I SA/Po 914/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dominik Mączyński po rozpoznaniu w dniu [...] września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi X. Sp. z o.o. w N. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P. z dnia [...] czerwca 2017 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażaleń postanawia: 1. znieść postępowanie sądowoadministracyjne w zakresie czynności Sądu podjętych od dnia 21 marca 2018 r., 2. odrzucić skargę.

X. Sp. z o.o. w N. (dalej jako: "spółka"), reprezentowana przez prokurenta [...], pismem z dnia [...] lipca 2017 r., wniosła do WSA w Poznaniu skargę na wskazane w sentencji niniejszego orzeczenia postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P.. Z przedłożonego rejestru przedsiębiorców KRS na dzień [...] lipca 2017 r. wynika, że skarżąca nie posiada zarządu uprawnionego do jej reprezentacji. Z kolei [...] jest prokurentem skarżącej, przy czym udzielona na jego rzecz prokura ma charakter prokury łącznej. Zarządzeniem sędziego sprawozdawcy z dnia [...] lutego 2018 r. wezwano kuratora skarżącej do przedłożenia – w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi – odpisu postanowienia Sądu Rejonowego [...] w P. z dnia [...] grudnia 2015 r., [...] wraz z zaświadczeniem wydanym dla kuratora na zasadzie art. 604 k.p.c. Pismem z dnia [...] lutego 2018 r. przedłożono wskazane powyżej dokumenty, z których wynika, że [...] jako kurator skarżącej został zobowiązany do podjęcia działań zmierzających do zwołania zgromadzenia wspólników skarżącej celem dokonania wyboru jej zarządu lub w razie zaistnienia przyczyn rozwiązania spółki, do podjęcia przez wspólników uchwały o rozwiązaniu spółki i powołaniu likwidatora. Postanowieniem z dnia [...] marca 2018 r. Sąd dopuścił tymczasowo do czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym skarżącą reprezentowaną przez kuratora w osobie radcy prawnego [...], do dokonania w toku postępowania sądowoadministracyjnego czynności procesowej w postaci wniesienia do Sądu skargi na wskazane w sentencji niniejszego orzeczenia postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P., z zastrzeżeniem, że w terminie trzech miesięcy od dnia doręczenia odpisu postanowienia kuratorowi skarżącej spółki brak w składzie organu spółki zostanie uzupełniony oraz, że czynność podjęta przez kuratora spółki zostanie zatwierdzona przez powołany zarząd spółki. W odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia [...] czerwca 2018 r. kurator [...] w piśmie z dnia [...] lipca 2018 r. oświadczył, iż na zgromadzeniu wspólników X. sp. z o.o. w dniu [...] kwietnia 2018 r. nie podjęto uchwały o powołaniu organów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Jednym z warunków formalnych skutecznego wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego jest posiadanie przez stronę tego postępowania zdolności sądowej i procesowej. Stosownie do treści art. 28 § 1 i art. 29 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. - w skrócie: "P.p.s.a.") osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu, które mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. Z art. 28 § 1 P.p.s.a. wynika, że do skutecznego przeprowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego z udziałem osoby prawnej konieczne jest, by przy każdej czynności procesowej posiadała ona zdolność procesową. Działanie osoby prawnej przez jej organy w postępowaniu sądowym nie jest związane ze zdolnością sądową tej osoby, ale z jej zdolnością procesową w tym sensie, że brak takiego organu uniemożliwia osobie prawnej korzystanie z posiadanej zdolności procesowej. Co istotne, braki w zakresie zdolności procesowej Sąd musi uwzględnić z urzędu na każdym etapie postępowania i określić ich skutek. Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, co do zasady, reprezentuje zarząd. Dopiero w sytuacji gdy osoba prawna nie ma właściwego organu do jej reprezentowania ani odpowiednio umocowanego przedstawiciela, nie jest możliwe składanie przez nią oświadczeń woli, jak i składanie jej oświadczeń woli ze skutkiem prawnym (por. uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia [...] stycznia 2015 r. sygn. akt [...] oraz z dnia [...] marca 2016 r. sygn. akt [...] - dostępne na stronie internetowej: www.sn.pl). Zarząd jest organem realizującym zdolność do czynności prawnych spółki. Jego kompetencje określone są generalnie jako prowadzenie spraw i reprezentacja. Sfera reprezentacji obejmuje dokonywanie czynności w stosunkach zewnętrznych i obejmuje takie kategorie jak przedstawicielstwo, zastępstwo. Reprezentacja jednak wiąże się z działaniami nie tylko organów, ale także przedstawicieli ustawowych oraz pełnomocników. Reprezentantami spółki mogą być więc: zarząd, prokurenci, pełnomocnicy, kuratorzy, likwidatorzy, również w stosunkach wewnętrznych w spółce rada nadzorcza, pełnomocnicy wspólników (A. Kidyba. Komentarz aktualizowany do art. 201 Kodeksu spółek handlowych, Lex/el). W niniejszej sprawie skarga została wniesiona przez [...], który jest wspólnikiem oraz prokurentem skarżącej. Na rzecz skarżącej doszło również do ustanowienia kuratora (radca prawny [...]). [...] został ustanowiony prokurentem skarżącej, z tym jednak zastrzeżeniem, że udzielona wskazanej osobie prokura ma charakter prokury łącznej. Powyższe oznacza, że dla skutecznego działania w imieniu skarżącej konieczne jest współdziałanie co najmniej dwóch prokurentów, co nie miało miejsca w niniejszej sprawie. Z akt rozpoznawanej sprawy bezspornie wynika, że postanowieniem Sądu Rejonowego [...] w P. z dnia [...] grudnia 2015 r., [...]. KRS [...] ustanowiono dla spółki X. kuratora w osobie radcy prawnego [...] i zobowiązano go do podjęcia działań zmierzających do zwołania zgromadzenia wspólników spółki celem dokonania wyboru jej zarządu lub w razie zaistnienia przyczyn rozwiązania spółki, do podjęcia przez wspólników uchwały o rozwiązaniu spółki i powołaniu likwidatora. Stosownie do art. 138 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 201 ze zm. - w skrócie: "O.p.") w zw. z art. 42 K.c. i w zw. z art. 604 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1822 ze zm. - w skrócie: "K.p.c."). jeżeli osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej nie może prowadzić swoich spraw wskutek braku powołanych do tego organów, organ podatkowy składa do sądu wniosek o ustanowienie kuratora. Z art. 603 § 1 K.p.c. wynika, że kuratora dla osoby prawnej ustanawia sąd rejestrowy, w którego okręgu osoba ta ma lub miała ostatnią siedzibę. Natomiast w myśl art. 604 K.p.c. Sąd wystawia dla kuratora zaświadczenie, w którym określa zakres jego uprawnień. Dokonując oceny statusu kuratora spółki, ustanowionego na podstawie art. 42 § 1 K.c., należy zaznaczyć, że kurator taki jest przedstawicielem ustawowym osoby prawnej i należy stosować do niego teorię przedstawicielstwa, a nie teorię organów. Zakres kompetencji takiego kuratora jest ograniczony i sprowadza się wyłącznie do obowiązku niezwłocznego postarania się o powołanie organów osoby prawnej, a w razie potrzeby likwidacji osoby prawnej. Czynności kuratora są ściśle określone, wyznaczając tym samym zakres jego dopuszczalnego działania. Poza tym zakresem, kurator nie może prowadzić spraw osoby prawnej. Podkreślenia także wymaga, że kurator ustanowiony w oparciu o wniosek złożony na podstawie art. 138 § 3 O.p., na mocy art. 42 K.c. nie jest uprawniony do bieżącego prowadzenia spraw spółki, a tym samym stałego (czasowego) zastąpienia ustawowych bądź statutowych organów osoby prawnej, a jedynie do niezwłocznego doprowadzenia bądź to do likwidacji osoby prawnej, bądź też do umożliwienia jej, poprzez powołanie właściwych organów, podjęcia samodzielnego, prawidłowego działania, w tym zarządzania i reprezentacji. Kurator ustanowiony w trybie art. 42 K.c. nie może reprezentować organów spółki w postępowaniach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, czyli w sprawach niezwiązanych ani z powołaniem organów spółki, ani jej likwidacją (por. postanowienie NSA w Warszawie z dnia 2 grudnia 2015 r., sygn. akt I FSK 1803/15; dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). W kontekście powyższych rozważań Sąd stwierdza, że kurator skarżącej spółki powołany w trybie art. 138 § 3 O.p. na mocy art. 42 K.c. nie jest upoważniony do reprezentacji spółki przed sądem administracyjnym. Również prokurent w sytuacji, gdy spółka nie posiada zarządu uprawnionego do jej reprezentacji nie jest umocowany do winienia skargi, gdy prokura ma charakter prokury łącznej. W myśl art. 31 P.p.s.a., jeżeli braki w zakresie zdolności sądowej lub procesowej albo w składzie właściwych organów dają się uzupełnić, sąd wyznaczy odpowiedni termin. W przypadkach, w których ustanowienie przedstawiciela ustawowego powinno nastąpić z urzędu, sąd zwraca się do właściwego sądu opiekuńczego. Z kolei przepis art. 31 § 3 P.p.s.a. stanowi, że jeżeli braków powyższych nie można uzupełnić albo nie zostały one w wyznaczonym terminie uzupełnione, sąd zniesie postępowanie, w zakresie w jakim jest ono dotknięte brakami, i w miarę potrzeby wyda odpowiednie postanowienie. Jednocześnie należy wskazać, że na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 P.p.s.a. Sąd odrzuca skargę jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli skarżący nie ma zdolności procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną skarżącą zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie. Z § 2 ww. jednostki redakcyjnej wynika natomiast, że z powodu braku zdolności sądowej jednej ze stron albo zdolności procesowej skarżącego i niedziałania przedstawiciela ustawowego lub braku w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej skarżącym, uniemożliwiającego jego działanie, sąd odrzuci skargę dopiero wówczas, gdy brak nie zostanie uzupełniony. Z kolei w myśl § 3 art. 58 P.p.s.a. Sąd odrzuca skargę postanowieniem. Odrzucenie skargi może nastąpić na posiedzeniu niejawnym. Jak wskazano wyżej, w niniejszej sprawie dla spółki X., nie mogącej działać za pośrednictwem swoich organów (z uwagi na ich brak), ustanowiony został, już na etapie postępowania administracyjnego (egzekucyjnego) kurator. Kurator spółki X. nie uzupełnił braków w składzie zarządu spółki, który mógłby zatwierdzić czynności dokonane przez prokurenta lub kuratora. Podkreślenia wymaga, że Sąd wyznaczył kuratorowi spółki, mocą postanowienia z dnia 21 marca 2018 r., odpowiedni termin na dokonanie ww. czynności, do czego był umocowany treścią art. 31 § 1 P.p.s.a. Zgodnie z treścią pisma kuratora z dnia [...] lipca 2018 r. pomimo zwołania zgromadzenia wspólników spółki, nie podjęto uchwały o powołaniu organów spółki. Zatem w wyznaczonym przez Sąd terminie nie usunięto braków skargi, w związku z czym spełniona została przesłanka, o której mowa w art. 31 § 3 P.p.s.a., uzasadniająca zniesienie postępowania, w zakresie w jakim jest ono dotknięte brakami. Mając to na uwadze, na podstawie art. 31 § 3 P.p.s.a, Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji postanowienia. W konsekwencji zniesienia postępowania w niniejszej sprawie w zakresie czynności Sądu podjętych od dnia 21 marca 2018 r., i nieusunięcia w wyznaczonym przez Sąd terminie braku zdolności procesowej strony skarżącej, skargę należało odrzucić. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 31 § 3 w zw. z art. 58 § 1 pkt 5 i art. 58 § 2 i art. 16 § 2 P.p.s.a., Sąd orzekł, jak w pkt 2 sentencji postanowienia.