I SA/Po 1155/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku adwokata MS o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi JG, MR i MR reprezentowanych przez opiekuna prawnego AJ oraz PJ i NJ reprezentowanych przez opiekuna prawnego RJ na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązań spadkodawcy: w podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu dokonanych wypłat wynagrodzeń za poszczególne miesiące 2004 r., w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2002 – 2004, w podatku od towarów i usług za miesiące: XII 2002 r., X 2003 r. II 2005 r. wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi oraz orzeczenie o solidarnej odpowiedzialności podatkowej spadkobierców zmarłego za w.w zaległości podatkowe wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi do wartości ustalonego stanu czynnego spadku postanawia: odmówić adwokatowi MS przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu za udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji.

Skarżący pismem z dnia [...] wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Następnie skarżący wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia [...] starszy referendarz sądowy WSA ustanowił dla skarżących adwokata (pkt 2 sentencji) i zwolnił skarżących od kosztów sądowych (pkt 1 sentencji). Okręgowa Rada Adwokacka pismem z dnia [...] poinformowała, że wyznaczyła dla skarżących pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata MS. Pismem z dnia [...], doręczonym w dniu [...] [karta nr [...] akt sądowych] Sąd powiadomił adwokata MS, że został wyznaczony pełnomocnikiem z urzędu dla skarżących. Pismem procesowym z dnia [...] adwokat MS wniósł o uchylenie decyzji organu I i II instancji w całości oraz o zasądzenie od Skarbu Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu i oświadczył, że koszty te nie zostały uiszczone nawet w części. W uzasadnieniu pisma pełnomocnik wskazał, że skarżący wnieśli o umorzenie zaległości podatkowych, jest to wniosek unormowany w art. 67a § 1 pkt 3 O.p. i że organ w decyzji nie odwołał się do przesłanek tego przepisu. Pełnomocnik skarżących stawił się w dniu [...] na rozprawie. Z protokołu rozprawy wynika, że pełnomocnik strony skarżącej wnosił i wywodził jak w skardze oraz w piśmie z dnia [...]. Na pytanie Sądu dlaczego wnosi o umorzenie zaległości podatkowej, co wynika z pisma, pełnomocnik strony skarżącej, poszukując w aktach sprawy decyzji dotyczącej umorzenia, oświadczył, że w sprawie wydana była decyzja o umorzeniu, którą nie dysponuje. Następnie pełnomocnik wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez orzeczenie o braku solidarnej odpowiedzialności spadkobierców, z uwagi na treść art. 67a § 1 pkt 3 O.p. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia [...], sygn. [...] uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że za bezzasadny uznaje zarzut pełnomocnika skarżących zawarty w piśmie procesowym z dnia [...] oraz podniesiony na rozprawie w dniu [...], bowiem podstawę materialno-prawną zaskarżonej decyzji nie stanowił w żadnej mierze przepis art. 67a § 1 pkt 3 O.p. dotyczący ulgi podatkowej. Sąd wskazał, że kwestia ewentualnego wniosku o umorzenie zaległości podatkowych spadkobierców może być przedmiotem odrębnego postępowania, skierowanego do Naczelnika Urzędu Skarbowego, jako organu pierwszej instancji. Sąd podniósł, że o takiej możliwości organ odwoławczy poinformował skarżących w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej jako: "P.p.s.a.") wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu reguluje obecnie rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 03 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1714 ze zm.), które weszło w życie z dniem 02 listopada 2016 r. W tym miejscu podkreślić należy, że art. 250 § 1 P.p.s.a. nie nakłada na sąd (odpowiednio referendarza sądowego) obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W orzecznictwie sądów administracyjnych i literaturze przedmiotu dominuje pogląd, zgodnie z którym pełnomocnik ustanowiony z urzędu otrzymuje wynagrodzenie jedynie z związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem pomocy prawnej (por. postanowienie NSA z 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04, postanowienie NSA z 18 października 2007 r., sygn. akt II FZ 515/07, wyrok WSA w Białymstoku z 28 lutego 2008 r., sygn. akt II SA/Bk 835/07, publ. w Internecie na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Postanowienie o przyznaniu pomocy prawnej oznacza bowiem, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania (por. B. Dauter w: S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych", Warszawa 2007, Wyd. LexisNexis, s. 316-317). Oznacza to uprawnienie i obowiązek sądu ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona (por. wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2010 r., sygn. akt I FSK 1648/08, postanowienie NSA z dnia 9 stycznia 2014 r., sygn. akt I OZ 1226/13 oraz z dnia 19 listopada 2015 r., sygn. II FZ 910/15, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym kontekście, wniosek o przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia podlega ocenie sądu także pod kątem jakości i charakteru usług świadczonych w ramach pomocy prawnej, zaś wynagrodzenie może być przyznane wyłącznie wtedy, gdy pomoc prawna świadczona jest przez pełnomocnika w sposób profesjonalny (por. postanowienie NSA z 16 czerwca 2010r., sygn. akt II FZ 143/10, postanowienie NSA z 13 stycznia 2015 r., sygn. akt I GSK 2012/13, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie starszego referendarza sądowego w rozpatrywanej sprawie działanie pełnomocnika przed Sądem pierwszej instancji nie odpowiadało wymogom profesjonalizmu, o czym świadczy oceniony przez Sąd w wyroku z dnia 6 czerwca 2018 r. jako bezzasadny zarzut pełnomocnika skarżących zawarty w piśmie procesowym z dnia [...] oraz podniesiony na rozprawie w dniu [...], gdyż podstawę materialno-prawną zaskarżonej decyzji nie stanowił w żadnej mierze przepis art. 67a § pkt 3 O.p. dotyczący ulgi podatkowej. Przedmiotem postępowania nie było bowiem postępowanie w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych, ale postępowanie w sprawie określenia zobowiązań spadkodawcy: w podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu dokonanych wypłat wynagrodzeń za poszczególne miesiące 2004 r., w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2002 – 2004, w podatku od towarów i usług za miesiące: XII 2002 r., X 2003 r. II 2005 r. wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi oraz orzeczenie o solidarnej odpowiedzialności podatkowej spadkobierców zmarłego za w.w zaległości podatkowe wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi do wartości ustalonego stanu czynnego spadku. Podjęte zatem przez pełnomocnika działanie nie może zostać uznane za faktycznie udzieloną pomoc prawną w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji. W tym stanie rzeczy, w niniejszej sprawie, brak jest podstaw do przyznania adwokatowi kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, co skutkuje oddaleniem wniosku. Mając powyższe na względzie na podstawie art.250 § 1, art. 258 § 1 i 2 pkt 8 P.p.s.a. postanowiono, jak w sentencji.