I SA/Po 31/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku WJ o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi WJ na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie uchylenia, po wznowieniu postępowania decyzji w sprawie podatku od nieruchomości za 2008 r. postanawia: oddalić wniosek.

Skarżący WJ złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku podał, że ma na utrzymaniu i wychowaniu [...] synów pobierających naukę. Matka porzuciła dzieci, obecnie przebywa w N, nie płaci na nich alimentów. Skarżący podał, że ma małą firmę remontowo-budowlaną. Ze względu na brak przetargów na terenie K zmuszony jest startować w przetargach w odległych miastach, t.j. w Ś, P, W, K, B czy województwie [...]. Wykonując roboty budowlane, przede wszystkim ocieplenia dachów i inne roboty dachowe, zmuszony jest dokonywać zakupu surowca z odroczonym terminem płatności, względnie z kredytów i kart kredytowy. Dopiero po odbiorze robót można wystawić faktury VAT i to z odroczonym terminem płatności, po czym spłaca się zadłużenia, zapłatę za surowiec, raty kredytów itp. Skarżący podał, że ma na utrzymaniu dzieci, ponosi opłaty, jest jemu bardzo ciężko. Wskazał, że prężniejsze firmy jak A są w stanie upadłości. Wnioskodawca podał, że po wypadku komunikacyjnym ma problemy zdrowotne, [...]. Walczy o przetrwanie. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z [...] synami w wieku [...] lat, synowie uczą się. Skarżący podał, że posiada dom o pow. [...] m2 obciążony hipoteką, nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości pow. 5.000,- zł. Synowie nie posiadają majątku, uczą się. Skarżący podał, że jest zadłużony, ma problemy ze spłatą kredytów. Sprawy egzekucyjne prowadzą komornicy sądowi i administracyjni. Wnioskodawca podał, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochód netto w wysokości ok. [...]. Zobowiązania i stałe wydatki wynoszą: kredyt hipoteczny we frankach, inne kredyty oraz karty ok. [...], leki [...], rehabilitacja [...], media [...]. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] podał, że zeznanie roczne podatkowe zostanie rozliczone do [...]. Wskazał, że nie może podać danych za [...], ponieważ księgowa jest na urlopie. Wnioskodawca podał, że konta bankowe zostały zajęte przez komorników sądowych. Wskazał, że nie posiada środków trwałych i nie zatrudnia pracowników. Skarżący podał, że opłaty za media wynoszą [...] i ich wysokość zależy od tego ile czasu przebywa w domu oraz od pory roku. Wnioskodawca podał, że jest po wypadku komunikacyjnym, wymaga leczenia i rehabilitacji, minimalna kwota na leczenie to [...]. Skarżący podał, że spłaca kredyt hipoteczny. Skarżący podał, że on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają udziałów w spółkach, nie pełnią funkcji członka zarządu, prokurenta w spółkach, nie uzyskują innych dochodów. Skarżący podał, że posiada samochód L, rok prod. [...] o wartości [...] oraz O, rok prod. [...] o wartości [...]. Skarżący podał, że jest stanu wolnego. Wskazał, że synowie wnieśli wobec matki pozwy o alimenty, jednakże matka nie płaci alimentów, uciekła do N. Do pisma załączył zeznanie roczne podatkowe za [...], deklaracje VAT-7 za miesiące [...], z których wynika, że w deklaracji VAT-7 za [...] wykazał podstawę opodatkowania w wysokości [...], w pozostałych miesiącach nie wykazał podstawy opodatkowania. Skarżący załączył kserokopię bilansu za okres [...], z którego wynika, że przychody wyniosły [...], koszty [...] i dochód [...]. Skarżący przedłożył przesądowe wezwanie do zapłaty z dnia [...], wezwanie do zapłaty z dnia [...], zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w celu dokonania zabezpieczenia z dnia [...], wezwanie do zapłaty z dnia [...], przedsądowe wezwanie do zapłaty i zawiadomienie o wpisie z dnia [...], elektroniczne zestawienie operacji za okres [...] wystawione przez B, z którego wynika, że saldo końcowe wynosi [...]. Pismem z dnia [...], ponowionym w dniu [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 2. podanie w jakiej wysokości skarżący z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w [...] oraz w miesiącach [...] uzyskał przychody, w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodów,, 3. złożenie odpisów deklaracji VAT-7 za miesiące [...] oraz za miesiące [...], 4. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki t.j. koszty ogrzewania, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, 5. podanie na co zostały zaciągnięte przez skarżącego kredyty, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat i czy skarżący spłaca kredyty, jeżeli tak to w jakiej wysokości miesięcznie. Pismo doręczono skarżącemu w dniu [...], tymczasem skarżący do chwili obecnej, t.j. do dnia rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie odpowiedział na w.w wezwanie. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawcy i jego domowników wynika, że skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania chociażby w części. W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarżący WJ w niniejszej sprawie już wcześniej występował z żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W kwestii żądań zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu wypowiadał się referendarz sądowy (k. [...], k. [...] akt sąd.), Wojewódzki Sąd Administracyjny (k. [...], [...] akt sąd.), Naczelny Sąd Administracyjny (k. [...] akt sąd.). Wobec tego z uwagi na okoliczność, że jest to kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu - radcy prawnego, wskazać należy, że zgodnie z art. 165 P.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Do tej kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie należą między innymi postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. W orzecznictwie wskazuje się, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie obliguje rozpoznającego ten wniosek do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. Rolą rozpoznającego po raz kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy jest bowiem zbadanie, czy strona powołuje się na nowe okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 22 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 957/14, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z informacji przedstawionych przez skarżącego we wniosku z dnia [...] wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z tego tytułu uzyskuje dochód netto w wysokości [...] miesięcznie, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z [...] synami, którzy uczą się i pozostają na jego utrzymaniu. Z oświadczeń skarżącego wynika, że jest stanu wolnego, matka nie płaci alimentów na synów, mieszka w N. Skarżący posiada dom o pow. [...] m2 obciążony kredytem hipotecznym oraz samochód L z [...] o wartości [...] oraz O z [...] o wartość [...]. Skarżący podał, że zobowiązania i wydatki wynoszą: kredyty, w tym kredyt hipoteczny oraz spłata innych kredytów i kart kredytowych [...], leki [...], rehabilitacja [...], opłaty za media ok. [...] w zależności od tego ile czasu przebywa w domu i od pory roku. We wniosku z dnia [...] podał natomiast, że dochód jego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wynosi [...] netto, natomiast we wniosku z dnia [...], że nie uzyskuje dochodów z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, gdyż całe przychody są zajęte przez komorników w postępowaniu egzekucyjnym. Porównując wniosek skarżącego z dnia [...] z poprzednio złożonymi wnioskami zauważyć należy, że sytuacja skarżącego nie uległa pogorszeniu od czasu kiedy wcześniej skarżący składał wnioski o przyznanie prawa pomocy. Jednakże z uwagi na wątpliwości co do sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego, pomimo iż, jak już wcześniej wskazano, przy rozpoznawaniu kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy przepisy prawa nie obligują do dokonania ponownej oceny sytuacji strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy w razie wątpliwości, czy wystąpiły nowe okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowych rozstrzygnięć w przedmiocie prawa pomocy, ma prawo wezwać wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień w celu ustalenia, czy wystąpiły nowe okoliczności w sprawie, a zatem, czy wystąpiły przesłanki do przyznania prawa pomocy. W tym celu pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do złożenia dodatkowych oświadczeń i odpisów dokumentów. Tymczasem skarżący, mimo wezwania, nie uzupełnił wniosku o przyznanie prawa pomocy. W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarżący mimo wezwania nie złożył zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez niego, nie wyjaśnił nawet czy zeznania roczne podatkowe za [...] zostały sporządzone i złożone w Urzędzie Skarbowym. Skarżący mimo wezwania nie podał również w jakiej wysokości z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w [...] oraz w miesiącach [...] uzyskał przychody, w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodów, nie złożył odpisów deklaracji VAT-7 za miesiące [...], nie podał kosztów miesięcznego utrzymania siebie i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki. Skarżący mimo wezwania nie wyjaśnił również na co zaciągnął kredyty, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat i czy spłaca kredyty, jeżeli tak to w jakiej wysokości miesięcznie. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy. Skarżący, jak już wyżej wskazano, nie udzielił jakiejkolwiek odpowiedzi na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym miejscu wskazać należy, że obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 418/05, postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt II FZ 128/12, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżący nie wyjaśnił zatem swojej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W tym miejscu podkreślić należy, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja materialna skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów czy to w całości, czy części uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie kosztów postępowania. W tych okolicznościach wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 §1 i §2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono, jak w sentencji.