofinansowania, skarżąca zgodnie z obowiązkiem wynikającym z § 11 pkt 10 umowy o dofinansowanie złożyła oświadczenia w sprawie trwałości projektu za okres od 17 grudnia 2021 r. do 16 grudnia 2022 r., oraz za okres od 17 grudnia 2022 r. do 16 grudnia 2023 r. W obydwu oświadczeniach podano, że produkty wymienione we wniosku o dofinansowanie, będącym załącznikiem do umowy o dofinansowanie projektu zostały utrzymane w okresie trwałości, rezultaty wymienione we wniosku o dofinansowanie, będącym załącznikiem do umowy o dofinansowanie projektu zostały osiągnięte w 100%, tj. produkcja energii elektrycznej z nowo wybudowanych instalacji wykorzystujących OZE wyniosła 85,75 MWh/rok a szacowany spadek emisji gazów cieplarnianych wyniósł 70,74 tony równoważnika CO2. Pismem z dnia 29 października 2024 r. skarżąca poinformowała organ o możliwości wystąpienia nieprawidłowości przy realizacji projektu, przedkładając dokumentację dotyczącą realizacji projektu jak również okresu trwałości. Wynikało z nich, że już na etapie poszukiwania wykonawcy skarżąca posiadała wiedzę, że cele projektu i jego wskaźniki mogą być niemożliwe do osiągnięcia (pismo A. W.H. z dnia 2 kwietnia 2020 r., pismo skarżącej skierowane do E. J. i D. B. z dnia 15 czerwca 2020 r.), a pomimo tego zdecydowała, że będzie realizowała projekt i 9 października 2020 r. zawarła umowę dotyczącą montażu turbin wiatrowych. Następnie spisanym 16 listopada 2021 r. protokołem końcowym/ostatecznym skarżąca odebrała całość robót potwierdzając, że zostały one wykonane zgodnie z dokumentacją i wymogami technicznymi, a jakość wykonanych robót i użytych materiałów nie budzi zastrzeżeń, pomimo że mieszkańcy skarżyli się na uciążliwą pracę urządzeń, które w założeniu miały być bezgłośne i bezwibracyjne. Wreszcie z przedstawionej przez skarżącą dokumentacji dotyczącej okresu od zatwierdzenia wniosku końcowego o płatność i następujących po tej dacie 3 lat trwałości projektu wynika, że w działaniu turbin pojawiło się szereg nieprawidłowości, w konsekwencji których doszło do częściowego demontażu, odłączania i ograniczenia funkcjonowania instalacji (w skrajnych przypadkach pracowało tylko 12 z 33 sztuk turbin). Pismem z 10 stycznia 2025 r. skarżąca przedstawiła skorygowane oświadczenia w sprawie trwałości projektu, z których wynikało, że za okres od 17 grudnia 2021 r. do 16 grudnia 2022 r. produkcja energii elektrycznej z nowo wybudowanych instalacji wykorzystujących OZE wyniosła 1,43 MWh/rok - co stanowiło zaledwie 1,67% zakładanej wartości wskaźnika rezultatu, zaś szacowany spadek emisji gazów cieplarnianych wyniósł 1,18 tony równoważnika CO2 - co stanowiło zaledwie 1,65% zakładanej wartości wskaźnika rezultatu. Natomiast za kolejne okresy sprawozdawcze, tj. od 17 grudnia 2022 r. do 16 grudnia 2023 r. i od 17 grudnia 2023 r. do 16 grudnia 2024 r. oraz od 17 grudnia 2024 r. do końca okresu trwałości (tj. 21 lutego 2025 r.) w miejscu na wartości wskaźników faktycznie osiągnięte/utrzymane wpisano "brak". W konsekwencji zasadnie organ uznał naruszenie § 5 ust. 2 pkt 1 i pkt 7 umowy o dofinansowanie przez nie zrealizowanie projektu w sposób, który zapewniłby osiągnięcie celów projektu oraz wskaźników produktu i rezultatu zakładanych we wniosku o dofinansowanie, § 19 ust. 2 umowy o dofinansowanie przez nie zgłoszenie organowi występujących różnego rodzaju usterek turbin i nieprawidłowej ich pracy prowadzących w konsekwencji do ich demontażu, odłączania i ograniczenia funkcjonowania instalacji, a co za tym idzie bez jego akceptacji dokonanie zmian w projekcie. W wyniku stwierdzenia niezrealizowania celów projektu, jak również wskaźników produktu i rezultatu, organ prawidłowo uznał, że poniesione wydatki okazały się zbędne, nieracjonalne i nieefektywne, a tym samym niekwalifikowalne. Niewątpliwie doszło również do naruszenia § 13 ust. 2 umowy o dofinansowanie w zw. z art. 44 ust. 3 pkt 1 u.f.p., zgodnie z którym wydatki publiczne powinny być dokonywane w sposób celowy i oszczędny, z zachowaniem zasad uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów, optymalnego doboru metod i środków służących osiągnięciu założonych celów. Przyjęte metody - tj. montaż turbin - służące osiągnięciu założonych celów, w tym celu głównego w postaci alternatywnego i nieodpłatnego zasilania części wspólnych wielorodzinnych budynków mieszkalnych oraz obiektu publicznego - okazały się nieadekwatne do założonych celów projektu. Mając powyższe na względzie stwierdzić należy, że prawidłowe są ustalenia i stanowisko organu, że została spełniona przesłanka zwrotu przez skarżącą środków europejskich, określona w art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. (wykorzystanie środków z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 u.f.p.). Słusznie organ również stwierdził, że w związku ze stwierdzonym naruszeniem, skarżąca dopuściła się nieprawidłowości w rozumieniu art. 2 pkt 36 rozporządzenia (UE) nr 1303/2013. Środki unijne podlegają zwrotowi, gdy wykorzystano je z naruszeniem procedur, które to naruszenie stanowi "nieprawidłowość" w rozumieniu art. 2 pkt 36 rozporządzenia, a więc nieprawidłowość, która ma lub może mieć szkodliwy wpływ na budżet Unii poprzez obciążenie budżetu nieuzasadnionym wydatkiem. Wystarczająca jest potencjalna możliwość spowodowania takiej szkody. W niniejszej sprawie skarżąca, nie zrealizowała projektu w zakresie określonym we wniosku o dofinansowanie. Środki pochodzące z budżetu UE wypłacone zatem na realizację projektu, którego cel nie został osiągnięty, należy za nieuzasadniony wydatek z budżetu UE. W skardze postawiono zarzuty naruszenia szeregu przepisów postępowania, a także prawa materialnego. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów natury procesowej, Sąd stwierdza, że stan faktyczny sprawy został ustalony prawidłowo, pozwalając na wydanie zgodnej z prawem decyzji i ustalenia te Sąd uznał za prawidłowe. Skarżąca nie zdołała bowiem podważyć ustaleń faktycznych, na których oparto wynik postępowania administracyjnego. W kontekście zarzutów skargi podkreślić należy, że szczególny charakter umowy dotyczącej pomocy finansowej ze środków funduszy europejskich powoduje, że odpowiedzialność za wystąpienie okoliczności prowadzących do zwrotu środków opiera się na obiektywnych kryteriach niewypełnienia wszystkich warunków umowy. Wbrew zarzutom skarżącej, nie ma znaczenia czy stronie można przypisać bezpośrednio winę z tytułu zaistniałych zdarzeń, czy przyczyny skutkujące obowiązkiem zwrotu środków były zależne od beneficjenta. Ustawa o finansach publicznych nie uzależnia wystąpienia winy ani jej rodzaju w sytuacjach prowadzących do zwrotu środków, a w razie stwierdzenia przesłanek z art. 207 ust. 1-3 u.f.p. organ nie bada winy czy zamiaru beneficjenta jak również jego dobrej czy złej wiary. Podkreślić należy, że beneficjent podpisując umowę o dofinansowanie projektu otrzymał bezzwrotną pomoc pod warunkiem zrealizowania określonych w umowie warunków. Sankcją za niedotrzymanie warunków umowy jest zwrot środków unijnych z odsetkami. Nie mogły więc odnieść oczekiwanego przez skarżącą skutku zarzuty opisane w pkt I ppkt 1, II ppkt 5, 6, 7, 10, 12 i 13 petitum skargi. Odnosząc się do argumentacji skarżącej w zakresie wystąpienia siły wyższej, Sąd stwierdza, że podnoszone w skardze argumenty dotyczące mniejszej niż zakładana intensywności wiatrów w całym okresie trwałości projektu, nie świadczą o wystąpieniu siły wyższej (sytuacji niemożliwej do przewidzenia). Wadliwa ocena możliwości osiągnięcia założonych wskaźników rezultatu mieści się w ryzyku związanym z realizowaną inwestycją i nie może być utożsamiana z pojęciem siły wyższej, o której mowa jest w umowie. Należy przy tym zwrócić uwagę na § 21 ust. 2 umowy o dofinansowanie, który zobowiązuje beneficjenta do niezwłocznego poinformowania IZ o fakcie wystąpienia działania siły wyższej oraz udowodnienia tej okoliczności poprzez przedstawienie dokumentacji potwierdzającej wystąpienie zdarzeń mających cechy siły wyższej, a ponadto wskazania zakresu i wpływu, jakie zdarzenie miało na przebieg realizacji projektu. Powyższych obowiązków skarżąca nie dopełniła. Niezasadne są również zarzuty, w których skarżąca wskazuje na uchybienie organu dotyczące braku weryfikacji projektu na etapie uruchamiania środków dofinansowania, w szczególności braku weryfikacji realności przyjętych wskaźników rezultatu w rzeczywistych warunkach eksploatacyjnych. Po pierwsze, to beneficjent odpowiada za kształt projektu. Po drugie, w toku oceny merytorycznej wniosku organ pismem z dnia 26 lutego 2018 r. zwrócił się do skarżącej m. in. o wskazanie wiarygodnych danych użytych do określenia wielkości produkcji energii elektrycznej projektowanych turbin wiatrowych, informując że przedstawione we wniosku wskaźniki muszą zostać osiągnięte a ich nieosiągnięcie grozi ryzykiem zwrotu przyznanego dofinansowania. W odpowiedzi skarżąca wraz z pismem z 6 marca 2018 r. przedstawiła opracowanie pn. Instalacja OZE (wiatr mikro turbiny 0,5 kW i 1,0 kW) - założenia do wyliczenia ilości wytworzenia energii elektrycznej do wykorzystania na części wspólne mieszkańców SM [...], którego autorem była firma B. Sp. z o.o. w K.. W piśmie zawarła również deklarację, że skarżąca gwarantuje realizację rezultatów projektu. Następnie pismem z 30 sierpnia 2019 r. organ zwrócił się do skarżącej o wnikliwe przeanalizowanie wyników i uzasadnienia oceny w poszczególnych kryteriach merytorycznych, które zostały przesłane pismem z 14 maja 2018 r., a w przypadku, gdy dane zweryfikowane przez ekspertów - Członków Komisji Oceny Projektów, różnią się od podanych we wniosku o dofinansowanie należy je zaktualizować. Skarżąca pismami z 10 września 2019 r. oraz z 20 września 2019 r. przedłożyła dokumenty wymagane do podpisania umowy o dofinansowanie. Wśród tych dokumentów znajdował się zaktualizowany wniosek o dofinansowanie, w którym utrzymany bez zmian został cel projektu oraz zakładany poziom wskaźników produktu i rezultatu. W związku z nierozstrzygniętymi przetargami i skierowaniem zaproszenia z wolnej ręki do potencjalnego wykonawcy, kolejnymi pismami z 9 czerwca 2020 r., 16 czerwca 2020 r. i 25 czerwca 2020 r. organ zwracał się do skarżącej o przedstawienie stanowiska w kwestii możliwości dalszej realizacji projektu. W piśmie z dnia 2 lipca 2020 r. skarżąca poinformowała, że będzie realizowała projekt dotyczący montaży turbin wiatrowych. Brak jest więc podstaw do przyjęcia, że doszło do naruszenia zasady zaufania do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.). Zarzuty opisane w pkt I ppkt 2, 3 oraz pkt II ppkt 11 petitum skargi okazały się więc niezasadne. Dalej należy wskazać, że wbrew twierdzeniom skarżącej, umowa o dofinansowanie jest umową rezultatu, a nie starannego działania. Beneficjent, podpisując umowę o dofinansowanie projektu, otrzymuje bezzwrotną pomoc pod warunkiem zrealizowania określonych w niej warunków (zob. np. wyrok WSA w Łodzi z dnia 11 marca 2026 r., sygn. akt II SA/Łd 610/25, wyrok WSA w Lublinie z dnia 4 grudnia 2025 r., sygn. akt III SA/Lu 440/25, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 13 grudnia 2023 r., sygn. akt I SA/Ol 74/23). Nie można więc przyjąć, tak jak tego oczekuje skarżąca, że w związku z zawarciem umowy o dofinansowanie zobowiązała się do realizacji projektu z należytą starannością, a nie do osiągnięcia określonego rezultatu w postaci prognozowanego poziomu produkcji energii elektrycznej. Niezasadne są więc zarzuty opisane w pkt I ppkt 4 oraz pkt II ppkt 12 petitum skargi. Wobec powyższego nie mogły zostać uwzględnione zarzuty opisane w pkt II ppkt 8, 9 i 10 petitum skargi, albowiem w konsekwencji nie zrealizowania projektu w sposób, który zapewniłby osiągnięcie celów projektu oraz wskaźników produktu i rezultatu zakładanych we wniosku o dofinansowanie, poniesione wydatki okazały się niekwalifikowalne. Należy podkreślić, że stwierdzenie wystąpienia nieprawidłowości w realizowanym przez beneficjenta projekcie jak i nakładanie korekt finansowych oraz odzyskiwanie środków jest kompetencją organu jako Instytucji Zarządzającej. Tym samym skoro prawidłowo ustalono, że poniesione wydatki były niekwalifikowalne, to zasadne było przyjęcie, że środki zostały wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem. W konsekwencji zastosowanie art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. było prawidłowe, a obowiązek zwrotu środków wynikał wprost z przepisów prawa. W tym stanie rzeczy Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.