I SA/Po 90/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna - Kubicka Sędziowie Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz (spr.) Sędzia WSA Waldemar Inerowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi kasacyjnej D. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 03 czerwca 2022 r. sygn. akt I SA/Po 90/22 sprawy ze skargi D. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 08 grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 03 czerwca 2022 roku sygn. akt I SA/Po 90/22, 2. uchyla zaskarżone postanowienie .

Decyzją z dnia 16 kwietnia 2021 r. Prezydent Miasta [...] określił D. K. (dalej: "podatniczka", "strona" "skarżąca"), wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2019 rok w kwocie [...]zł. Przedmiotową decyzję organ podatkowy doręczył stronie w dniu 28 kwietnia 2021 r., natomiast odwołanie strona wniosła w dniu 13 maja 2021 r. Postanowieniem z dnia 8 grudnia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] stwierdziło uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że skoro podatniczka otrzymała przedmiotową decyzję w dniu 28 kwietnia 2021 r., a odwołanie wniosła w dniu 13 maja 2021 r., to uchybiła terminowi 14 dni do wniesienia odwołania. Termin skutecznego zaskarżenia decyzji organu I instancji upłynął bowiem w dniu 12 maja 2021 r. Pismem z dnia 5 stycznia 2021 r. (powinno być: 2022 r.), skarżąca złożyła skargę na powyższe postanowienie wnosząc o jego uchylenie oraz uchylenie postanowienia organu I instancji oraz nieobciążanie skarżącej kosztami postępowania. Skarżąca zarzuciła naruszenie: - przepisów prawa materialnego, tj. art. 7 KPA, poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela, w szczególności pominięcie faktu, że skarżąca w dniu 7 czerwca 2021 r. złożyła pismo, w którym "przepraszała organ" za niedochowanie terminu do wniesienia odwołania, co winno być uznane jako wniosek skarżącej o przywrócenie terminu; - art. 77 KPA poprzez zaniechanie przez organ administracji publicznej w sposób wyczerpujący zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sprawie; - art. 8 KPA tj. zasady pogłębienia zaufania obywateli do organów administracji publicznej (samorządowej), poprzez odmienne potraktowanie pisma skarżącej, tj. nie uznanie go jako wniosku o przywrócenie terminu, podczas gdy jeśli w toku badania terminu do wniesienia odwołania pojawią się wątpliwości co do stanu faktycznego, organ drugiej instancji ma obowiązek przeprowadzić w tym zakresie postępowanie wyjaśniające. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Dodatkowo SKO wskazało, że zarówno w aktach organu I instancji jak i organu odwoławczego brak jest pisma z 7 czerwca 2021 r. na które powołuje się skarżąca. Jednocześnie organ wniósł o wezwanie skarżącej do przedłożenia ww. pisma celem zajęcia stanowiska w sprawie. Pismem z dnia 11 maja 2022 r. pełnomocnik skarżącej uzupełnił skargę, dodatkowo zarzucając zaskarżonemu postanowieniu naruszenie: - art. 162 §1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r. poz. 1325 ze zm. - dalej: "o.p.") w zw. z art. 120, art. 121 §1 i 2, art. 122 o.p., polegające na błędnym niepotraktowaniu pisma z 7 czerwca 2021 r. oraz dalszej korespondencji skarżącej z organem jako wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania, - art. 122 w zw. z art. 121 § 1 w zw. z art. 180 §1 w zw. z art. 181 o.p., polegające na niepodjęciu przez organ administracji działań zmierzających do wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności ustalenia czy stan zdrowia skarżącej mógł mieć wpływ na zdolność pojmowania i kierowania swoim zachowaniem w sposób świadomy, czy w postępowaniu administracyjnym nie powinien zostać wyznaczony kurator do prowadzenia sprawy skarżącej, wpływu ww. okoliczności na możliwość przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, - art. 240 w zw. z art. 122 w zw. z art. 121 §1 w zw. z art. 138 §1 o.p., polegające na niewyznaczeniu dla skarżącej kuratora do prowadzenia sprawy pomimo braku możliwości samodzielnego skutecznego działania przez skarżącą z uwagi na problemy zdrowotne, - art. 240 w zw. z art. 200 o.p., polegające na niewyznaczeniu skarżącej terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego w sprawie materiału dowodowego. Mając na uwadze powyższe, pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] i umorzenie postępowania w zakresie dotyczącym uchybienia terminu oraz zobowiązanie organu do wydania decyzji przywracającej skarżącej termin na wniesienie odwołania lub nadania biegu odwołaniu złożonemu przez skarżącą i przyznanie pełnomocnikowi skarżącej kosztów udzielonej z urzędu pomocy prawnej, nieuiszczonych nawet w części, w wysokości 150% stawki podstawowej. Pełnomocnik wniósł też o przeprowadzenie dowodu z załączonej do pisma: dokumentacji medycznej skarżącej na okoliczność przejściowego braku możliwości świadomego działania przez skarżącą i terminowego złożenia odwołania, istnienia podstaw do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania na decyzję w sprawie podatku od nieruchomości, pisma skarżącej z dnia 7 czerwca 2021 roku i pisma prezydenta Miasta [...] z dnia 19 maja 2021 roku na okoliczność prowadzenia przez skarżącą korespondencji zmierzającej do przywrócenia terminu na wniesienie odwołania. Wyrokiem z 3 czerwca 2022 r. sygn. akt I SA/Po 90/22 W. S. A. w Poznaniu oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku, Sąd wyjaśnił, że decyzję organu I instancji, zawierającą prawidłowe pouczenie o dopuszczalności wniesienia odwołania oraz o terminie i sposobie jego wniesienia, doręczono skarżącej 28 kwietnia 2021 r. Doręczenie pisma zostało dokonane skutecznie, zgodnie z przepisami o.p. Tym samym bieg 14 - dniowego terminu do wniesienia odwołania rozpoczął się 29 kwietnia 2021 r. i upłynął 12 maja 2021 r. Tymczasem odwołanie skarżąca złożyła dopiero 13 maja 2021 r., a więc z uchybieniem terminu. W odwołaniu nie odniesiono się do kwestii jego spóźnionego wniesienia, nie zakwestionowano prawidłowości doręczenia decyzji, nie zawarto też prośby o przywrócenie terminu. W konsekwencji merytoryczne rozpatrywanie odwołania przez organ było niedopuszczalne, a z uwagi na brak stosownego wniosku niedopuszczalnym było także ewentualne rozważanie możliwości przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W ocenie Sądu, pisma skarżącej z 7 czerwca 2021 r. nie można też uznać za wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Samo stwierdzenie, że skarżąca przeprasza za to, że uchybiła terminowi do wniesienia odwołania jest niewystarczające, żeby zakwalifikować pismo jako wniosek o przywrócenie terminu. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku WSA w Poznaniu i rozpoznanie skargi ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik w sprawie, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. - dalej: "p.p.s.a."), poprzez nieuwzględnienie skargi pomimo naruszenia przez organ administracji przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko prezentowane w toku postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 179a p.p.s.a., jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej N. S. A. wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. Od wydanego orzeczenia przysługuje skarga kasacyjna. Powyższa regulacja wprowadzająca wyjątek od zasady dewolutywności skargi kasacyjnej podyktowana jest względami ekonomiki postępowania. W ramach uprawnień autokontrolnych sąd I instancji może uchylić własne, zaskarżone orzeczenie bez przesyłania skargi kasacyjnej N. S. A., jeżeli stwierdzi nieważność postępowania albo uzna, że podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione. Usprawiedliwione podstawy wywiedzionej skargi kasacyjnej występują w sytuacji, gdy Sąd podziela zarzuty i żądania skargi kasacyjnej, uznając swoją pomyłkę w tym zakresie (por. wyrok WSA z 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt VIII SA/Wa 269/16; wszystkie cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne są w C. B. O. S. A. na stronie internetowej bazy CBOSA). Pojęcie oczywistości mieści się zatem w sferze obiektywnej i łączy się z powinnością wykazania, że powołane podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, bez dokonywania głębszej analizy tekstu powołanych przepisów i bez doszukiwania się ich znaczenia. (por. B. Dauter (w:) B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz do art. 179a p.p.s.a., tezy 1 i 3, LEX 2019 r.). Zaznaczyć należy, że zastosowanie autokontroli w istocie prowadzi do ponownego rozpoznania sprawy przez sąd pierwszej instancji w jej całokształcie. Sąd ten bowiem nie rozpoznaje skargi kasacyjnej jak sąd drugiej instancji. Z mocy wyłącznie art. 179a p.p.s.a. ma kompetencje do uchylenia wydanego przez siebie orzeczenia w całości i obowiązek, na tym samym posiedzeniu, rozpoznania sprawy. Zwrot normatywny "ponownie rozpoznaje sprawę", oznacza rozpoznanie sprawy w jej całokształcie, zgodnie z brzmieniem art. 134 § 1 p.p.s.a., a nie rozpoznanie sprawy w rozumieniu art. 183 § 1 p.p.s.a., tzn. w granicach skargi kasacyjnej. (por. wyrok NSA z 9 sierpnia 2016 r. sygn. akt II FSK 1291/16). Dokonując oceny wniesionej skargi kasacyjnej w świetle art. 179a p.p.s.a. Sąd stwierdził, że w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające zastosowanie tego przepisu albowiem podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione. Przedmiot kontroli sądowej w rozstrzyganej sprawie stanowiło postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z 8 grudnia 2021 r. stwierdzające uchybienie przez skarżącą terminowi do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia 16 kwietnia 2021 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za rok 2019 w kwocie [...]zł. Zgodnie z art. 223 § 2 pkt 1 o.p. odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Opisany w tym artykule termin jest terminem procesowym oraz zawitym. W razie uchybienia temu terminowi, stosownie do art. 228 § 1 pkt 2 o.p. organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Z zacytowanych przepisów wynika przede wszystkim obowiązek badania przez organ drugiej instancji, czy odwołanie zostało wniesione w terminie. Warunkiem zaś rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia odwołania jest prawidłowe doręczenie decyzji organu pierwszej instancji, które otwiera bieg terminu do wniesienia odwołania. W rozstrzyganej sprawie organ odwoławczy prawidłowo ustalił dzień doręczenia decyzji stronie oraz dzień wniesienia odwołania od tej decyzji. W rozstrzyganej sprawie mimo prawidłowego ustalenia faktu i daty doręczenia decyzji organu pierwszej instancji oraz daty złożenia przez stronę odwołania, organ nie uwzględnił zmiany stanu prawnego w związku z wystąpieniem na terenie kraju stanu epidemii z powodu COVID-19. W tym miejscu wskazać należy, że ustawą z dnia 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r., poz. 2255, dalej "ustawa COVID-19"), która weszła w życie dnia 16 grudnia 2020 r. dodany został art. 15zzzzzn2, o treści: 1. W przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. 2. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. 3. W przypadku, o którym mowa w art. 58 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w terminie 30 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Powołana regulacja wprowadziła nową, dodatkową procedurę w okresie trwania pandemii i licznych zakażeń wirusem SARS-CoV-2, odnośnie do terminów, którym uchybiono po 16 grudnia 2020 r. Wówczas obowiązkiem organu jest zawiadomienie strony o uchybieniu terminu (art. 15 zzzzzn2 ust. 1), wyznaczenie stronie terminu 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu (ust. 2) oraz pouczenie o treści ust. 3 tego przepisu wydłużającego termin na złożenie wniosku z 7 do 30 dni. Ze stanu faktycznego przedmiotowej sprawy wynika, że decyzja Prezydenta Miasta [...] z 16 kwietnia 2021 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2019 rok w kwocie [...]zł. została doręczona stronie skarżącej 28 kwietnia 2021 r. Doręczenie pisma zostało dokonane skutecznie, zgodnie z przepisami o.p. Tym samym bieg 14 - dniowego terminu do wniesienia odwołania rozpoczął się 29 kwietnia 2021 r. i upłynął 12 maja 2021 r. Tymczasem odwołanie skarżąca złożyła dopiero 13 maja 2021 r. Zatem zarówno wydanie decyzji przez organ pierwszej instancji jak i wniesienie od niej odwołania nastąpiło po wejściu w życie art. 15zzzzzn2 ustawy COVID-19, co obligowało organ do jego zastosowania. Stanowisko prezentowane przez organ w zaskarżonym rozstrzygnięciu pomija szczególne rozwiązanie przewidziane na gruncie przepisów ustawy COVID-19, albowiem jak wynika z tego aktu normatywnego, ogólna reguła wynikająca z art. 228 § 1 oraz art. 223 § 2 o.p. została poddana istotnej modyfikacji, co rzutuje na prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia. Przedstawiona powyżej regulacja zawarta w art. 15zzzzzn2 ustawy COVID-19 niejako koryguje nowelizację ustawy o COVID dokonaną ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. poz. 875), w wyniku której m.in. uchylono przepis art. 15zzr ustawy o COVID obowiązujący od 31 marca 2020 r. i przewidujący w ust. 1 pkt 5, że w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 bieg przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony - nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. W rozpoznawanej sprawie zastosowanie znajdował art. 15zzzzzn2 ustawy COVID-19 doszło w niej bowiem do uchybienia terminu, zawitego, z niezachowaniem którego ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, co stanowi przesłankę zawiadomienia strony postępowania przewidzianą w art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 1 ustawy COVID-19. Jednak z akt sprawy wynika, że organ stwierdziwszy uchybienie terminu do złożenia odwołania nie skierował do skarżącej zawiadomienia, o którym mowa w tym przepisie, pomimo ciążącego na nim w tym zakresie obowiązku. W tej sytuacji niezastosowanie przez organ omawianej regulacji należy zakwalifikować jako naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy i skutkujące koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Uwzględniając zaprezentowane wyżej stanowisko, rozpoznając ponownie sprawę organ zawiadomi skarżącą o uchybieniu terminu do złożenia odwołania i wyznaczy jej przewidziany prawem termin do wystąpienia z wnioskiem o jego przywrócenie. W ocenie Sądu pisma skarżącej z 7 czerwca 2021 r. nie można uznać za wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Samo stwierdzenie, że skarżąca przeprasza za to, że uchybiła terminowi do wniesienia odwołania jest niewystarczające, żeby zakwalifikować pismo jako wniosek o przywrócenie terminu. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 179a p.p.s.a. uchylił wyrok w sprawie o sygn. akt I SA/Po 90/22. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżone postanowienie.