I SA/Po 821/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Sędziowie Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska (spr.) Protokolant: ref. staż. Karolina Samolczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi A sp. z o.o. w [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o przedłużenie zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych. oddala skargę.

"X." Sp. z o.o. z siedzibą w X. wnioskiem z dnia [...] września 2013 r. wystąpiła do Dyrektora Izby Celnej w P. o przedłużenie na okres kolejnych sześciu lat zezwolenia Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...], na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych na terenie województwa [...]. Do wniosku Spółka przedłożyła dokumenty, o których mowa w art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 4, poz. 27 ze zm. - w skrócie jako: "u.g.z.w."). Dyrektor Izby Celnej w P. decyzją z dnia [...], nr [...], na podstawie art. 208 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 613 ze zm. - w skrócie: "O.p."), umorzył postępowanie w sprawie z opisanego powyżej wniosku Spółki. W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji podniósł, że Spółka w 2012 r. złożyła dokładnie taki sam wniosek (z dnia [...] czerwca 2012 r.), tj. wniosek o przedłużenie tego samego zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych. W tym zakresie po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] czerwca 2012 r. Dyrektor Izby Celnej w P. decyzją z dnia [...], nr [...], odmówił Spółce przedłużenia zezwolenia Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...], na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych na terenie województwa [...]. W uzasadnieniu tej decyzji organ celny zaznaczył, że w dniu 1 stycznia 2010 r. weszła w życie ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2009 r. Nr 201, poz. 1540 ze zm. - w skrócie: "u.g.h."), której przepis art. 138 ust. 1 zakazuje przedłużania zezwoleń na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych oraz gier na automatach urządzanych w salonach gier na automatach. Ponadto organ stwierdził, że art. 138 ust. 1 u.g.h. nie jest przepisem technicznym w rozumieniu Dyrektywy nr 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (Dz.U.UE.L.1998.204.37 ze zm. - w skrócie jako: "Dyrektywa 98/34/WE") i nie został za taki uznany również przez TSUE w wyroku z dnia 19 lipca 2012 r. w sprawach połączonych C-213/11, C-214/11 i C-217/11. W konsekwencji organ uznał, że nie ma przeszkód aby ten przepis stosować. Nie znajdując podstaw do uwzględnienia odwołania Spółki Dyrektor Izby Celnej w P. - działając jako organ odwoławczy, decyzją z dnia [...], nr [...], utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...]. Nie zgadzając się z ostateczną decyzją Dyrektora Izby Celnej w P., Spółka wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę, która postanowieniem Sądu z dnia 24 lipca 2013 r., o sygn. akt I SA/Po 620/13, została odrzucona. Postanowienie Sądu stało się prawomocne z dniem 30 sierpnia 2013 r., a to oznaczało, że ostateczna decyzja Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...], nr [...], również stała się prawomocna. Spółka, oprócz ponownego wniosku o przedłużenie zezwolenia Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...], złożyła także wnioski o zastosowanie nadzwyczajnych trybów wzruszenia powyższej decyzji ostatecznej z dnia [...], a mianowicie: - wniosek z dnia [...] września 2013 r. o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...], nr [...], który to wniosek organ celny rozpatrzył odmownie decyzją z dnia [...], nr [...], następnie utrzymaną w mocy decyzją Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...], nr [...] (poddaną kontroli sądowoadministracyjnej w związku z wniesieniem skargi Spółki z dnia 3 marca 2014 r. do WSA w Poznaniu). - wniosek z dnia [...] grudnia 2013 r. o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...], nr [...], rozpatrzony odmownie decyzją tego organu z dnia [...], nr [...] (od której Spółka wniosła odwołanie do Dyrektora Izby Celnej w P.). Mając na względzie poczynione w sprawie ustalenia, organ I instancji stwierdził, że sprawa zainicjowana wnioskiem Spółki z dnia [...] września 2013 r. jest tożsama ze sprawą zakończoną decyzją ostateczną Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...], nr [...]. Organ I instancji podkreślił, że obydwie sprawy dotyczą kwestii przedłużenia zezwolenia Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...], na prowadzenie przez Spółkę działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych na terenie województwa [...]. W związku z tym uznano, że rozpatrzenie wniosku Spółki z dnia [...] września 2013 r. okazało się niemożliwe, gdyż w przypadku wydania decyzji co do istoty, jednocześnie zaistniałaby przesłanka do stwierdzenia nieważności takiej decyzji na podstawie art. 247 § 1 pkt 4 O.p., albowiem w obrocie prawnym pojawiłaby się decyzja w sprawie już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Kwestionując powyższe rozstrzygnięcie w odwołaniu Spółka wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji i uwzględnienie jej wniosku, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła rażące naruszenie art. 233 § 1 pkt 1 O.p. poprzez umorzenie postępowania w sprawie z powodu bezprzedmiotowości postępowania. Ponadto podniosła zarzuty naruszenia art. 120, art. 121 § 1 oraz art. 165a § 1 O.p. w zw. z zastosowaniem art. 138 ust. 1 u.g.h., naruszenie zasad wynikających z orzecznictwa TSUE, w szczególności wyroku TSUE z dnia 19 lipca 2012 r. w sprawach połączonych C-213/11, C-214/11 oraz C-217/11, a także przepisów art. 2, art. 7, art. 22, art. 31 ust. 3 oraz art. 91 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 Konstytucji RP w zw. z art. 2 Aktu o przystąpieniu do Unii Europejskiej, poprzez umorzenie postępowania w sytuacji gdy art. 138 ust. 1 u.g.h., jako przepis oczywiście sprzeczny z prawem wspólnotowym, jest przepisem bezskutecznym. Dyrektor Izby Celnej w P. decyzją z dnia [...], nr [...] - działając jako organ II instancji - utrzymał w mocy wydaną przez siebie decyzję z dnia [...]. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy w pełni podzielił argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podkreślono, że od dnia złożenia przez Spółkę pierwszego wniosku o przedłużenie zezwolenia Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...], nie zmienił się stan faktyczny, ani stan prawny sprawy, a to wyklucza dopuszczalność wydania przez organ decyzji w tym samym przedmiocie. Sprawa administracyjna z wniosku Spółki z 2012 r. (w tożsamym przedmiocie) została już rozstrzygnięta w decyzji Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...], nr [...], która jako decyzja ostateczna pozostaje w obrocie prawnym. Wobec powyższego wydanie w tej samej sprawie nowej decyzji załatwiającej sprawę co do istoty naruszałoby ustanowiony dotychczasową decyzją stan powagi rzeczy osądzonej. W takiej sytuacji organ stwierdził, że jest zobligowany umorzyć postępowanie na zasadzie art. 208 § 1 O.p. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu "X." Sp. z o.o., reprezentowana przez prezesa zarządu, wniosła o uchylenie powyższej decyzji Dyrektora Izby Celnej w P. oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Kwestionowanej decyzji zarzucono naruszenie: - art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 247 § 1 pkt 4 O.p. poprzez umorzenie postępowania w sprawie z powodu stwierdzenia przesłanki rzeczy osądzonej (wniosku o przedłużenie tego samego zezwolenia rozstrzygniętego decyzją ostateczną), w sytuacji gdy w sprawie nie zaistniała przesłanka rzeczy osądzanej - w szczególności z powodu zmienionej podstawy prawnej rozpoznania wniosku (tj. bezskuteczności art. 138 ust. 1 u.g.h. powołanej we wcześniejszej decyzji organu); - art. 122 i art. 124 O.p. poprzez błędne (a w każdym razie przedwczesne) stwierdzenie, iż "nie zmienił się stan prawny" w sprawie w zakresie art. 138 ust. 1 u.g.h., pomimo, że organ nie poczynił ustaleń stanowiących warunek wstępny możliwości oceny skuteczności lub bezskuteczności art. 138 ust. 1 u.g.h., zgodnie z powoływanym przez stronę jednolitym orzecznictwem NSA i wyrokiem TSUE; - zasad wynikających z orzecznictwa TSUE poprzez umorzenie postępowania w przedmiocie przedłużenia zezwolenia skarżącej - w sytuacji gdy art. 138 ust. 1 u.g.h., który mógłby stanowić podstawę prawną odmowy przedłużenia (powołaną w pierwotnej decyzji organu administracji), jako przepis sprzeczny z prawem wspólnotowym, jest przepisem bezskutecznym (nie powinien być stosowany wobec skarżącej). Ponadto Spółka podniosła zarzuty naruszenia: art. 8 i art. 9 w zw. z art. 1 akapit pierwszy pkt 1), 3), 4) i 11) Dyrektywy nr 98/34/WE w zw. z § 4, § 5, § 8 i § 10 w zw. z § 2 pkt 1a, 2, 3 i 5 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie sposobu funkcjonowania krajowego systemu notyfikacji norm i aktów prawnych; art. 120, art. 121 § 1 O.p.; art. 36 ust. 3 i ust. 4 w zw. z art. 32 ust. 1 pkt 5 u.g.z.w.; art. 2, art. 7, art. 22, art. 31 ust. 3 oraz art. 91 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 Konstytucji RP w zw. z art. 2 Aktu o przystąpieniu do Unii Europejskiej oraz Deklaracji nr 17 do Traktatu z Lizbony ("Deklaracji odnoszącej się do pierwszeństwa") potwierdzającej orzecznictwo TSUE. W obszernym uzasadnieniu skargi strona skarżąca podniosła, że w świetle aktualnego stanu prawnego i stanu orzecznictwa jej wniosek z dnia [...] września 2013 r. o przedłużenie na okres kolejnych sześciu lat zezwolenia Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...], na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych, powinien być rozpatrzony co do istoty. Zaznaczyła, że jej pierwszy wniosek z dnia [...] czerwca 2012 r. w sprawie przedłużenia powyższego zezwolenia nie został merytorycznie rozpoznany, albowiem organ, powołując się na przepis art. 138 ust. 1 u.g.h., odmówił jego rozpatrzenia. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w P. wniósł o jej oddalenie jako nieuzasadnionej i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Badając zaskarżoną decyzję według kryteriów przewidzianych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - w skrócie jako: "P.p.s.a.") Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa, a jej wydanie poprzedziło postępowanie, w którym nie uchybiono regułom prawa procesowego. Istota sporu w sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy wniosek skarżącej Spółki z dnia [...] września 2013 r. o przedłużenie na okres kolejnych sześciu lat zezwolenia Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...], na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych, a zatem wniosek w sprawie uprzednio już rozstrzygniętej ostateczną i prawomocną decyzją Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...], nr [...], winien być rozpoznany przez organ celny merytorycznie, czy też postępowanie zainicjowane tym wnioskiem, na podstawie art. 208 § 1 O.p., powinno być umorzone, jako bezprzedmiotowe. Tytułem wstępu wskazać należy, że w dniu 1 stycznia 2010 r. weszła w życie u.g.h. W myśl art. 8 u.g.h. do postępowań w sprawach określonych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy O.p. Zgodnie z art. 208 § 1 O.p. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, w szczególności w razie przedawnienia zobowiązania podatkowego, organ podatkowy wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Z powyższej regulacji wynika jednoznacznie, że obligatoryjną przesłanką umorzenia postępowania jest jego bezprzedmiotowość. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, że nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Na gruncie art. 208 § 1 O.p. bezprzedmiotowość należy rozumieć jako stan, w którym istnieje brak podstaw faktycznych i prawnych do merytorycznego rozpoznana sprawy. Przy tym nie ma znaczenia przyczyna takiego stanu rzeczy, gdyż przepis nakazuje umorzyć postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny. Bezprzedmiotowość postępowania może dotyczyć czterech aspektów, innymi słowy czterech elementów składających się na treść stosunku prawnego - podmiotu, przedmiotu, stanu faktycznego i stanu prawnego (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 13 października 2010 r., o sygn. akt I FSK 1019/09, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie budzi także najmniejszych wątpliwości, że decyzja umarzająca postępowanie jest orzeczeniem formalnym, które kończy postępowanie bez jego merytorycznego rozpoznania. W realiach badanej sprawy wskazać należy na art. 128 O.p. zgodnie z którym decyzje, od których nie służy odwołanie w postępowaniu podatkowym, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana tych decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania mogą nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w O.p. oraz w ustawach podatkowych. Zawarta w powołanym przepisie zasada trwałości decyzji ostatecznych ma służyć pewności obrotu prawnego, a więc ma chronić przed wielokrotnym rozstrzyganiem tych samych (tożsamych) spraw. Jedną z podstaw nieważności decyzji ostatecznej, zgodnie z art. 247 § 1 pkt 4 O.p., jest jej wadliwość polegająca na wydaniu takiej decyzji w sprawie już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Przenosząc powyższe rozważania na grunt analizowanej sprawy Sąd stwierdza, że Dyrektor Izby Celnej w P. zasadnie umorzył postępowanie zainicjowane wnioskiem skarżącej Spółki z dnia [...] września 2013 r., albowiem w obrocie prawnym funkcjonuje już ostateczna decyzja tego organu (decyzja z dnia [...], nr [...]), którą rozstrzygnięto sprawę z wniosku Spółki w przedmiocie przedłużenia na okres kolejnych sześciu lat tego samego zezwolenia (Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [..], nr [...]) na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych na terenie województwa [...]. Tym samym Sąd za trafne uznał stanowisko organu odwoławczego zawarte w zaskarżonej decyzji, że wydanie w tej samej sprawie nowej decyzji załatwiającej sprawę co do istoty naruszałoby ustanowiony dotychczasową decyzją, tj. decyzją z dnia [...], nr [...], stan powagi rzeczy osądzonej. W konsekwencji organ prawidłowo uznał, że w takiej sytuacji zobligowany był umorzyć postępowanie na podstawie art. 208 § 1 O.p. W ocenie Sądu, nie budzi najmniejszych wątpliwości fakt, że sprawy zainicjowane przez Spółkę wnioskiem z dnia [...] czerwca 2012 r. i wnioskiem z dnia [...] września 2013 r. są tożsame. W tym zakresie bowiem ten sam podmiot (skarżąca Spółka) zainicjowała postępowanie w tym samym przedmiocie, tj. w kwestii przedłużenia na okres kolejnych sześciu lat tego samego zezwolenia (Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...]) na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych na terenie województwa [...]. Wbrew twierdzeniom strony skarżącej, tożsamy jest także stan prawny obu spraw, albowiem obowiązującym od 1 stycznia 2010 r. aktem prawnym regulującym kwestie urządzania gier hazardowych jest u.g.h., a kwestionowany przez skarżącą przepis art. 138 ust. 1 u.g.h., nie został derogowany. Podkreślenia także wymaga, że decyzja ostateczna Dyrektora Izby Celnej w P. została wydana w dniu [...], a więc już po opublikowaniu wyroku TSUE z dnia 19 lipca 2012 r. w sprawach połączonych C-213/11, C-214/11 oraz C-217/11. W świetle powołanych wyżej okoliczności, Sąd stwierdza, że w sytuacji powtórnego wniosku Spółki o przedłużenie tego samego zezwolenia, który to wniosek został już rozstrzygnięty uprzednio prawomocną decyzją Dyrektor Izby Celnej w P. zasadnie umorzył postępowanie w sprawie, działając na zasadzie art. 208 § 1 O.p. W konsekwencji za chybiony należy uznać zarzut naruszenia art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 247 § 1 pkt 4 O.p. Mając natomiast na względzie formalne stanowisko organu celnego, co do bezprzedmiotowości rozstrzygania o istocie sprawy zainicjowanej wnioskiem strony skarżącej z dnia [...] września 2013 r., Sąd uznaje, że wszelkie podniesione w skardze zarzuty naruszenia prawa materialnego, w tym dotyczące wykładni art. 138 ust. 1 u.g.h., nie mogły zostać uwzględnione. W tym stanie rzeczy Sąd, w oparciu o przepis art. 151 P.p.s.a., uznał skargę za nieuzasadnioną i orzekł, jak w sentencji wyroku.