I SA/Po 1436/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku EI o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi EI na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od sierpnia do grudnia 2012 r. postanawia: 1. umorzyć postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, 2. ustanowić dla skarżącej adwokata celem reprezentowania skarżącej w postępowaniu zażaleniowym na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia [...], sygn. akt [...], którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka.

Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia [...], sygn. akt [...] odrzucił skargę kasacyjną, którą sporządziła osobiście skarżąca. Wcześniej ustanowiony z urzędu pełnomocnik - doradca podatkowy, sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Skarżąca pismem z dnia [...] wniosła o ustanowienie pełnomocnika z urzędu celem sporządzenia zażalenia na w.w orzeczenie i reprezentowania jej przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Następnie skarżąca złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podała, że obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej, została ona zawieszona, nie pracuje i nie ma jakichkolwiek dochodów ani też żadnego majątku przynoszącego dochód. Nie posiada nieruchomości, ani żadnych wartościowych ruchomości, jej oszczędności już wiele miesięcy temu uległy całkowitemu wyczerpaniu i w związku z tym korzysta z pomocy osób najbliższych. Wnioskodawczyni podała, że od dłuższego czasu bezskutecznie stara się znaleźć jakieś zatrudnienie. Skarżąca oświadczyła, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyła, że w [...] nie uzyskała jakichkolwiek dochodów i wobec tego zeznań rocznych podatkowych za te lata nie składała. Wnioskodawczyni podała, że nie posiada rachunków bankowych, lokat bankowych oraz kart kredytowych w związku z czym nie jest w stanie przedłożyć żądanych wyciągów. Skarżąca wskazała, że w związku z brakiem jakichkolwiek dochodów nie ponosi obecnie żadnych kosztów utrzymania, korzysta w tej mierze z pomocy osób najbliższych, w szczególności syna. Skarżąca podała, że nie korzysta z pomocy opieki społecznej, nie posiada udziałów w spółkach, jak też nie pełni funkcji członka zarządu lub prokurenta w spółkach. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że działalność gospodarczą zawiesiła z dniem [...], ale faktycznie zaprzestała jej prowadzenia jeszcze w [...], od tego czasu nie pracowała i nadal nie pracuje. Wcześniej utrzymywała się z oszczędności, a od [...] korzysta z pomocy osób najbliższych, w szczególności syna. Skarżąca oświadczyła, że nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy, ponieważ nie spełnia warunków do otrzymania zasiłku dla bezrobotnych, a ponadto liczy na to, że uda jej się znaleźć pracę w najbliższym czasie. Skarżąca podała, że w tym celu udała się do W, gdzie obecnie czasowo przebywa i intensywnie szuka pracy, aby nie być dalej ciężarem dla siostry, u której nadal jest zameldowana, jak też nie być ciężarem dla syna, który nadal wspiera ją finansowo, przekazując jej od czasu do czasu drobne kwoty pieniężne. Skarżąca oświadczyła, że nie posiadała żadnych nieruchomości, jak też wartościowych przedmiotów. Wyjaśniła, że pomoc otrzymuje głównie od siostry, która do niedawna zapewniała jej "bezpłatny dach nad głową" oraz wyżywienie. Obecnie wnioskodawczyni przebywa w W, stara się znaleźć jakąś pracę. Od syna skarżąca otrzymuje od czasu do czasu drobne kwoty pieniężne ([...]). Wnioskodawczyni podała, że nie zna dochodów siostry i syna, nie wie też w jakiej wysokości osoby te ponoszą koszty swojego miesięcznego utrzymania. Na kolejne wezwanie z dnia [...] skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyła, że w związku z brakiem jakichkolwiek dochodów nie ponosi obecnie kosztów miesięcznego utrzymania i korzysta z pomocy znajomych i osób najbliższych. Wnioskodawczyni wskazała, że w W zamieszkuje grzecznościowo u swoich znajomych i nie ponosi z tego tytułu żadnych opłat i większych kosztów, każdorazowo korzysta z gościnności każdego z nich. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że w W z przerwami przebywa od [...]. Skarżąca podała, że środki pieniężne na utrzymanie przekazuje jej najczęściej syn. Są to drobne kwoty ([...]), które przekazywane są jej w razie potrzeby, dlatego trudno określić jej miesięczną wysokość. Skarżąca nie wie w jakiej wysokości syn uzyskuje dochody i w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania. W świetle art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy i zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 i § 3 P.p.s.a.). Art. 246 § 1 P.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje : 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zauważyć należy, że instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Stanowi ona wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Biorąc pod uwagę powyższe zauważa się, że z argumentacji skarżącej wynika, iż zasadnym jest ustanowienie dla niej adwokata do reprezentowania skarżącej w postępowaniu zażaleniowym od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia [...], sygn. akt [...], gdyż wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów zastępstwa procesowego w tym postępowaniu. Wnioskodawczyni nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, nie posiada żadnego majątku i nie uzyskuje żadnych dochodów, działalność gospodarczą zawiesiła w dniu [...]. Wnioskodawczyni mieszkała w domu użyczonym przez siostrę, korzysta z pomocy najbliższej rodziny, t.j. siostry i syna, przy czym siostra zapewniała jej mieszkanie i wyżywienie, od syna otrzymuje od czasu do czasu drobne kwoty pieniężne. Obecnie skarżąca przebywa w W, mieszka u znajomych i szuka pracy. Natomiast co do wniosku skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych zauważyć należy, że skarżąca nie jest zobowiązana w przedmiotowej sprawie do uiszczenia kosztów sądowych, w tym wpisu od zażalenia, gdyż z akt sprawy wynika, że postanowieniem z dnia [...], sygn. akt [...] starszy referendarz sądowy zwolnił skarżącą od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 239 § 1 pkt 4 P.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona, której przyznane zostało prawo do pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym (prawo pomocy), w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa. Natomiast stosownie do art. 241 P.p.s.a. zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w przepisie prawa lub w postanowieniu sądu administracyjnego bez określenia zakresu tego zwolnienia - oznacza całkowite zwolnienie z obowiązku wnoszenia zarówno opłat sądowych, jak i ponoszenia wydatków. Skarżąca nie wniosła na to postanowienie sprzeciwu, również prawo pomocy nie zostało cofnięte przez Sąd. Wobec powyższego stwierdzić należy, że wnioskodawczyni na obecnym etapie postępowania nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Zgodnie z art. 249a P.p.s.a. jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. W ocenie starszego referendarza sądowego postępowanie z wniosku skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie stało się zbędne z uwagi na okoliczność, że skarżącą zwolniono od kosztów sądowych, a zatem postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych należy umorzyć. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 2, art. 246 § 1 pkt 1, art. 249a w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.