I SA/Po 343/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont po rozpoznaniu w dniu 04 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego tutejszego sądu z 12 czerwca 2018 r., I SA/Po 343/17 w sprawie ze skargi X. sp. z o.o. w L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień, maj i czerwiec 2013 r.; postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy.

Sąd wyrokiem z 20 września 2017 r., I SA/Po 343/17 oddalił skargę skarżącej na decyzję wskazaną w sentencji niniejszego postanowienia. Spółka wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Skarga kasacyjna została odrzucona postanowieniem z 20 grudnia 2017 r., I SA/Po 343/17. Postanowienie to zostało uchylone postanowieniem NSA z 15 marca 2018 r., I FZ 20/18. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 04 kwietnia 2018 r. pełnomocnik spółki został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie [...]zł, w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu zarządzenia, pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej. W terminie otwartym do opłacenia skargi kasacyjnej pełnomocnik złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Spółka następnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu 27 kwietnia 2018 r. wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku podała , że nie posiada jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych. Wyjaśniła , że wobec niej prowadzone są liczne postępowania podatkowe, skarbowe oraz postępowanie karne, w ramach których majątek i wszelka dokumentacja spółki zostały zabezpieczone. Aktualnie nie prowadzi żadnej działalności i nie zatrudnia pracowników. Nie generuje także zysków, nie jest także aktywnym płatnikiem VAT. Wszystkie rachunki bankowe spółki zostały zamknięte. Nie posiada żadnego innego majątku. Spółka oświadczyła, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] zł, wartość środków trwałych wnioskodawcy (według bilansu na ostatni rok) [...] zł, wysokość zysku lub strat za ostatni rok obrotowy według bilansu [...] zł, spółka nie posiada rachunku bankowego. W wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z 10 maja 2018 r. pełnomocnik spółki został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez udzielenie odpowiedzi na postawione w omawianym zarządzeniu pytania – w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma. W terminie otwartym do udzielenia wyjaśnień pełnomocnik z 28 maja 2018 r. poinformował, że nie uzyskał od mocodawczyni informacji pozwalających na ustosunkowanie się do treści wezwania. Referendarz sądowy postanowieniem z 12 czerwca 2018 r., I SA/Po 343/17 odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów. W konkluzji swoich rozważań referendarz podkreślił, że spółka nie zastosowała się do skierowanego do niej wezwania uniemożliwiając dokonanie pełnej i rzetelnej oceny, czy jest w stanie ponieść wpis sądowy od skargi kasacyjnej czy to całości, czy w części. Nie wykazała zatem przesłanek do przyznania prawa pomocy. Pismem z 25 czerwca 2018 r. pełnomocnik spółki wniósł sprzeciw od orzeczenia referendarza sądowego. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił niewłaściwe zastosowanie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. – dalej: "p.p.s.a.") – poprzez uznanie, że skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W uzasadnieniu sprzeciwu wyjaśnił , że obecna sytuacja finansowa spółki jest bardzo trudna i nie rokuje poprawy. Obecny jej zarząd przejął prowadzenie spraw spółki w okresie gdy je działalność stanowiła już przedmiot zainteresowania ze strony ABW, policji, urzędów skarbowych oraz urzędów kontroli skarbowej. Dokumentacja spółki za okres objęty niniejszym postępowaniem została zabezpieczona, tak samo jak dostęp do rachunków bankowych czy komputerów. Spółka nie prowadzi żadnej działalności i nie zatrudnia pracowników. Nie generuje także żadnych zysków, nie jest aktywnym podatnikiem VAT. Rachunki spółki zostały zamknięte, spółka nie posiada również innego majątku. Pełnomocnik wyjaśnił , że z uwagi na trudną i specyficzną sytuację spółki, nie było możliwe udzielenie odpowiedzi na zadane pytania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Sąd wyjaśnia , że zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą sądu jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu [tak: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2015 – komentarz do art. 260 p.p.s.a, dostępny w bazie danych Legalis]. Ponadto zgodnie z 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu w zakresie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie wnioskującej, o czym świadczy użyty w tym przepisie zwrot "gdy wykaże" [tak: postanowienie NSA z 22 lipca 2014 r., I FZ 226/14, dostępne: orzeczenia.nsa.gov.pl]. W opinii sądu spółka nie wykazała przesłanek do przyznania prawa pomocy. Do urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy nie dołączyła żadnego dokumentu potwierdzającego brak jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych. Zasadnie referendarz sądowy zarządzeniem z 10 maja 2018 r. wezwał pełnomocnika spółki do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez udzielenie odpowiedzi na postawione w omawianym zarządzeniu pytania zmierzające do wyjaśnienia sytuacji finansowej i majątkowej spółki. Zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Sąd podkreśla, że podmiot wzywany do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, powinien uczynić zadość takiemu wezwaniu. Nie może go realizować wybiórczo czy w sposób niedokładny, a tym bardziej ignorować. Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w usuwaniu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, spółka powinna mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy [tak: postanowienie NSA z 23 lipca 2014 r., II GZ 393/14]. Spółka nie udzielając odpowiedzi na postawione przez referendarza sądowego pytania, nie przedkładając dokumentacji uzasadniającej jej twierdzenia uniemożliwiła ustalenie czy w rzeczywistości nie posiada ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W ocenie sądu zamierzonego rezultatu nie może wywrzeć argumentacja sprzeciwu wskazująca na zabezpieczenie dokumentacji skarżącej przez organy państwa. Spółka nie udowodniła powyższego twierdzenia za pomocą żadnego dokumentu, nie wykazała również, że podejmowała próby uzyskania wglądu do zabezpieczonych dokumentów. Zabezpieczenie dokumentacji spółki przez ABW nie wyklucza dostępu do niej z uwagi na możliwość zapoznania się z aktami postępowania przygotowawczego. Zgodnie z art. 156 § 5 zd. 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1904 ze zm.), jeżeli nie zachodzi potrzeba zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania lub ochrony ważnego interesu państwa, w toku postępowania przygotowawczego stronom, obrońcom, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym udostępnia się akta, umożliwia sporządzanie odpisów lub kopii oraz wydaje odpłatnie uwierzytelnione odpisy lub kopie; prawo to przysługuje stronom także po zakończeniu postępowania przygotowawczego. W kontekście argumentów sprzeciwu sąd wskazuje, że to spółkę obciąża ciężar dowodu wykazania przesłanek uzasadniających zgodne z jej żądaniem rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podsumowując sąd stwierdza, że spółka mimo wezwania ze strony referendarza sądowego nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Zaniechanie to uniemożliwiało wydanie orzeczenia zgodnego z oczekiwaniami spółki. Z tych powodów sąd na podstawie art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.