I SA/Po 512/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dominik Mączyński po rozpoznaniu w dniu 04 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od zarządzenia referendarza sądowego tutejszego Sądu z dnia 15 września 2017 r., I SA/Po 512/17 w sprawie ze skargi X. sp. z o.o. w L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za m-ce od lipca do grudnia 2013 r.; postanawia utrzymać zaskarżone zarządzenie w mocy.

Pismem z dnia 17 marca 2017 r. skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła skargę na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję. WSA w Poznaniu postanowieniem z dnia 24 maja 2017 r., I SA/Po 512/17 odrzucił skargę. Skarżąca wniosła zażalenie na to postanowienie wnosząc w nim m.in. o udzielenie jej prawa pomocy. Na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału przedłożono wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu. Pismem z dnia 17 lipca 2017 r. referendarz sądowy wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez wypełnienie rubryk od 6 do 9. Zastrzeżono, że nieuzupełnienie wniosku w terminie 7 dni od dnia doręczenia pisma skutkować będzie pozostawieniem wniosku bez rozpoznania. Wezwanie do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy doręczono pełnomocnikowi skarżącej dnia 19 lipca 2017 r., z uwagi na co termin na uzupełnienie braków mijał z dniem 26 lipca 2017 r. W piśmie z dnia 26 lipca 2017 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o zawieszenie postępowania. Uzasadniając ten wniosek wskazano, że skarżąca nie dysponuje dokumentami przedsiębiorstwa, w tym dokumentami księgowymi z uwagi na ich zabezpieczenie przez ABW, co uniemożliwia uzupełnienie braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy. W razie odmowy zawieszenia postępowania wniesiono o wystąpienie do Szefa ABW z żądaniem udzielenia informacji o stanie prowadzonego postępowania, a także o nadesłanie akt postępowania – w części dotyczącej danych i informacji objętych wezwaniem. WSA w Poznaniu postanowieniem z dnia 06 września 2017 r., I SA/Po 512/17 oddalił wniosek o zawieszenie postępowania. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 15 września 2017 r., I SA/Po 512/17 pozostawiono bez rozpoznania wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazanego zarządzenia powołano się na art. 257 p.p.s.a. wskazując, że wniosek obarczony brakami, których strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, pozostawia się bez rozpoznania. Pismem z dnia 25 września 2017 r. pełnomocnik skarżącej wniósł sprzeciw od wskazanego powyżej zarządzenia referendarza sądowego wnosząc o przyznanie skarżącej prawa pomocy. Z uzasadnienie sprzeciwu wynika, że w ocenie skarżącej nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania przy czym zbycie środków na sfinansowanie tych kosztów jest obiektywnie niemożliwe. Ponownie podniesiono, że skarżąca nie miała możliwości podania wskazanych przez referendarza danych z uwagi na niedysponowanie dokumentami przedsiębiorstwa, które zostały zabezpieczone przez ABW. Zwrócono również uwagę na wcześniejszy wniosek skarżącej o wystąpienie do Szefa ABW o udzielenie informacji zaznaczając, że referendarz sądowy przed wydaniem zaskarżonego zarządzenia nie wystąpił do wskazanego ostatnio organu o nadesłanie akt postępowania dotyczących danych i informacji wskazanych w wystosowanym do skarżącej wezwaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zaskarżone zarządzenie należało utrzymać w mocy. Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. – dalej jako: "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą WSA jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu [tak: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2015 – komentarz do art. 260 p.p.s.a, dostępny w bazie danych Legalis]. Rozpoznanie sprzeciwu skarżącej sprowadza się do ustalenia czy zasadnie pozostawiono bez rozpoznania jej wniosek o przyznanie prawa pomocy z uwagi na nieuzupełnienie braków formalnych. Z uwagi na treść art. 252 § 2 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru. Na podstawie art. 256 p.p.s.a. Rada Ministrów została upoważniona do określenia w drodze rozporządzenia wzoru urzędowego formularza, o którym mowa w art. 252 § 2 powołanej ustawy. W odniesieniu do osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej obowiązujący wzór formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy został określony w załączniku nr 2 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. poz. 1257 ze zm.). We wskazanym formularzu przewidziano obowiązek podania wysokości kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych, wartości środków trwałych, wysokości zysku bądź straty za ostatni rok obrotowy oraz stanu rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. Zgodnie zaś z art. 257 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, pozostawia się bez rozpoznania. Odnosząc przytoczone powyżej regulacje do realiów niniejszej sprawy należy stwierdzić, że referendarz sądowy prawidłowo pozostawił bez rozpoznania wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy z uwagi na nieuzupełnienie w terminie braków formalnych. W orzecznictwie wskazuje się, że wprowadzenie do postępowania sądowoadministracyjnego urzędowego formularza podyktowane jest potrzebą stosowania jednolitych kryteriów dla wszystkich podmiotów ubiegających się o prawo pomocy, a ponadto wymuszeniem na wnioskodawcy zawarcia we wniosku informacji niezbędnych do podjęcia rozstrzygnięcia [tak: postanowienie NSA z dnia 1 lutego 2011 r., II FZ 9/11, orzecznictwo sądów administracyjnych dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl]. W realiach niniejszej sprawy bezspornym jest nieuzupełnienie przez stronę skarżącą braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazanych w piśmie referendarza sądowego z dnia 17 lipca 2017 r. Odnosząc się do argumentacji sprzeciwu należy wskazać, że w świetle art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Redakcja przytoczonego przepisu wskazuje jednoznacznie, że ciężar dowodu w zakresie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie wnioskującej, o czym świadczy użyty w tym przepisie zwrot "gdy wykaże" [tak: postanowienie NSA z dnia 22 lipca 2014 r., I FZ 226/14]. W uzasadnieniu zaskarżonego zarządzenia trafnie wskazano, że na gruncie prawa pomocy wyłączona jest zasada oficjalności, co oznacza, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania przesłanek do przyznania prawa pomocy oraz uwiarygodnienia własnej sytuacji majątkowej i finansowej. Do obowiązków Sądu czy też referendarza sądowego nie należy w żadnej mierze zwracanie się do wskazanych przez stronę organów celem pozyskiwania dokumentów pozwalających na rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zabezpieczenie przez ABW dokumentacji skarżącej nie wyklucza dostępu do niej z uwagi na możliwość zapoznania się z aktami postępowania przygotowawczego. Zgodnie z art. 156 § 5 zd. 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (tekst jedn. z 2016 r. poz. 1749 ze zm.), jeżeli nie zachodzi potrzeba zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania lub ochrony ważnego interesu państwa, w toku postępowania przygotowawczego stronom, obrońcom, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym udostępnia się akta, umożliwia sporządzanie odpisów lub kopii oraz wydaje odpłatnie uwierzytelnione odpisy lub kopie; prawo to przysługuje stronom także po zakończeniu postępowania przygotowawczego. Do dnia wydania niniejszego orzeczenia pełnomocnik strony skarżącej nie przedłożył żadnego dokumentu świadczącego o próbie pozyskania dostępu do akt zabezpieczonych przez ABW, co w sposób dobitny świadczy o niepodjęciu nawet próby pozyskania informacji wskazanych w piśmie referendarza sądowego z dnia 17 lipca 2017 r.. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.