Wróć do: Orzeczenia NSA

Sygnatura

I SA/Po 978/26

Wyrok WSA w Poznaniu z 22 października 2026 r., I SA/Po 978/26 – odpowiedzialność podatkowa osób trzecich

Wynik

Uchylono decyzję I i II instancji

Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia
22 października 2026
Prawomocne
nie

Treść rozstrzygnięcia

Dnia 22 października 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak (sprawozdawca) Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Sędzia WSA Michał Ilski Protokolant: starszy sekretarz sądowy Agnieszka Raczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2026 roku sprawy ze skargi B. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 marca 2026 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej za 2023 rok oraz 2025 rok uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia 10 grudnia 2025 r. nr [...]

Analiza z kontekstem sprawy

Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?

Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.

Zapytaj AnyLawyer o to orzeczenie

Uzasadnienie

Decyzją z 19 marca 2026 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze ("Kolegium", "SKO"), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z 10 grudnia 2025 r. o umorzeniu B. T. ("strona" "skarżąca") odsetek od zaległości w podatku od nieruchomości za 2023 r. i za 2025 r. oraz o odmowie umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości za 2023 r. oraz 2025 rok. Wskazane rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie sprawy. We wniosku z 27 października 2025 r. i w jego uzupełnieniu B. T. wniosła o umorzenie zaległości podatkowych z tytułu nieruchomości za 2023 r. oraz 2025 rok. Powołała się na trudną sytuację finansową i życiową, z uwagi na śmierć matki B. T. w dniu 13 września 2025 r. Załączyła zaświadczenie, z którego wynika, że od 13 listopada 2025 r. jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku. W trakcie przesłuchania przed organem oświadczyła, że ma 52 lata, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, utrzymuje się z zasiłku dla bezrobotnych przyznanego na okres od 13 listopada 2025 r. do 11 maja 2026 r. w kwocie 1.721,90 zł netto przez 3 miesiące, a kwocie 1.352,20 zł przez następne 3 miesiące. Posiada [...] udziału w prawie własności do nieruchomości położonej w G. przy ul. [...] o pow. 260 m2 o szacowanej wartości około 400.000 zł. Nadto z oświadczenia skarżącej wynika, że ponosi następujące miesięczne wydatki: ok. 900 zł - żywność, ok. 500 zł – odzież, środki czystości, 825 zł – czynsz, podatki, 90 zł – opłata za gaz, 300 zł – opłata za energię elektryczną, 125 zł – opłata za telefon, tv i internet, ok. 500 zł – ubezpieczenie samochodu. Jako inne okoliczności przemawiające za udzieleniem wnioskowanej ulgi strona wskazała na trudności ze znalezieniem pracy, brak środków do życia oraz na niepełnosprawność matki, która przez około 14 lat leżała w domu i którą się opiekowała. Organ I instancji w decyzji z 10 grudnia 2025 r. postanowił o umorzeniu odsetek od zaległości w podatku od nieruchomości za 2023 r. oraz za 2025 r., odmówił natomiast umorzenia głównej zaległości w podatku od nieruchomości. W uzasadnieniu wskazał, że strona jest bezrobotna, zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy, uzyskuje dochód w postaci zasiłku dla bezrobotnych. Dalej wskazał, że w niniejszej sprawie zaszła przesłanka ważnego interesu podatnika, gdyż śmierć matki mogła stać się przyczyną pogorszenia sytuacji finansowej strony. Organ wskazał, że obowiązek podatkowy nie jest okolicznością decydującą o trudnej sytuacji zobowiązanej. Zdaniem organu trudna sytuacja zobowiązanej nie może stanowić samodzielnej podstawy do zastosowania ulgi w spłacie, gdyż zaległości podatkowe nie powstały z chwilą śmierci matki strony, lecz w 2023 r. Nadto podano, że nie zaszła przesłanka ważnego interesu publicznego, gdyż w interesie publicznym jest to, ażeby zobowiązani wywiązywali się z uiszczania należności stanowiących dochód Skarbu Państwa. Wskazano także na uznaniowość wydanej decyzji. W odwołaniu od decyzji skarżąca wniosła o jej uchylenie zarzucając naruszenie: - art. 2 Konstytucji RP przez jego niezastosowanie i niewyważenie interesu indywidualnego strony z interesem publicznym, w tym nieuwzględnienie konieczności samodzielnej opieki nad leżącą, niepełnosprawną matką przez ponad 12 lat, wymagającą specjalistycznych zabiegów, przyrządów i zakupów leczniczych; - art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej przez błędne niezastosowanie oraz pominięcie faktów dotyczących trudnej sytuacji życiowej odwołującej się. SKO utrzymując decyzję organu I instancji w mocy powielił w dużym stopniu uzasadnienie organu I instancji wskazując, że Prezydent Miasta G. zasadnie ocenił sytuację strony stwierdzając, że jest bezrobotna, zarejestrowana w Powiatowym Urzędu Pracy i że utrzymuje się z zasiłku dla bezrobotnych. Podkreślono uznaniowość decyzji o umorzeniu zaległości podatkowych i wskazano, że ogólnie trudna sytuacja finansowa podatnika nie może sama przez się stać się przyczyną pogorszenia sytuacji finansowej strony. Śmierć matki strony jest przyczyną pogorszenia sytuacji życiowej strony i spełnia przesłankę ważnego interesu podatnika, nie może jednak stanowić podstawy do zastosowania ulgi w spłacie zaległości podatkowych. Nadto Kolegium zawarło ogólne stwierdzenie, że materiał dowodowy został prawidłowo oceniony i na jego podstawie organ przeprowadził podstawowe rozważania w kontekście pojęcia "ważnego interesu podatnika" oraz interesu publicznego. W skardze wniesionej w niniejszej sprawie skarżąca wniosła o zmianę decyzji SKO, o umorzenie zaległości głównej w podatku od nieruchomości za 2023 i 2025 r. i o utrzymanie w mocy decyzji w zakresie umorzenia odsetek, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżąca zarzuciła naruszenie: - art. 1 ust. 1 ustawy z 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych przez jego niezastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, jak również naruszenie zasady prawdy obiektywnej, niedokładne wyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy i podjęcia działań zmierzających do wszechstronnego zebrania materiału dowodowego; - art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej przez zastosowanie tego przepisu jedynie do umorzenia odsetek od zaległości podatkowej: - art. 233 § 1 Ordynacji podatkowej przez błąd w ustaleniach faktycznych i naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Sąd dokonując kontroli zaskarżonej decyzji stwierdził, że oba organy doprowadziły do naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143; dalej: "p.p.s.a."), skutkuje koniecznością wyeliminowania obu decyzji z obrotu prawnego. Podstawą materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji był przepis art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2025 r. poz. 111 dalej "o.p.") zgodnie z którym organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Przy czym nawet zaistnienie jednej z przesłanek określonych w art. 67a § 1 o.p. nie musi prowadzić do pozytywnego rozstrzygnięcia dla strony postępowania. Decyzja wydana na podstawie wskazanego przepisu ma charakter uznaniowy i powinna wyważać interesy przeciwstawnych stron, kierując się przy tym proporcjonalnością uwzględnienia obu rodzajów interesów (por. wyrok NSA z 22 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 182/12, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej "CBOSA"). Powyższe nie oznacza jednak zupełnej dowolności organu w podejmowaniu decyzji w ramach uznania administracyjnego (por. wyroki NSA: z 11.09.2015 r., II FSK 1821/13; z 15.07.2008 r., II FSK 660/07; z 10.01.2012 r., II FSK 671/11; z 14.01.2011 r., I OSK 1496/10, CBOSA). Z kolei sądowa kontrola decyzji uznaniowej obejmuje samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie, dlatego też sąd nie może zobowiązać organu do wydania decyzji o przyznaniu bądź odmowie przyznania ulgi. W ocenie Sądu, oba organy nie ustaliły wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W szczególności nie dokonano oceny sytuacji zdrowotnej, finansowej i majątkowej skarżącej wskazując jedynie w sposób lakoniczny, że jest osobą bezrobotną korzystającą z prawa do zasiłku i że zmarła jej matka. W tym zakresie organ nie odniósł się do wszystkich okoliczności wskazywanych przez skarżącą w ustnym oświadczeniu o jej sytuacji życiowej. W szczególności skarżąca podnosiła już wówczas, że przez około 15 lat opiekowała się niepełnosprawną, leżącą matką, do czego organ I instancji w ogóle się nie odniósł. Nie określono nadto dochodów skarżącej w skali miesiąca i ponoszonych przez nią wydatków, ani zobowiązań finansowych i nie dokonano ich odniesienia do minimum socjalnego ustalonego na podstawie danych z GUS. Organy nie ustaliły czy skarżąca będzie w stanie wygospodarować jakąkolwiek kwotę na spłatę zaległości podatkowych. Aby możliwe było stwierdzenie, że zobowiązana ma możliwość uiszczenia przedmiotowych zaległości podatkowych, koniecznym było zestawienie osiąganego dochodu z wysokością rzeczywiście ponoszonych wydatków, czego nie uczyniono. Organy powinny mieć przy tym na względzie, że zobowiązana korzysta ze świadczeń pomocy społecznej – zasiłku dla bezrobotnych - w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Organy podatkowe nie uzasadniły również dlaczego zwolniono skarżącą z obowiązku uiszczenia odsetek od należności głównej, a od pozostałej kwoty odmówiono zastosowania ulgi podatkowej. Nie wskazano również jaka jest kwota zaległości głównej. Nadto w ustaleniach faktycznych organy nie wskazały na majątek posiadany przez skarżącą w postaci nieruchomości i zaniechano oceny czy umożliwia on zobowiązanej spłatę przedmiotowych zaległości. Dokonując takiej oceny organ powinien mieć przy tym na uwadze, że sam fakt posiadania nieruchomości nie oznacza automatycznie, że zobowiązana posiada środki pozwalające na zapłatę zaległości, zwłaszcza zważywszy na fakt, że skarżąca ponosi koszty jej utrzymania i że nieruchomość służy zaspokojeniu jej potrzeb mieszkaniowych. Organy nie dokonały niezbędnych ustaleń w tym zakresie, jak również oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Tymczasem w myśl art. 122 o.p. organy rozpoznające niniejszą sprawę powinny dokonać dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jak również w oparciu o przepis art. 187 § 1 o.p. zgromadzić i wyczerpująco rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie zgodnie z przepisem art. 191 o.p. ich powinnością jest dokonanie oceny na podstawie całego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Nadto, przy wydawaniu decyzji, organy nie dokonały wszechstronnej i przekonywującej oceny przesłanek z art. 67a § 1 pkt 3 o.p. tj. ważnego interesu podatnika i interesu publicznego, od których uzależnione jest zastosowanie ulgi podatkowej. W uzasadnieniach decyzji wskazano jedynie lakonicznie, że zaszła przesłanka ważnego interesu prywatnego zobowiązanej z powodu śmierci jej matki oraz dokonano odniesienia interesu publicznego do obowiązku ponoszenia ciężarów publicznych. Dodatkowo organ II instancji wydając zaskarżoną decyzję, zaniechał ustalenia pełnego stanu faktycznego w sprawie obrazującego sytuację materialną i życiową skarżącej, jak również nie dokonał rozpatrzenia zebranego w sprawie materiału dowodowego. Nie odniósł się przy tym w ogóle do zarzutów sformułowanych w odwołaniu. Tym samym SKO naruszył zasadę dwuinstancyjności postępowania (art. 127 o.p.), z której wynika obowiązek organu odwoławczego ponownego rozpoznania sprawy, tak aby doszło do dwukrotnego ustalenia stanu faktycznego i merytorycznego rozpoznania sprawy. Działanie organu II instancji nie mogło przy tym ograniczać się do kontroli decyzji organu I instancji, lecz powinno polegać na podjęciu działań mających na celu pełne wyjaśnienie sprawy, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu tego organu (por. wyrok NSA z dnia 16 maja 2017 r., I FSK 1727/15, CBOSA). Tymczasem z uzasadnienia decyzji organu II instancji wynika, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze ustalając podstawę faktyczną rozstrzygnięcia ograniczył się jedynie do powielenia w dużej mierze uzasadnienia Prezydenta Miasta G., nie czyniąc praktycznie żadnych własnych ustaleń, czy merytorycznych rozważań. W związku z powyższym doszło do naruszenia art. 122 o.p., art. 187 § 1 o.p., art. 191 o.p. i art. 210 § 4 o.p., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również spowodowało naruszenie zasad: przekonywania zawartej w art. 124 o.p. i zaufania do organów podatkowych wyrażonej w art. 121 § 1 o.p. W ponownie prowadzonym postępowaniu organy obowiązane będą ponownie zbadać istnienie w sprawie przesłanek ważnego interesu skarżącej i interesu publicznego. W szczególności powinny dokonać kompleksowego zbadania sytuacji majątkowej, finansowej, osobistej i zdrowotnej skarżącej i ustalić czy rzeczywiście posiada środki finansowe pozwalające na zapłatę zaległości podatkowych. W razie stwierdzenia, że dotychczas zebrany materiał dowodowy nie pozwala na ustalenie pełnego stanu faktycznego sprawy, w tym możliwości płatniczych skarżącej należy ją wezwać do złożenia dodatkowych dokumentów dotyczących jej sytuacji finansowej, majątkowej oraz zdrowotnej. Organy podatkowe przy rozpatrywaniu wniosku o udzielenie ulgi mają obowiązek wziąć pod uwagę sytuację, w jakiej znajduje się podatnik w chwili, gdy podejmowana jest decyzja. Zasadniczo przez ważny interes podatnika należy rozumieć nadzwyczajne względy, gdy z powodu nieprzewidzianych, losowych przypadków, podatnik nie jest w stanie uregulować należności podatkowych, czy też sytuacje, w których niemożność spłaty należności wynika z działania czynników, które są niezależne od sposobu jego postępowania. Przy czym pojęcie "ważnego interesu podatnika" nie można ograniczać wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych czy też zdarzeń losowych, uniemożliwiających uregulowanie zaległości podatkowych, albowiem pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, lecz także normalną sytuację ekonomiczną podatnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków, a w tym względzie również wydatków ponoszonych w związku z ochroną zdrowia własnego lub członków najbliższej rodziny (zob. wyroki NSA: z 6.07.2023 r., III FSK 932/22, LEX nr 3594620; z 18.05.2017 r., II FSK 1134/15, LEX nr 2309448; z 25.01.2023 r., III FSK 1606/21, LEX nr 3502065; z 8.02.2023 r., III FSK 1614/21, LEX nr 3513680). Odnośnie natomiast istnienia przesłanki interesu publicznego to nie można jej wiązać, tak jak uczyniły to organy wydające rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, wyłącznie z obowiązkiem ponoszenia ciężarów publicznych. Wprowadzenie do art. 67a § 1 o.p. przesłanki interesu publicznego oznacza, że ustawodawca przewidział sytuacje, w których odstąpienie od dochodzenia należności podatkowych, będzie zbieżne z tym interesem. W konsekwencji ustalenie przez organ podatkowy kwestii istnienia przesłanki interesu publicznego wiąże się z koniecznością wyważenia wartości, którą jest terminowe płacenie podatków w pełnej wysokości, a zastosowaniem indywidualnej ulgi podatkowej. Organ w danym przypadku powinien zatem ustalić czy korzystniejsze z punktu widzenia interesu publicznego jest dochodzenie należności czy też zastosowanie ulgi podatkowej, czego powinien dokonać z uwzględnieniem dyrektyw wspólnych dla całego społeczeństwa tj. sprawiedliwość, zasady etyki, zaufanie do organów państwa. Ulgi podatkowe nie stanowią przywileju samego w sobie, lecz są formą pomocy udzielonej przez państwo podatnikowi po to, aby przez stosowanie zasady egzekwowania podatku nie doprowadzić do skutków niepożądanych z punktu widzenia zarówno społecznego, jak i indywidualnego, odnoszącego się do osoby podatnika (por. wyrok NSA z 21 czerwca 2023 r., III FSK 66/23, LEX nr 3609003). Zgodnie z powyższym przy rozpatrywaniu przesłanki interesu publicznego organy powinny dokonać ustalenia, co jest korzystniejsze w niniejszej sprawie z punktu widzenia interesu publicznego – dochodzenie należności, czy też zastosowanie ulgi podatkowej. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G..

Informacje o sprawie

Data wpływu
11 czerwca 2026
Hasła tematyczne
Ulgi podatkowe
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Sędziowie
Katarzyna Nikodem Michał Ilski Szymon Widłak /przewodniczący sprawozdawca/

Powołane przepisy

Powiązane dokumenty

Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny