I SA/Po 836/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Karol Pawlicki Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 lutego 2019 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę

Naczelnik Urzędu Skarbowego, działając jako organ egzekucyjny, prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec A z siedzibą w S (dalej jako: "spółka", "zobowiązana" lub "skarżąca"), na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] o nr [...], obejmujących zaległości w podatku od towarów i usług za [...]. Zawiadomieniem z dnia [...] o nr [...] organ egzekucyjny dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej przysługującej spółce od firmy A. Natomiast zawiadomieniem o nr [...] zajęto wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Banku. Odpisy w.w tytułów wykonawczych doręczono zobowiązanej wraz zawiadomieniem o nr [...] w dniu [...]. W dniu [...] do Naczelnika Urzędu Skarbowego wpłynęło pismo spółki z dnia [...], zawierające zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej w oparciu o w.w tytuły wykonawcze. Uzasadniając złożony środek zaskarżenia zobowiązana podniosła zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego oraz zarzut niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. Wskazując na zasadność złożonych zarzutów spółka wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego, w trybie art. 34 § 4 u.p.e.a., oraz o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a., z uwagi na brak wystarczających środków finansowych. Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...], nr [...] uznał za bezzasadne zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. W kwestii żądania umorzenia postępowania egzekucyjnego wypowiedział się w dniu [...] wydając postanowienie nr [...], którym odmówił jego umorzenia. W motywach rozstrzygnięcia stwierdzono, że w sprawie nie ziściła się przesłanka do umorzenia postępowania egzekucyjnego, o której mowa w art. 59 § 2 u.p.e.a., a podnoszony przez zobowiązaną argument braku wystarczających środków finansowych nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie jest to okoliczność wystarczająca do kategorycznego wykazania bezskuteczności egzekucji. Organ I instancji wskazał, że spółka, jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą, ma potencjalne możliwości osiągania przychodu i tym samym uzyskania środków umożliwiających zaspokojenie dochodzonych należności. Ponadto zaznaczono, że w posiadaniu spółki znajdują się składniki majątkowe (nieruchomości) podlegające egzekucji. Z powyższego organ wywiódł, że umorzenie postępowania egzekucyjnego na tym etapie byłoby działaniem, co najmniej przedwczesnym, albowiem w obliczu istnienia majątku nieruchomego, jak i możliwości zarobkowania, nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się od spółki kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W zażaleniu z dnia [...] spółka wniosła o uchylenie powyższego postanowienia, zarzucając organowi I instancji naruszenie art. 59 § 2 u.p.e.a. oraz art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej jako: "K.p.a."). Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z dnia [...], nr [...], utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 59 § 2 u.p.e.a postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Organ wskazał, że umorzenie postępowania egzekucyjnego jest zależne od uznania organu egzekucyjnego, przy czym wybór ten nie może być jednak dowolny. Musi się on opierać na prawidłowo zebranym materiale dowodowym, z którego wynikać będzie, czy zobowiązany posiada składniki majątku podlegające egzekucji, a jeśli tak, to czy egzekucja z tego majątku doprowadzi do wykonania obowiązku przynajmniej w części. Organ podkreślił, że z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego wystąpiła spółka, przy czym w argumentacji wniosku spółka ograniczyła się jedynie do stwierdzenia o braku wystarczających środków finansowych. Także w złożonym zażaleniu nie przedstawiła żadnych dowodów potwierdzających taki stan. Organ II instancji wskazał, że spółka prowadzi działalność gospodarczą i ma potencjalne możliwości osiągania przychodu i tym samym uzyskania środków umożliwiających zaspokojenie dochodzonych należności. Ponadto spółka posiada tytuły prawne do nieruchomości. Naczelnik Urzędu Skarbowego na [...] nieruchomościach posiada wpisy hipoteczne korzystające z pierwszeństwa zaspokojenia. Organ II instancji wskazał, że umorzenie postepowania egzekucyjnego byłoby zatem działaniem przedwczesnym. Ponadto organ II instancji wskazał, że umorzenie postepowania egzekucyjnego zgodnie z art. 59 § 2 u.p.e.a może nastąpić wyłącznie w przypadku, gdy brak jest jakiegokolwiek majątku, z którego możliwe byłoby skuteczne przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego. W skardze z dnia [...] złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca wniosła o uchylenie powyższego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. Kwestionowanemu postanowieniu zarzuciła naruszenie: 1) art. 59 § 2 u.p.e.a. poprzez uznanie, że w sprawie brak jest przesłanek uzasadniających umorzenie postępowania egzekucyjnego, 2) art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez naruszenie przez organ obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a w konsekwencji naruszenie zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej. W uzasadnieniu skargi zarzuciła, że organ egzekucyjny właściwie nie przeprowadził postępowania mającego na celu wyjaśnienie, czy w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Zdaniem skarżącej, organ I instancji poprzestał jedynie na niepełnej informacji na temat sytuacji majątkowej spółki stwierdzając, że spółka posiada nieruchomości. Pominął przy tym fakt, że na nieruchomościach tych są ustanowione liczne hipoteki umowne oraz hipoteki ustawowe. Ponadto spółka zarzuciła, że organ w ogóle nie odniósł się do osiąganych przez nią przychodów, stwierdził jedynie, że spółka jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą ma potencjalne możliwości osiągniecia przychodu i tym samym uzyskania środków umożliwiających zaspokojenie dochodzonych należności. W ocenie skarżącej powyższe twierdzenie nie zostałoby wyrażone w postanowieniu, gdyby organ egzekucyjny dokonał analizy jej sprawozdania finansowego, to wówczas ustaliłby, że spółka nie osiąga dochodów, z których możliwe byłoby pokrycie wydatków egzekucyjnych. Zaakcentowała przy tym, że organ egzekucyjny w ogóle nie ustalił, na jakim poziomie kształtują się wydatki egzekucyjne, do czego był zobowiązany w myśl art. 59 § 2 u.p.e.a. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonym akcie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez m.in. kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem wydawanych przez nią decyzji, postanowień bądź innych aktów. Na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej jako: "P.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. Zgodnie z art. 119 pkt 3 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli: przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę, co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W świetle treści wskazanego przepisu oraz przedmiotu zaskarżenia w niniejszej sprawie należy stwierdzić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny korzystając z dyspozycji art. 119 pkt 3 P.p.s.a. mógł rozpoznać przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...], nr [...], którym utrzymano w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postepowania egzekucyjnego. W toku sądowej kontroli zaskarżonego postanowienia, przeprowadzonej na podstawie kryterium zgodności z prawem, w kontekście zarzutów sformułowanych w skardze, kluczową i najistotniejszą sporną kwestią w niniejszej sprawie, jest ocena zasadności stanowiska organu egzekucyjnego w kwestii odmowy umorzenia prowadzonego względem skarżącej spółki postępowania egzekucyjnego. Istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Celem tej instytucji jest zakończenie postępowania egzekucyjnego, najczęściej z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku, wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Umorzenie postępowania egzekucyjnego oznacza więc, że nie jest realizowany jego cel. Zaznaczyć także należy, że umorzenie wiąże się z trwałymi przeszkodami uniemożliwiającymi jego dalsze prowadzenie i może nastąpić w każdym jego stadium. Umorzenie postępowania egzekucyjnego może być obligatoryjne lub fakultatywne. W pierwszym przypadku musi się ziścić którakolwiek z przesłanek enumeratywnie wymienionych w art. 59 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Przesłanki do fakultatywnego umorzenia postępowania egzekucyjnego zostały natomiast określone w art. 59 § 2 u.p.e.a. W myśl tego przepisu postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W przypadkach, o których mowa w art. 59 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 3 u.p.e.a.). Podkreślić należy, że celem egzekucji administracyjnej jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku ciążącego na zobowiązanym. Organ egzekucyjny jest zobowiązany do zastosowania wszelkich środków przewidzianych w ustawie, by ten cel zrealizować. Zasadniczo nie jest też w tym zakresie ograniczony terminem. Oznacza to, że zastosowanie art. 59 § 2 u.p.e.a. wymaga stwierdzenia, że zobowiązany nie posiada środków przewyższających wydatki egzekucyjne oraz, że stan ten ma charakter definitywny, czyli w świetle obiektywnych okoliczności nie ma podstaw do uznania, że w przyszłości środki takie zostaną przez zobowiązanego zgromadzone. Umorzenie możliwe jest zatem wówczas, gdy w ogóle nie można ustalić jakiegokolwiek majątku zobowiązanego (por. wyrok NSA z 2 czerwca 2011 r., sygn. akt II FSK 169/10). W okolicznościach rozpoznawanej sprawy szczególnie należy zaakcentować, że umorzenie postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej w sytuacji, gdy postępowanie to nie doprowadzi do uzyskania kwoty przewyższającej koszty jego prowadzenia, następuje wedle uznania organów egzekucyjnych, które winny kierować się względami celowościowymi. Organ egzekucyjny ma zatem prawo umorzenia postępowania, gdy zaistnieje opisana wyżej przesłanka. Jednocześnie należy jednak podkreślić, że nie ciąży na nim w tym zakresie żaden obowiązek. Co więcej, umorzenie postępowania egzekucyjnego zgodnie z art. 59 § 2 u.p.e.a. może nastąpić wyłącznie w przypadku, gdy ustalono, że zobowiązany nie posiada żadnego majątku, z którego możliwe byłoby skuteczne przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego. Umorzenie postępowania pozostaje zatem zależne od uznania organu egzekucyjnego. Ustalenie, że zobowiązany nie posiada majątku, w stosunku do którego możliwa byłaby egzekucja, powinno skutkować umorzeniem postępowania egzekucyjnego. Rozwiązanie to chroni wierzyciela przed ponoszeniem kosztów egzekucyjnych, jeżeli nie mogą one być ściągnięte od zobowiązanego. Uznaniowy charakter omawianego przepisu oznacza, że organ egzekucyjny przy zaistnieniu w danym stanie faktycznym przesłanki bezskuteczności egzekucji może umorzyć postępowanie egzekucyjne, ale może i też odmówić jego umorzenia. Działanie to leży bowiem w granicach swobody wyboru organu zakreślonego przesłanką ustaloną w art. 59 § 2 u.p.e.a. Możliwość działania organu na podstawie upoważnienia udzielonego mu przez ustawodawcę, nakłada na organ szczególny obowiązek dokładnego zbadania i rozważenia okoliczności indywidualnych każdej sprawy w celu jej prawidłowego rozwiązania, wyboru optymalnego rozstrzygnięcia, poprzedzonego szczególnie dokładną analizą i oceną faktów w świetle obowiązującego prawa, których logiczną konsekwencją jest podjęte postanowienie. W kontekście poczynionych wyżej rozważań i ustalonego w sprawie stanu faktycznego, Sąd stwierdza, że wywiedziona przez spółkę skarga jest bezzasadna. Przede wszystkim należy zaznaczyć, że skarżąca spółka posiada majątek w postaci nieruchomości (okoliczność bezsporna, która znajduje potwierdzenie w treści skargi), z którego można skutecznie przeprowadzić egzekucję. Już tylko z tego powodu należy uznać, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, albowiem zbycie w drodze egzekucji wskazanego powyżej majątku skarżącej z całą pewnością przyczyni się do zaspokojenia (w pewnej części) dochodzonej przez organ egzekucyjny należności z tytułu zaległości w podatku od towarów i usług za [...]. W tym zakresie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zasadnie podniósł, że sam fakt posiadania przez skarżącą spółkę tytułu prawnego do nieruchomości, z których na [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego posiada wpisy hipoteczne korzystające z pierwszeństwa zaspokojenia, eliminuje możliwość stwierdzenia, że w prowadzonym postępowaniu nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W ocenie Sądu zarzut skarżącej dotyczący braku przeprowadzenia stosownego postępowania wyjaśniającego w zakresie przesłanki bezskuteczności egzekucji, nie może odnieść zamierzonego skutku, albowiem nie jest to tego rodzaju naruszenie prawa, które w istotny sposób wpływa na wynik sprawy. Dokonując oceny zarzutów kwalifikowanych jako naruszenia przepisów postępowania, Sąd miał na uwadze wyrażony w piśmiennictwie pogląd, według którego, chodzi tu o pewne wady stosowania przez organy regulacji proceduralnych, które mogą polegać na: - niedopełnieniu przez organy obowiązków wynikających z tych regulacji, - uniemożliwieniu stronie skorzystania z zawartych w tych regulacjach uprawnień, - błędnej wykładni poszczególnych przepisów regulacji proceduralnej stosowanej przez organ (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz pod red. prof. R. Hausera i prof. M. Wierzbowskiego, Wyd. C.H. Beck W-wa 2011, s. 529). Wszystkie wymienione wyżej postaci naruszeń, muszą mieć jednak wspólną cechę istotności, co oznacza, że gdyby organ nie naruszył prawa, to najprawdopodobniej zapadłaby decyzja o innej treści. Tylko bowiem takie naruszenia przepisów mogłyby uzasadniać zastosowanie przez Sąd pierwszej instancji środka przewidzianego w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a."; wyrok NSA z dnia 9 lipca 2013 r., I OSK 437/12, LEX nr 1375112). Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, wpływanie istotne na wynik sprawy, to prawdopodobieństwo oddziaływania naruszeń prawa procesowego na treść decyzji lub postanowienia, a więc ukształtowanie w nich stosunku administracyjnego, materialnego lub procesowego. Sąd uchylając z tych powodów decyzję lub postanowienie musi wykazać, że gdyby nie było stwierdzonego w postępowaniu sądowym naruszenia przepisów postępowania, to rozstrzygnięcie sprawy najprawdopodobniej mogłoby być inne (tak NSA w wyroku z dnia 14 lutego 2013 r., I GSK 363/12, LEX 1356919; wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2012 r., II OSK 1490/11, LEX nr 1286271). Podkreśla się także, że aby jednoznacznie uznać, że tego rodzaju naruszenie wystąpiło, nieodzowne jest wykazanie przez stronę, że wytykane naruszenie taki wpływ mogło mieć. Podkreślić ponownie należy, że organ egzekucyjny prawidłowo uznał, że ustanowienie obciążeń hipotecznych na [...] nieruchomościach należących do spółki, w pełni uzasadnia twierdzenie, że dochodzone opisanymi na wstępie tytułami wykonawczymi należności zostaną zaspokojone (w jakiejś części), albowiem dokonane tymi wpisami zabezpieczenie należności publicznoprawnych korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed innymi wierzytelnościami. Ponadto Sąd zaznacza, że skarżąca spółka w żaden sposób nie wykazała, że mimo istniejących hipotek zabezpieczających należności publicznoprawne, wierzyciel nie zostanie zaspokojony w żadnej części (w szczególności w kwocie przewyższającej koszty egzekucyjne). Uwzględniając powyższe Sąd stwierdza, że nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 59 § 2 u.p.e.a. W konsekwencji poczynionych wyżej rozważań za bezzasadny należy także uznać zarzut naruszenia art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez naruszenie przez organ obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W podsumowaniu dokonanej kontroli Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, albowiem przy jego wydaniu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i procesowego, które mogłoby lub miało istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 119 pkt 3 i art. 120 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.