I SA/Po 842/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 12 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A w P o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A w P na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i sług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2011 r. postanawia: 1. zwolnić skarżącą spółkę od kosztów sądowych powyżej [...] od wpisu od skargi, 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić.

Skarżąca A w P, reprezentowana przez adwokata, pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. W skardze podniesiono m.in., że spółka znajduje się w złej kondycji finansowej i nie dysponuje środkami, które mogłaby przeznaczyć na pokrycie kosztów wpisu sądowego w określonej przepisami wysokości. Wskazano, że z uwagi na małą wartość majątku spółki oraz aktualnie niewielki rozmiar prowadzonej działalności gospodarczej, skarżąca nie posiada zdolności kredytowej, która umożliwiałaby zaciągnięcie zobowiązania w wysokości umożliwiającej uiszczenie opłaty od skargi. Spółka wraz ze skargą złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku spółka wskazała, że jej sytuacja finansowa nie pozwala na wywiązanie się z obowiązku zapłaty wysokich kosztów sądowych. Spółka nie posiada wystarczających środków na rachunkach bankowych ani w kasie, które pozwoliłyby uiścić wpis od skargi. Spółka nie posiada żadnego majątku i nie uzyskuje aktualnie żadnego dochodu. Ponadto udziałowcy spółki nie posiadają możliwości finansowych, które pozwoliłyby na zapłatę kosztów sądowych. Skarżąca podała, że kapitał zakładowy wynosi [...], stan rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku jest następujący: na rachunku bankowym prowadzonym przez B stan konta wynosi [...], na rachunku bankowym prowadzonym przez C [...]. Skarżąca podała, że środki w kasie wynoszą [...], dochodów brak, zobowiązania wynoszą ok. [...] (wobec pracowników), wydatki – wynajem lokali ok. [...]. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] przedłożyła uzupełniony formularz, w którym podała, że wartość środków trwałych wnioskodawcy (według bilansu na ostatni rok) wynosi [...], strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wynosi [...]. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyła, że w okresie [...] uzyskała przychody w wysokości [...] netto, a koszty uzyskania przychodów wyniosły [...]. Skarżąca podała, że zatrudnia dwóch pracowników – Prezesa Zarządu oraz Wiceprezesa Zarządu, obu na [...] etatu, a miesięczne wynagrodzenie każdego z nich wynosi [...] brutto. Wynagrodzenia te nie są obecnie wypłacane z uwagi na sytuację finansową spółki. Do celów prowadzenia działalności spółka podnajmuje część lokalu o pow. [...] m2, za co zobowiązana jest do zapłaty miesięcznego czynszu w wysokości [...] netto, obejmującego koszty wody, ścieków, ogrzewania, energii elektrycznej oraz wywozu śmieci. Kosz ten jest regulowany przez kompensatę wzajemnych zobowiązań – wynajmującym jest bowiem kontrahent spółki. Spółka nie posiada telefonu stacjonarnego. Posiada jeden telefon komórkowy, przy czym nie ponosi kosztów jego używania, ponieważ rzadko z niego korzysta, poza tym jest to telefon typu pre–paid, na którym zgromadziły się środki w latach ubiegłych. Spółka nie ponosi również kosztów obsługi księgowej, gdyż księgowość prowadzi samodzielnie. Udziałowcy spółki nie posiadają majątku, a ich sytuacja finansowa jest trudna. Spółka wobec tego nie zwróciła się do udziałowców z żądaniem uiszczenia dopłat, które zostałyby przeznaczone na uiszczenie kosztów sądowych, ponieważ z uwagi na ich sytuację finansową i majątkową byłoby to bezcelowe. Skarżąca podała, że do chwili obecnej pożyczek spółce udzielił jeden z udziałowców. Pierwsza miała miejsce w dniu [...] i opiewała na kwotę [...], druga została zawarta w dniu [...] i opiewała na kwotę [...]. Do pisma skarżąca załączyła odpisy zeznań rocznych podatkowych za [...], odpisy sprawozdań finansowych za [...], raporty kasowe za okres [...], odpisy deklaracji VAT-7 za ostatnie [...], wyciągi z rachunków bakowych, zeznania roczne podatkowe za [...] złożone przez udziałowców spółki, wyciągi z ich rachunków bankowych oraz zestawienie przychodów i kosztów uzyskania przychodów udziałowców skarżącej, odpisy umów pożyczek wraz z aneksami do tych umów. W świetle art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej jako "P.p.s.a.") zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, zatem strona wnosząc skargę zobowiązana jest w pierwszej kolejności zabezpieczyć środki finansowe na poniesienie tych kosztów. Podkreślić w tym miejscu również należy, ze opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Wyjątkiem od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. jest instytucja prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 i § 3 P.p.s.a.). Na podstawie art. 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Starszy referendarz sądowy zauważa, że w przedmiotowej sprawie koszty sądowe wynoszą: [...] – wpis sądowy od skargi (por. zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] – karta nr [...] akt sądowych) oraz ewentualne przyszłe koszty sądowe, t.j. opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku i wpis sądowy od skargi kasacyjnej. W ocenie rozpoznającego wniosek starszego referendarza sądowego wskazać należy, że w świetle przedstawionych przez spółkę oświadczeń wynika, że skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a wobec tego zasadnym jest zwolnienie jej od wpisu sądowego od skargi powyżej [...]. Na uwadze należy mieć bowiem okoliczność, że skarżąca spółka, mimo trudnej sytuacji, nadal prowadzi działalność gospodarczą i nie została postawiona w stan likwidacji, nie ogłoszono również upadłości spółki (por. wydruk z Krajowego Rejestru Sądowego – karta nr [...] akt sądowych). Z załączonych przez skarżącą zeznań rocznych podatkowych wynika, że w [...] przychód skarżącej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i uzyskała dochód w wysokości [...], w [...] spółka uzyskała przychód w wysokości [...], poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i uzyskała dochód w wysokości [...]. Z załączonych przez skarżącą deklaracji VAT-7 za miesiące [...] wynika, że w miesiącu [...] podstawa opodatkowania wnosiła [...], w [...] [...]. Z oświadczeń skarżącej wynika, że w okresie [...] spółka uzyskała przychód w wysokości [...] (średniomiesięcznie [...]) i poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...], a zatem poniosła stratę. W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Ponoszenie przez spółkę straty z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej nie uzasadnia potrzeby kredytowania należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez skarżącą skargą. W orzecznictwie przyjął się pogląd, że koszty prowadzenia postępowań sądowych należy traktować jako związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Podmiot prowadzący działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z dnia 01.04.2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, post. NSA z 13.03.2012 r., sygn. akt II FZ 195/12, post. NSA z dnia 03.07.2013 r., sygn. akt II FZ 532/13 publ. na str. internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie przyjmuje się również, że nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 09.11.2011r., sygn. akt I FZ 344/11, post. NSA z 16.09.2014 r., sygn. akt II FZ 1264/14 publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W przypadku podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą powinien on, w procesie zarządzania dochodem brutto, uwzględniać środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku działalności gospodarczej (podobnie w wyroku ETPC z dnia 19 stycznia 2010 roku, skarga nr 1783/04 Felix Blau sp. z o.o. przeciwko Polsce). Z załączonego przez spółkę sprawozdania zarządu z działalności za [...] wynika, że skarżąca podjęła prace nad nowym autorskim projektem. Spółka opracowała i zaczęła wdrażać proekologiczny projekt z nurtu upcyklingu. Dzięki podjętym staraniom w ofercie spółki pojawiły się oryginalne i funkcjonalne dodatki do biura, pracowni oraz domu. Spółka przewiduje w szczególności zwiększenie nakładów na działania marketingowe i wzbogacenie oferty. Mając zatem na uwadze fakt, że spółka, mimo trudności, nadal prowadzi działalność gospodarczą, z tytułu której uzyskuje przychody, uznać należy, że powinna również choć w części partycypować w kosztach sądowych. Z uwagi na okoliczność, że wpis sądowy od skargi jest wysoki i wynosi [...] skarżąca nie jest w stanie ponieść tego kosztu w takiej kwocie, a zatem przyznano jej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, t.j. powyżej [...] od wpisu sądowego od skargi. Na obecnym etapie postępowania nie zwolniono natomiast skarżącej od ewentualnych przyszłych kosztów sądowych, gdyż spółka prowadzi działalność gospodarczą, wdraża nowe projekty, a zatem może zaistnieć taka sytuacją, że będzie posiadała środki na ich uiszczenie, czy to w całości, czy chociażby w części. Gdyby natomiast skarżąca nie miała takich środków będzie mogła ponownie zwrócić się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.