I SA/Po 729/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Inerowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Karol Pawlicki Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 05 marca 2021 r. sprawy ze skargi P.W. na postanowienie Starosty [...] z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie przyznania adwokatowi wynagrodzenia I. uchyla zaskarżony akt, II. zasądza od Starosty [...] na rzecz skarżącej kwotę [...] zł ( [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wnioskiem z [...] września 2020 r. [...] P. W. (dalej jako: "kurator" lub "skarżąca") wystąpiła do Starosty o przyznanie wynagrodzenia z tytułu pełnienia funkcji kuratora dla nieobecnych stron postępowania administracyjnego M. N. oraz B. N. w wysokości [...] zł netto powiększonej o wartość podatku od towarów i usług w wysokości 23%, a także o przyznanie wydatków w postaci opłaty telefonicznej w wysokości [...] zł. W argumentacji wniosku P. W. wskazała, że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] Wydział Rodzinnych i Nieletnich, z [...] czerwca 2020 r., sygn. akt [...] RNs [...], została ustanowiona kuratorem dla nieobecnych stron postępowania administracyjnego M. N. oraz B. N.. W toku postępowania administracyjnego, jako kurator, zapoznała się z aktami sprawy i podjęła czynności, które doprowadziły do ustalenia miejsca pobytu M. N. oraz B. N.. Zdaniem P. W., przysługujące jej wynagrodzenie z tytułu pełnienia funkcji kuratora, należy obliczyć zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określania wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. z 2018 r., poz. 536 ze zm. – w skrócie: "rozporządzenie w sprawie wynagrodzenia kuratorów"), który to przepis odsyła do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm. – w skrócie: "rozporządzenie w sprawie opłat za czynności adwokackie"). W tym kontekście wskazała, że skoro wartość prawa własności przysługującego stronom postępowania administracyjnego, które reprezentowała, została wyceniona przez biegłego rzeczoznawcę majątkowego na kwotę [...]zł, to w sprawie należy zastosować przepis § 2 pkt 5 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie, zgodnie z którym, stawka minimalna wynagrodzenia adwokata wynosi [...] zł. Uwzględniając zaś, że kurator ma prawo do uzyskania wynagrodzenia w wysokości 40% wskazanej stawki minimalnej, stwierdziła, że powinna otrzymać wynagrodzenie w wysokości [...] zł netto. Ponadto P. W. wskazała, że w związku z pełnieniem funkcji kuratora poniosła wydatki w wysokości [...] zł, które stanowiły koszt połączeń telefonicznych wykonanych [...] lipca 2020 r. na numery stron postępowania, tj. [...], [...]. Starosta postanowieniem z [...] września 2020 r., nr [...], postanowił przyznać adwokat P. W. wynagrodzenie w wysokości [...] zł netto powiększone o wartość podatku VAT z tytułu pełnienia funkcji kuratora dla nieobecnych M.. N. oraz B. N., a także przyznać zwrot wydatków w wysokości [...] zł. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, ze postanowieniem Sądu Rejonowego w T. z [...] czerwca 2020 r., sygn. akt [...] RNs [...], [...] P. W. została ustanowiona kuratorem dla nieobecnych stron postępowania administracyjnego M. N. oraz B. N. prowadzonego w sprawie ustalenia wysokości odszkodowania za nieruchomość przejętą pod drogę publiczną oznaczoną ewidencyjnie jako działka nr [...] o powierzchni [...] ha położona w obrębie R., gm. R.. Organ stwierdził, że z uwagi na ustalenie miejsc pobytu ww. osób kuratela wygasła. W ocenie organu, kuratorowi przysługuje wynagrodzenie z tytułu poniesionych wydatków na połączenia telefoniczne ze stronami postępowania administracyjnego w wysokości [...] zł. Następnie organ powołał te same przepisy rozporządzenia w sprawie wynagrodzenia kuratorów oraz rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie, co kurator we wniosku o wypłatę wynagrodzenia, i stwierdził, że nakład pracy kuratora (przegląd akt, ustalenie numerów telefonów rozmowa telefoniczna, wysłanie wiadomość, e-mail) w powiązaniu z charakterem sprawy i jego wkładem w jej rozpoznanie nie uzasadnia przyznania wynagrodzenia w maksymalnej wysokości, a wystarczające jest wynagrodzenie w wysokości [...] zł powiększone o wartość podatku VAT. W skardze z [...] października 2020 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. P. W., reprezentowana przez adwokata, wniosła o uchylenie powyższego postanowienia Starosty w części dotyczącej przyznania kuratorowi wynagrodzenia w wysokości [...] zł netto powiększonego o wartość podatku VAT, a także o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie: 1) § 1 ust. 1 rozporządzenia w sprawie wynagrodzenia kuratorów poprzez uznanie, że maksymalne wynagrodzenie kuratora wynosi 40% stawki minimalnej i istnieje możliwość obniżenia tego wynagrodzenia, podczas, gdy rozporządzenie nie przewiduje takiej sytuacji, 2) art. 7, art. 8, art. 9, art. 11 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. – w skrócie: "k.p.a.") poprzez wydanie zaskarżonego aktu z zakresu administracji publicznej w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – w skrócie: "p.p.s.a.") bez uzasadnienia stanowiska organu, co stanowi naruszenie zasady prawdy obiektywnej i pogłębiania zaufania uczestnika postępowania do władzy publicznej, a także uniemożliwia stronie postępowania zrozumienie przesłanek, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy, 3) art. 126 § 2 k.p.a. polegające na niewskazaniu podstawy prawnej postanowienia oraz nieprzytoczeniu uzasadnienia faktycznego i prawnego w zakresie podstaw obniżenia wynagrodzenia kuratora, co czyni niemożliwym dokonanie oceny prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia, a także prawidłowego zaskarżenia postanowienia. W argumentacji skargi skarżąca stwierdziła, że organ dokonał subiektywnej oceny nakładu jej pracy, jako kuratora, pomijając fakt, że jej działania doprowadziły do ustalenia miejsca pobytu stron oraz zgłoszenia się ich do udziału w sprawie i zakończenia postępowania administracyjnego. Skarżąca podkreśliła, że organ przyznał jej wynagrodzenie w wysokości [...] zł netto, co stanowi niewiele ponad 16% stawki minimalnej za czynności adwokacie, ustalonej w oparciu o § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie. Skarżąca zaznaczyła, że w żadnej mierze nie może się odnieść do sposobu ustalenia wynagrodzenia w wysokości [...] zł, gdyż organ nie wskazał podstawy prawnej swojego rozstrzygnięcia. Skarżąca nie wie w jaki sposób organ dokonał wyliczenia jej wynagrodzenia. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, zdaniem skarżącej, wynika, że organ dokonał wyliczenia wynagrodzenia kuratora w sposób dowolny i nierzetelny, nie wskazując przy tym kryteriów, które przyjął do ustalenia wysokości wynagrodzenia kuratora dla stron postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę Starosta wniósł o oddalenie skargi. Starosta wskazał, że po wydaniu przez Sąd Rejonowy w T. postanowienia z [...] czerwca 2020 r. o ustanowieniu kuratora dla M. N. oraz B. N. w osobie skarżącej, wszedł w posiadanie numeru telefonu do osoby, która mogła wskazać aktualne adresy zamieszkania stron postępowania. Ten numer telefonu organ przekazał kuratorowi, który następnie ustalił numery telefonu i adresy zamieszkania współwłaścicieli nieruchomości i w związku z tym stosunek kurateli wygasł. Odnosząc się do podniesionych w skardze zarzutów organ zauważył, że z § 1 ust. 1 rozporządzenia o wynagrodzeniu dla kuratorów wynika, że wynagrodzenie kuratora nie może być większe niż 40% stawek minimalnych za czynności adwokackie, a to oznacza, że może być ono ustalone w kwocie niższej, o czym decyduje organ przyznający wynagrodzenie, biorąc pod uwagę np. nakład pracy kuratora oraz stopień skomplikowania sprawy. W związku z tym Starosta stwierdził, że był uprawniony do obniżenia wysokości wynagrodzenia, uznając, że nakład pracy kuratora był niewystarczający do przyznania mu wynagrodzenia w maksymalnej wysokości. Organ ocenił, że wszystkie czynności, które kurator wykonał w czasie pełnienia kurateli nie przekroczyły 3 godzin. Licząc średnią stawkę rynkową za godzinę pracy prawnika w wysokości [...] zł netto, wynagrodzenie wyniosło [...] zł. Nie znajdując podstaw do uwzględnienia zarzutów nr 2 i 3 Starosta stwierdził, że zaskarżone postanowienie zawiera szczegółowe uzasadnienie zarówno stanu faktycznego sprawy jak i podstaw prawnych rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga w części zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a. W toku sądowej kontroli zaskarżonego postanowienia, przeprowadzonej na podstawie kryterium zgodności z prawem, w kontekście zarzutów sformułowanych w skardze, kluczową i najistotniejszą sporną kwestią w niniejszej sprawie, jest ocena zasadności stanowiska organu podatkowego, co do ustalenia skarżącej wysokości wynagrodzenia z tytułu pełnienia w toku postępowania administracyjnego funkcji kuratora dla nieobecnych stron tego postępowania - M. N. oraz B. N. w kwocie [...]zł netto powiększone o wartość podatku VAT, a także ustalenia zwrotu wydatków w kwocie [...]zł. W zakresie sposobu określania wysokości wynagrodzenia kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu, Sąd podziela pogląd prawny wyrażony w wyroku NSA z 19 grudnia 2013 r., sygn. akt I OSK 278/12 (wszystkie wyroki powołane w niniejszym orzeczeniu dostępne są na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl), zgodnie z którym wynagrodzenie przedstawiciela dla nieobecnej strony postępowania administracyjnego ustanowionego na wniosek organu administracyjnego zgłoszony na podstawie art. 34 § 1 k.p.a. należy do kosztów postępowania administracyjnego. Stanowisko to koreluje z uchwałą Sądu Najwyższego z 9 lutego 1989 r., sygn. akt III CZP 117/88, (publ. OSNC 1990/1/11), w uzasadnieniu której Sąd Najwyższy stwierdził, że wynagrodzenie za sprawowanie kurateli przez przedstawiciela strony ze względu na jej charakter ściśle związany z konkretnym postępowaniem administracyjnym uzasadnia traktowanie tego wynagrodzenia w ramach kosztów postępowania administracyjnego. Pomimo, że wysokość tego wynagrodzenia ani zasady i tryb jego przyznawania nie zostały unormowane w przepisach k.p.a. ani w przepisach szczególnych, to nie budzi żadnych wątpliwości, że wynagrodzenie takie przysługuje. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreślono, że przeciwne stanowisko nie dałoby się pogodzić z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP konstytucyjną zasadą państwa prawa (por. wyrok WSA w Gliwicach z 4 grudnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Gl 643/18; wyrok WSA w Poznaniu z 16 marca 2016 r., sygn. akt II SA/Po 38/16, wyrok WSA w Warszawie z 10 lipca 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 930/14). Ponadto należy zaznaczyć, że w judykaturze ugruntował się pogląd, według którego, ustalenie wysokości wynagrodzenia przedstawiciela (kuratora) osoby nieobecnej lub niezdolnej do czynności prawnych powinno nastąpić w drodze analogii poprzez zastosowanie odpowiednio (nie wprost) przepisów regulujących wynagrodzenie dla kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (por. wyrok WSA w Gliwicach z 9 października 2019 r., sygn. akt III SA/Gl, wyrok WSA w Gdańsku z 18 stycznia 2018 r., sygn. akt III SA/Gd 931/7, wyrok NSA z 19 grudnia 2013 r., sygn. akt. I OSK 2748/12). Aktualnie przepisy te znajdują się w rozporządzeniu w sprawie wynagrodzenia kuratorów. Stosownie do § 1 ust. 1 tego rozporządzenia wysokość wynagrodzenia kuratora ustanowionego dla strony w sprawie cywilnej, zwanego dalej "kuratorem", ustala się w kwocie nieprzekraczającej 40% stawek minimalnych za czynności adwokackie określonych w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 2368 i 2400), nie mniej niż 60 zł. W związku z tym w sprawie znajdą zastosowanie przepisy rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie. Ponadto należy wskazać, że w myśl § 1 ust. 2 rozporządzenia w sprawie wynagrodzenia kuratorów wysokość stawek minimalnych w sprawach nieokreślonych w przepisach, o których mowa w ust. 1, ustala się, przyjmując za podstawę stawkę w sprawach o najbardziej zbliżonym rodzaju. Jak stanowi zaś § 1 ust. 3 tego rozporządzenia wysokość wynagrodzenia w sprawach wymagających przeprowadzenia rozprawy ustala się w kwocie wyższej niż określona w ust. 1, a nieprzekraczającej wskazanych stawek minimalnych, jeżeli uzasadnia to nakład pracy kuratora, w szczególności czas poświęcony na przygotowanie się do działania w postępowaniu, liczba stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjęte w sprawie; wartość przedmiotu sporu; stopień zawiłości sprawy. Niewątpliwie z powołanych powyżej przepisów rozporządzenia w sprawie wynagrodzenia kuratorów wynika, że dopuszczalne jest miarkowanie wynagrodzenia kuratora ustanowionego w postępowaniu administracyjnym, a na wysokość wynagrodzenia winny wpływać takie czynniki jak: nakład pracy kuratora, wartość przedmiotu sporu i stopień zawiłości sprawy, ilość czynności podjętych w sprawie. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy postanowieniem z [...] czerwca 2020 r., sygn. akt [...] RNs [...], Sąd Rejonowy w T. , [...] Wydział Rodzinnych i Nieletnich, ustanowił skarżącą kuratorem dla nieobecnych stron postępowania administracyjnego M. N. oraz B. N. prowadzonego w sprawie ustalenia wysokości odszkodowania za nieruchomość przejętą pod drogę publiczną oznaczoną ewidencyjnie jako działka nr [...] o powierzchni [...] ha położona w obrębie R., gm. R.. Mając na względzie, że ww. postępowanie administracyjne dotyczyło ustalenia wysokości odszkodowania, a więc należności pieniężnej, a powołany przez organ biegły rzeczoznawca określił wartość należnego odszkodowania na kwotę [...]zł, to zgodnie z § 2 pkt 5 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1a rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie, stawka minimalna - przy wartości przedmiotu sporu w przedziale od 10.000 zł do 50.000 zł - wynosi 3.600 zł. Maksymalna wysokość wynagrodzenia dla kuratora w badanej sprawie, zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia w sprawie wynagrodzenia kuratorów, nie może przekroczyć 40% tej kwoty, czyli 1.440 zł. Z akt sprawy wynika, że skarżąca wywiązała się z obowiązków kuratora. W toku postępowania administracyjnego skarżąca, jako kurator, zapoznała się z aktami sprawy, wykonała fotokopie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, ustaliła numery telefonów M. N. oraz B. N.. Ponadto przeprowadziła rozmowę telefoniczną z matką stron – T. C. i B. N., a także wysłała emaile do M. N. oraz B. N.. Rezultatem podjętych przez kuratora działań było ustalenie miejsca pobytu stron postępowania administracyjnego. Skarżąca wskazała przy tym, że z uwagi na podjęte czynności (wykonane rozmowy telefoniczne) poniosła wydatki w wysokości [...] zł. W odpowiedzi na wniosek skarżącej o przyznanie wynagrodzenia z tytułu pełnienia funkcji kuratora w wysokości [...] zł netto zwiększonej o wartość podatku VAT, a także o zwrot poniesionych wydatków w kwocie [...]zł, Starosta przyznał skarżącej wynagrodzenie z tytułu pełnienia funkcji kuratora dla osób nieobecnych w postępowaniu administracyjnym w kwocie [...]zł netto zwiększone o wartość podatku VAT oraz zwrot wydatków w kwocie [...]zł. W ocenie Sądu, organ w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, poza powołaniem się na ww. przepisy rozporządzeń w sprawie wynagrodzenia kuratorów i w sprawie opłat za czynności adwokackie, ograniczył się wyłącznie do lakonicznego stwierdzenia, że nakład pracy kuratora (przegląd akt, ustalenie numerów telefonów rozmowa telefoniczna, wysłanie wiadomość, e-mail) w powiązaniu z charakterem sprawy i jego wkładem w jej rozpoznanie nie uzasadnia przyznania wynagrodzenia w maksymalnej wysokości, a wystarczające jest wynagrodzenie w wysokości [...] zł powiększone o wartość podatku VAT. Organ nie wskazał żadnych kryteriów, jakimi kierował się ustalając wynagrodzenie dla kuratora. Organ nie dokonał także oceny pracy kuratora, w tym ilości i charakteru podjętych przez niego czynności w postępowaniu administracyjnym oraz czasu wymaganego dla dokonania tych czynności. Wskazane powyżej uchybienia Starosta starał się usunąć w odpowiedzi na skargę, w której konkretnie odniósł się do nakładu pracy kuratora i uznał, że nakład ten był niewystarczający do przyznania wynagrodzenia w maksymalnej wysokości. Organ ocenił, że wszystkie czynności, które kurator wykonał w czasie pełnienia kurateli nie przekroczyły 3 godzin. Ponadto wskazał w jaki sposób dokonał wyliczenia przyznanego kuratorowi wynagrodzenia. W ocenie Sądu, argumentacja zawarta w odpowiedzi na skargę, odnosząca się do nakładu pracy kuratora oraz sposobu ustalenia wynagrodzenia przyznanego kuratorowi, nie może być traktowana jako stanowisko Starosty [...] zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Poczynione przez organ rozważania w odpowiedzi na skargę są spóźnione i w żaden sposób nie mogą wpłynąć na ocenę treści zaskarżonego postanowienia. Zdaniem Sądu, w zaskarżonym postanowieniu organ całkowicie dowolnie uznał, że nakład pracy kuratora w powiązaniu z charakterem sprawy i wkładem kuratora w jej rozpoznanie nie uzasadnia przyznania wynagrodzenia w maksymalnej wysokości, a wystarczające jest wynagrodzenie w wysokości [...] zł powiększone o wartość podatku VAT. W związku z tym za zasadny należy uznać podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 7, art. 8, art. 9, art. 11 i art. 77 § 1 k.p.a., albowiem uzasadnienie zaskarżonego postanowienia uniemożliwia poznanie faktycznych powodów którymi kierował się organ ustalając wynagrodzenie dla kuratora w wysokości [...] zł netto. Za chybiony należy uznać zarzut naruszenia art. 126 § 2 k.p.a., albowiem taki przepis nie istnieje. Można domniemywać, że intencją skarżącej było postawienie organowi zarzutu naruszenia art. 124 § 2 k.p.a. W ocenie Sądu, organ naruszył art. 124 § 2 k.p.a., gdyż nie wskazał w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia faktycznych powodów obniżenia wynagrodzenia kuratora, a tym samym uniemożliwił dokonanie oceny prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia. Na uwzględnienie nie zasługiwał także zarzut naruszenia § 1 ust. 1 rozporządzenia w sprawie wynagrodzenia kuratorów poprzez uznanie, że maksymalne wynagrodzenie kuratora wynosi 40% stawki minimalnej i istnieje możliwość obniżenia tego wynagrodzenia, podczas, gdy rozporządzenie nie przewiduje takiej sytuacji. Zdaniem Sądu, skarżąca całkowicie bezpodstawnie wywodzi, że z ww. przepisu wynika brak możliwości przyznania przez organ kuratorowi wynagrodzenia w wysokości niższej niż 40% stawki minimalnej. Jak już wyżej wskazano, z § 1 ust. 1 – ust. 3 rozporządzenia w sprawie wynagrodzenia kuratorów wynika, że dopuszczalne jest miarkowanie wynagrodzenia kuratora ustanowionego w postępowaniu administracyjnym. Przy czym zaznaczyć należy, że przy miarkowaniu wynagrodzenia kuratora organ winien mieć na względzie takie czynniki jak: nakład pracy kuratora, wartość przedmiotu sporu i stopień zawiłości sprawy, ilość czynności podjętych w sprawie. W toku ponownego rozpoznania sprawy, organ określi wynagrodzenie skarżącej, na podstawie § 1 rozporządzenia w sprawie określenia wynagrodzenia kuratorów. Organ uwzględni przy tym nakład pracy kuratora w trakcie postępowania administracyjnego, biorąc pod uwagę ilość dokonanych czynności, ich czasochłonność oraz stopień zawiłości sprawy. Ustalenia te winny zostać poczynione z zachowaniem wszystkich wymaganych przepisami k.p.a. zasad postępowania, a stanowisko organu zostanie należycie i wyczerpująco uzasadnione. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § pkt 1 lit. a) i lit. c) w zw. z art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono, jak w pkt II sentencji wyroku, na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).