I SA/Po 292/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dominik Mączyński Sędziowie Sędzia WSA Waldemar Inerowicz (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Nikodem po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 08 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Pierwszego Wielkopolskiego Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...]., nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu na rzecz skarżącej kwotę 100 zł ( słownie sto złotych 00/100 ) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

K. K. (dalej jako: "wnioskodawczyni", "podatniczka" lub "skarżąca") wnioskiem z dnia 27 września 2017 r. wystąpiła do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] o zwrot zajętych środków pieniężnych w toku postępowania zabezpieczającego prowadzonego wobec "X." Sp.k. (dalej jako: "spółka"). W uzasadnieniu wniosku wskazała, że działa jako były wspólnik spółki. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] postanowieniem z dnia 20 grudnia 2017 r., nr [...], zawiesił postępowanie zainicjowane powyższym wnioskiem. W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że w toku postępowania zabezpieczającego prowadzonego wobec spółki Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] wydał: postanowienie z dnia 6 lipca 2017 r., nr [...], w sprawie umorzenia postępowania zabezpieczającego prowadzonego wobec Y. S.C. (wcześniejsza forma prawna, pod którą działała spółka) oraz postanowienie z dnia 10 lipca 2017 r., nr [...], w sprawie umorzenia postępowania zainicjowanego wnioskiem spółki w kwestii zwolnienia z zabezpieczenia wierzytelności z rachunku bankowego. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] podkreślił, że od dnia 1 stycznia 2017 r. to on jest właściwym organem podatkowym i egzekucyjnym dla spółki. Oznacza to, że dotychczasowy organ - Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] z dniem 1 stycznia 2017 r. stracił swą właściwość wobec spółki. Uwzględniając powyższe organ I instancji powziął wątpliwość, czy wskazane wyżej rozstrzygnięcia wydane w 2017 r. wobec spółki przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...], który w tym czasie nie był już właściwy w sprawie, są nadal ważne. W związku z tym organ I instancji pismem z dnia 30 listopada 2017 r. wystąpił do Dyrektora Izby Skarbowej o stwierdzenie nieważności tych postanowień w trybie art. 156 § 1 pkt 1 oraz art. 157 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm. - w skrócie: "K.p.a."). Zdaniem organu, rozstrzygnięcie kwestii dotyczących prawidłowości wydanych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] postanowień, ma bezpośredni wpływ na rozpatrzenie wniosku podatniczki z dnia 27 września 2017 r., gdyż przedmiotem tych rozstrzygnięć była kwestia umorzenia postępowania zabezpieczającego, na które powołuje się wnioskodawczyni. Tym samym, w ocenie organu, zaistniała w sprawie przesłanka z art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a., uzasadniająca zawieszenie postępowania zainicjowanego wnioskiem podatniczki. W zażaleniu z dnia [...] r. podatniczka zakwestionowała powyższe postanowienie organu I instancji. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy w pełni podzielił stanowisko organu I instancji. W szczególności podkreślił, że rozstrzygnięcie przez Dyrektora Izby Skarbowej w zakresie stwierdzenia nieważności jest warunkiem koniecznym do dalszego procedowania w zakresie wniosku strony z dnia 27 września 2017 r., albowiem stanowi ono zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. w stosunku do wniosku strony. Ma ono bowiem bezpośredni wpływ na możliwość kontynuowania tego postępowania jak i na treść przyszłego rozstrzygnięcia. Zdaniem organu odwoławczego, na ocenę prawidłowości spornego rozstrzygnięcia bez znaczenia pozostają zarzuty podatniczki, które wywodzi ona z treści postanowienia, jakie w sprawie złożonego przez nią ponaglenia na niezałatwienie wniosku z dnia 27 września 2017 r., wydał w dniu 12 grudnia 2017 r. Dyrektor Izby Skarbowej. W tym kontekście organ II instancji wskazał, że w ww. postanowieniu Dyrektor Izby Skarbowej za zasadne uznał ponaglenie odnoszące się do bezczynności Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...], jakiej dopuścił się w sprawie rozpoznania wniosku z dnia 27 września 2017 r., albowiem organ ten nie wydał w ustawowym terminie rozstrzygnięcia, ani nie dopełnił obowiązku wynikającego z art. 36 K.p.a. Ponadto Dyrektor Izby Skarbowej w postanowieniu z dnia 12 grudnia 2017 r. zaznaczył, że "pomimo zgłoszonych przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w P. wątpliwości dotyczących właściwości miejscowej, organ nadzoru nie stwierdził w sprawie przesłanek uzasadniających nieudzielenie odpowiedzi na pismo strony z dnia 27 września 2017 r. Aby to uczynić nie jest konieczne rozstrzygnięcie Dyrektora Izby Skarbowej w zakresie stwierdzenia nieważności postanowień z dnia 6 lipca 2017 r." Z powyższego organ odwoławczy wywiódł, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] wiedząc, że nie dotrzyma ustawowego terminu do załatwienia wniosku podatniczki winien zawiadomić ją o niezałatwieniu sprawy we właściwym terminie, z jednoczesnym podaniem przyczyny niedotrzymania terminu i wskazaniem nowego. Przerwałoby to stan bezczynności tego organu w tej właśnie sprawie. Aby to uczynić nie musiał oczekiwać na rozstrzygnięcie Dyrektora Izby Skarbowej w zakresie stwierdzenia nieważności postanowień z dnia 6 i 10 lipca 2017 r. W skardze, opatrzonej datą [...] r., złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, K. K. wniosła o uchylenie powyższego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie: 1) art 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji, chociaż w świetle zgromadzonego materiału dowodowego brak było podstaw do podjęcia takiego rozstrzygnięcia, 2) art 97 § 1 pkt 4 K.p.a. w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm. - w skrócie: "u.p.e.a.") poprzez nieuzasadnione zawieszenie postępowania, a tym samym przedłużanie terminu załatwienia sprawy, w sytuacji gdy nie zachodzą przesłanki do zawieszenia, a tym samym podstawowych zasad postępowania, zwłaszcza zasady zaufania do organów państwowych. W uzasadnieniu skargi skarżąca zarzuciła, że Dyrektor Izby Skarbowej w innym postanowieniu z dnia 12 grudnia 2017 r., nr [...], stwierdził, że sprawa z wniosku skarżącej z dnia 27 września 2017 r. o zwrot zajętych środków, nie należała do szczególnie skomplikowanych, dlatego też winna być załatwiona niezwłocznie, a także, że do rozpoznania tego wniosku nie jest konieczne rozstrzygnięcie Dyrektora Izby Skarbowej w zakresie stwierdzenia nieważności postanowień z dnia 6 i 10 lipca 2017 r., o co wniósł Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] pismem z dnia 30 listopada 2017 r. Zdaniem skarżącej, treść zaskarżonego postanowienia znacząco się różni od wyżej powołanego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 12 grudnia 2017 r., nr [...], a organ w żaden sposób nie wyjaśnił tak istotnej zmiany stanowiska w tej samej sprawie. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonym akcie. Ponadto odniósł się do pisma Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] z dnia 30 listopada 2017 r., dotyczącego ewentualnego stwierdzenia nieważności wydanych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] postanowień z dnia 6 i 10 lipca 2017 r., i wskazał, że obecnie przeprowadzona przez Dyrektora Izby Skarbowej analiza materiału dowodowego oraz okoliczności prawnych i faktycznych sprawy wskazała, że wydając swoje postanowienia Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] nie miał wiedzy w kwestii zmiany z dniem 1 stycznia 2017 r. właściwości naczelnika urzędu skarbowego dla podmiotu "X." Sp.K. i powodach jakie temu towarzyszyły. Zaistniała zatem konieczność ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, zakończonej ostatecznymi postanowieniami, która winna zostać przeprowadzona w trybie art. 145 § 1 K.p.a., a stosowne rozstrzygnięcie wyda w tej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W toku sądowej kontroli zaskarżonego postanowienia, przeprowadzonej na podstawie kryterium zgodności z prawem, w kontekście zarzutów i treści skargi, najistotniejszą sporną kwestią w niniejszej sprawie jest ocena zasadności stanowiska organu egzekucyjnego który uznał, że istnieją w sprawie przesłanki do zawieszenia postępowania zainicjowanego wnioskiem skarżącej o zwrot zajętych środków pieniężnych w toku postępowania zabezpieczającego. Organ I instancji poddając w wątpliwość moc wiążącą postanowień wydanych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia 6 lipca 2017 r. ,m.in. w przedmiocie umorzenia postępowania zabezpieczającego uznał, że rozpatrzenie wniosku skarżącej uzależnione jest od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, tj. uprzedniego wydania orzeczenia w przedmiocie stwierdzenia nieważności tego postanowienia. W tym celu organ I instancji wystąpił do Dyrektora Izby Skarbowej o wszczęcie z urzędu postępowania zmierzającego do zbadania kwestii nieważności postanowień wydanych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego – [...] w [...] z dnia 6 lipca 2017 r. Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. organ Kadministracji publicznej ma obowiązek zawiesić prowadzone postępowanie, jeżeli rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zagadnienie wstępne, o którym mowa w omawianym przepisie stanowi materialnoprawną przeszkodę powstającą lub ujawniającą się w toku postępowania jurysdykcyjnego, której usunięcie warunkuje rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej. Jest to zagadnienie odrębne od sprawy, na której tle wystąpiło. Należy więc podkreślić, że w jurysdykcyjnym postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada, w myśl której organ obowiązany jest rozstrzygać sprawę administracyjną z uwzględnieniem wszelkich okoliczności faktycznych i prawnych istniejących w chwili orzekania. Zaistnienie niezbędnej sfery faktów i sfery okoliczności prawnych obliguje organ administracji do podjęcia rozstrzygnięcia, nawet wtedy, gdy istnieje prawdopodobieństwo zmiany tych okoliczności w przyszłości. Jak wynika z art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a., od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego zależy "rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji". Użycie w tym wypadku koniunkcji wskazuje, że chodzi o wydanie decyzji w wyniku rozpatrzenia sprawy, tzn. decyzji rozstrzygającej sprawę co do istoty. Zagadnienie wstępne, od którego rozstrzygnięcia zależy "rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji" jest zatem zagadnieniem warunkującym merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej. W judykaturze zwraca się uwagę, że samo zatem stwierdzenie, że wynik innego postępowania może mieć, a nawet niewątpliwie będzie miał wpływ na losy sprawy administracyjnej, nie daje jeszcze podstaw do zawieszenia postępowania, jeżeli w chwili orzekania możliwe jest rozpatrzenie sprawy przez organ administracyjny i wydanie decyzji (wyrok WSA w Białymstoku, II SA/Bk 939/17, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 17 stycznia 2018 r., II SA/Gd 707/17, wyroki te i orzeczenia powołane w dalszej części uzasadnienia dostępne są na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto w doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że zagadnieniem wstępnym jest określona w przepisach prawa materialnego przesłanka wydania decyzji administracyjnej, której rozstrzygnięcie wykracza poza kompetencje organu administracji publicznej, przy czym rozstrzygnięcie tego zagadnienia jest koniecznym elementem podstawy rozpatrzenia sprawy i warunkiem wydania decyzji przez organ administracji publicznej. Z praktyki sądowo-administracyjnej wynika, że treścią zagadnienia wstępnego może być wypowiedź, co do uprawnienia lub obowiązku, stosunku lub zdarzenia prawnego, albo inne okoliczności mające znaczenie prawne. Zatem w pierwszej kolejności niezbędne jest rozstrzygnięcie kwestii niebędącej w kompetencji danego organu administracyjnego, a to warunkuje rozpoznanie sprawy administracyjnej (wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 16 stycznia 2018 r., II SA/Bd 726/17; i powołane tam orzecznictwo). W orzecznictwie podkreśla się także, że związek zagadnienia wstępnego ze sprawą merytoryczną wyraża się relacją, w której brak rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd jawi się jako bezwzględna przeszkoda dla wydania decyzji w prowadzonej przez organ sprawie. W razie, gdy związek ten nie występuje, nie jest dopuszczalne zawieszenie postępowania (wyrok WSA w Warszawie z dnia 30 stycznia 2018 r., IV SA/Wa 1263/17). Wychodząc z powyższych założeń Sąd uznał, że organy obu instancji błędnie uznały, że w sprawie znajdzie zastosowanie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. Wątpliwość organu I instancji nie dotyczy bowiem zagadnienia materialnoprawnego, od którego zależy rozstrzygnięcie wniosku skarżącej. Organy są związane ostatecznymi orzeczeniami innych organów administracji publicznej i wynikającymi z nich skutkami. Jak wynika z odpowiedzi na skargę, założenie organu I instancji co do istnienia przesłanek uzasadniających stwierdzenie nieważności postanowień wydanych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] ostatecznie okazały się nieuzasadnione, a Dyrektor Izby Skarbowej po dokonaniu stosownej analizy uznał, że w sprawie należy rozważyć wydanie orzeczeń w trybie art. 145 § 1 K.p.a. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 w związku z art. 120 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.).