I SA/Po 1242/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Izabela Kucznerowicz po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. P. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 07 lutego 2017 r. o sygn. akt I SA/Po 1242/16 oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 07 lutego 2017 r. referendarz sądowy na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - dalej: "P.p.s.a.") oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Na podstawie wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz uzyskanych od skarżącego informacji ustalono, że skarżący R. P., nie posiada środków niezbędnych do uiszczenia wpisu. Wskazał, że jego sytuacja materialna jest na tyle tragiczna, że ogłasza upadłość. Wnioskodawca podał, że jest osobą bezrobotną, nie może znaleźć pracy, aby zarobić na uiszczenie wpisu, a decyzja Izby Skarbowej miała na celu zniszczenie jego działalności. Skarżący wskazał, że ciągłe kontrole i nieustanne wizyty pracowników B. Izby Skarbowej, która wcześniej prowadziła postępowania oraz wysyłanie przez tę instytucję licznych żądań do jego kontrahentów spowodowały ich niechęć do zawierania z nim jakichkolwiek transakcji, a w konsekwencji jego niewypłacalność i upadłość. Wnioskodawca podał, że starał się regulować swoje zobowiązania, ale wobec ich skali było to niemożliwe. Skarżący oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami. Wnioskodawca nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Skarżący oświadczył, że nie ma dochodów. Stałe wydatki wynoszą [...] zł na jedzenie i [...] zł na lekarstwa. Na wezwanie z dnia 21 listopada 2016 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia 16 grudnia 2016 r. podał, że w dniu [...] grudnia 2015 r. złożył wniosek o ogłoszenie upadłości, w którym wskazał, że jest niewypłacalny. Skarżący podał, że nie był zatrudniony, a jedyne dochody osiągał z działalności gospodarczej, która została wyrejestrowana. Wnioskodawca oświadczył, że nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Skarżący podał, że wyprowadził się z [...] lok. [...] w P. i pomieszkuje u znajomych bez stałego miejsca zamieszkania. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności, nie pozostaje z innymi osobami we wspólnym gospodarstwie domowym, nie pozostaje w związku małżeńskim. Wnioskodawca podał, że z jego majątku prowadzona jest egzekucja z wniosku wierzycieli. Skarżący wyjaśnił, że nie ma statusu osoby bezrobotnej. Pismem z dnia 04 stycznia 2017 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2014 i 2015 r. złożonych przez skarżącego, 2. złożenie wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, kart kredytowych za ostatnie sześć miesięcy należących do skarżącego, 3. przedłożenie odpisu wniosku o ogłoszenie upadłości, 4. wyjaśnienie na jakim etapie znajduje się sprawa z wniosku o ogłoszenie upadłości (odpis postanowienia), 5. podanie kiedy skarżący wyrejestrował prowadzoną działalność gospodarczą (wydruk z CEIDG), 6. podanie u kogo skarżący mieszka, kto ponosi koszty utrzymania skarżącego, w jakiej wysokości miesięcznie, 7. podanie czy skarżący posiada lub użytkuje pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, 8. wyjaśnienie dlaczego skarżący nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, 9. wyjaśnienie czy skarżący w okresie ostatnich dziesięciu lat posiadał nieruchomości, jeżeli tak to jakie, czy sprzedał je lub darował osobom trzecim, jeżeli tak to komu i kiedy, czy posiadał inne składniki majątku, który darował, jeżeli tak to komu i kiedy, 10. podanie z jakich składników majątku skarżącego prowadzona jest egzekucja z wniosku wierzycieli (odpis dokumentów z prowadzonego postępowania). Pismo doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 11 stycznia 2017 r. Skarżący do dnia rozpatrywania wniosku o przyznanie prawa pomocy przez referendarza nie odpowiedział na to wezwanie. W sprzeciwie z dnia [...] lutego 2017 r. skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przyznanie skarżącego zwolnienia od kosztów sądowych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie: - art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy skarżący wykazał przedłożonymi dokumentami i złożonymi oświadczeniami, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, - art. 255 P.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o zwolnienie jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego w sytuacji, gdy przedłożone dokumenty są wystarczające. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą WSA jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu (por.: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2015 - komentarz do art. 260 P.p.s.a, dostępny w bazie danych Legalis). W myśl art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 P.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest zatem wyjątkiem od zasady, że każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. Podkreślenia wymaga, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 P.p.s.a., spoczywa na stronie składającej wniosek. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa na urzędowym formularzu stosowny wniosek (art. 252 § 2 P.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie jej sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej. Jednak w razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, sąd administracyjny posiada uprawnienie i na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, rodzinnego i dochodów. Czynności określone w art. 255 P.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji - podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny lub wzajemnie sprzeczny powoduje, iż oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne i niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu referendarz prawidłowo wyjaśnił, dlaczego nie może uwzględnić wniosku skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania obejmują wpis od skargi w kwocie [...]zł. Analiza wniosku skarżącego, który pomimo braku reakcji na wezwanie wystosowane w trybie art. 255 P.p.s.a., budzi wątpliwości, uzasadniające podtrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego. Również do sprzeciwu nie zostały dołączone wymagane dokumenty. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Jak wynika z oświadczenia złożonego przez skarżącego wynika, że skarżący nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, nie pozostaje w związku małżeńskim, pomieszkuje u znajomych bez stałego miejsca zamieszkania. Skarżący nie uzyskuje dochodów, nie korzysta z pomocy opieki społecznej, nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny, mimo wezwania wnioskodawca nie wyjaśnił dlaczego. Skarżący podał, że wydatki na jedzenie i lekarstwa wynoszą [...] zł, jednakże mimo wezwania nie wyjaśnił kto ponosi jego koszty utrzymania. Z oświadczeń skarżącego wynika, że prowadził działalność gospodarczą, którą wyrejestrował, jednakże mimo wezwania nie podał kiedy. Skarżący podał, że złożył wniosek o ogłoszenie upadłości, jednakże mimo wezwania nie przedłożył odpisu tego wniosku, nie wyjaśnił na jakim etapie znajduje się sprawa z wniosku o ogłoszenie upadłości. Skarżący podał, że nie posiada żadnych oszczędności i że z jego majątku prowadzona jest egzekucja z wniosku wierzycieli. Skarżący mimo wezwania nie wyjaśnił z jakich składników jego majątku prowadzona jest egzekucja z wniosku wierzycieli. Skarżący, mimo wezwania, nie wyjaśnił również czy w okresie ostatnich dziesięciu lat posiadał nieruchomości, jeżeli tak to jakie, czy sprzedał je lub darował osobom trzecim, jeżeli tak to komu i kiedy, czy posiadał inne składniki majątku, który darował, jeżeli tak to komu i kiedy. Wnioskodawca, mimo wezwania, nie podał czy posiada lub użytkuje pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji. Skarżący mimo wezwania nie przedłożył odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2014 i 2015 r., nie wyjaśnił czy zeznania roczne podatkowe zostały sporządzone i złożone w Urzędzie Skarbowym, nie przedłożył również wyciągów z rachunków bankowych, nie wyjaśnił nawet czy rachunki bankowe posiada. Pomimo skierowanego wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżący nie wyjaśnił zatem swojej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W tym miejscu podkreślić należy, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Prawidłowo w zaskarżonym postanowieniu referendarz stwierdził, że niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja materialna skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Mając na uwadze fakt, że skarżący uchylił się od obowiązku złożenia pełnych wyjaśnień odnośnie swoich rzeczywistych możliwości finansowych i majątkowych, zasadnie referendarz wniosek o przyznanie prawa pomocy oddalił, bowiem przedłożone przez skarżącego dane są niewystarczające dla przyjęcia, iż skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Sąd podziela wyrażany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. W rozpatrywanej sprawie, zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W związku z powyższym Sąd stwierdza, że wywiedziony przez skarżącego sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Sądu, sytuacja finansowa skarżącego, nie wskazuje w sposób jednoznaczny, że nie jest on w stanie ponieść kosztów prowadzonego postępowania sądowego, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 260 § P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.