I SA/Po 1126/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska - Tylewicz Sędziowie Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont (spr.) Sędzia WSA Dominik Mączyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 maja 2017 r. sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia oddala skargę

Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. postanowieniem z [...]. nr [...] , na podstawie art. 17 § 1, art. 115 i art. 115b ustawy z 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2014r., poz. 1619 z późn. zm.) dalej: "u.p.e.a.", w sprawie egzekucyjnej z nieruchomości na rzecz wierzyciela egzekwującego Zakład Ubezpieczeń Społecznych w P. przy udziale zobowiązanej "X." Sp. z o.o. w P. oraz wierzyciela hipotecznego Burmistrza W. , sporządził planu podziału kwoty uzyskanej ze sprzedaży należącej do zobowiązanego, położonej w [...] nieruchomości gruntowej zabudowanej, w skład której wchodzi budynek z przeznaczeniem produkcyjno-magazynowym z zapleczem socjalno-biurowym o łącznej powierzchni użytkowej [...] m2 oraz budynek magazynowy o powierzchni użytkowej [...] oznaczony w ewidencji gruntów działką numer [...] o powierzchni [...] ha, dla której Sąd Rejonowy IV Wydział Ksiąg Wieczystych w W. prowadzi księgę wieczystą KW nr [...]. Naczelnik Urzędu Skarbowego w planie podziału postanowił, że : 1.podziałowi podlega kwota [...]zł, 2. w podziale uczestniczą: a) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. jako wierzyciel egzekwujący i hipoteczny, któremu przysługuje wierzytelność w kwocie [...]zł. w tym [...] zł.- należność główna, [...] zł.- odsetki, [...] zł.- koszty upomnienia, b) Burmistrz W. jako wierzyciel egzekwujący i hipoteczny, któremu przysługuje wierzytelność w kwocie [...]zł., w tym [...] zł. - należność główna, [...]. - odsetki, [...] zł. - koszty upomnienia, 3. kwota podlegająca podziałowi w wysokości [...] zł., zaspakaja w całości należności zaliczone do pierwszej kolejności zaspakajania, tj. koszty egzekucyjne i koszty upomnienia powstałe w prowadzonej egzekucji na rzecz organu egzekucyjnego i wierzyciela egzekwującego oraz w trzeciej kolejności należności zabezpieczone hipoteką zaspokoją jedynie częściowo na rzecz wierzyciela egzekwującego i jednocześnie hipotecznego - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P., 4. wierzyciel hipoteczny - Burmistrz W. nie zostanie w ogóle zaspokojony, 5. wierzyciel egzekwujący Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. nie zostanie w ogóle zaspokojony, 6. dzieli kwotę [...]zł następująco: - w kolejności pierwszej a) wydziela kwotę [...]zł na rzecz Skarbu Państwa - Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. - tytułem kosztów egzekucyjnych b) wydziela kwotę [...]zł na rzecz ZUS P., NUS P. tytułem kosztów upomnienia - w kolejności trzeciej a) wyodrębnia kwotę [...]zł, na rzecz Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P., [...] zł tytułem należności głównej, kwotę [...]zł tytułem odsetek wyliczonych na dzień [...] r., tj. dzień gdy postanowienie o przyznaniu własności stało się ostateczne. Postanowienie powyższe zostało doręczone wierzycielowi w dniu 11 kwietnia 2016r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] w P. wniósł zażalenie, domagając się uchylenia postanowienia i ponownego ustalenia kwoty kosztów egzekucyjnych w planie podziału oraz poprawnego podziału środków uzyskanych w z egzekucji. Zakwestionował kwotę podziału kosztów egzekucyjnych zarzucając organowi egzekucyjnemu naruszenie przepisu art. 64 § 4 i § 5 u.p.e.a. Dyrektor Izby Skarbowej na podstawie art. 134 w zw. z art. 144 k.p.a. oraz na podstawie art. 18 i art. 17 § 1 i art.115b u.p.e.a., po rozpatrzeniu zażalenia , stwierdził jego niedopuszczalność. Dyrektor Izby Skarbowej zważył, co następuje. Z art. 115b u.p.e.a., jak również z przepisów dotyczących zasad ogólnych postępowania przy podziale kwoty uzyskanej z egzekucji nie wynika, aby wierzycielom i zobowiązanemu przysługiwał środek zaskarżenia na postanowienie w sprawie planu podziału. Jedynie w przypadku określonym przepisem art. 115a u.p.e.a., gdy następuje podział kwoty uzyskanej ze sprzedaży rzeczy lub z realizacji prawa zbywalnego, do których nastąpił zbieg egzekucji, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie podziału kwoty uzyskanej z egzekucji, na które wierzycielom przysługuje zażalenie. W niniejszej sprawie nie mamy do czynienia ze zbiegiem egzekucji. Do nieruchomości, nie nastąpił bowiem zbieg egzekucji. Postanowienie w sprawie planu podziału kwoty uzyskanej z egzekucji z nieruchomości sporządzonego w sytuacji braku zbiegu egzekucji jest ostateczne w administracyjnym toku instancji, od którego zażalenie nie przysługuje (art. 17 § 1 w zw. z art. 115b u.p.e.a.). Zgodnie z art.134 w zw. z art. 144 k.p.a., organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność zażalenia, nie przystępując do jego merytorycznego rozpoznania. Uchybienie temu obowiązkowi i merytoryczne rozpoznanie zażalenia , stanowiłoby rażące naruszenie prawa i tym samym byłoby podstawą do stwierdzenia nieważności postanowienia w myśl art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 126 k.p.a. W skardze Zakład Ubezpieczeń Społecznych zastąpiony przez pełnomocnika domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia. Skargę uzasadnił następująco: literalna wykładnia ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zastosowana przez organ egzekucyjny narusza art. 78 Konstytucji, zgodnie z którym każda ze stron ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji. Wyjątki od tej zasady oraz tryb zaskarżania określa ustawa. W wyniku nieprzyznania wierzycielowi, prawa do zakwestionowania planu podziału kwoty uzyskanej z egzekucji nieruchomości, zostało naruszone również konstytucyjnie chronione prawo własności (art. 64 Konstytucji). Organ egzekucyjny w rezultacie rażąco nieprawidłowo naliczył koszty egzekucyjne poprzez ich zawyżenie i dokonał tym samym swoistej konfiskaty mienia dłużnika. Majątek dłużnika został przeznaczony na zaspokojenie nieistniejących (gdyż nieprawidłowo naliczonych) kosztów egzekucji zamiast zaspokoić roszczenia wierzycieli w zakresie długu podstawowego. Tym samym organ władzy publicznej mnoży zobowiązania spółki z jednego tytułu (koszty egzekucji) doprowadzając do ich niezaspokojenia z drugiego tytułu (należności z tytułu składek) i niepokrycia powstałych po stronie ZUS zobowiązań emerytalnych wobec pracowników zobowiązanej spółki. Zasada dwuinstancyjności postępowania, o jakiej mowa w art. 15 k.p.a. stanowi konkretyzację przepisu art. 78 Konstytucji RP, a jednocześnie element szerszej zasady sprawiedliwości proceduralnej, która obejmuje dwa istotne elementy, a mianowicie obowiązek uzasadniania swoich rozstrzygnięć przez organy władzy publicznej oraz prawo do zaskarżania przez strony i uczestników postępowania rozstrzygnięć wydanych w pierwszej instancji, zagwarantowane w art. 78 Konstytucji. Zgodnie z tym przepisem 78 Konstytucji, każda strona ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji. Wyjątki od tej zasady oraz tryb zaskarżania określa ustawa. Brak uznania, że wierzycielowi przysługuje zażalenie na plan podziału kwoty uzyskanej z nieruchomości oznacza, że organ egzekucyjny arbitralnie decyduje o wysokości należnych sobie kosztów egzekucyjnych, gdyż wierzycielowi nie przysługuje żaden środek obrony jego praw. Ingerencja ustawodawcy polegająca na zaniechaniu ustanowienia prawa do zażalenia jest zbyt daleko idąca z punktu widzenia zasad konstytucyjnych. W tym przypadku pojęcie "zbiegu egzekucji" którym operuje art. 115a u.p.e.a. winno być interpretowane w oderwaniu od utrwalonego w orzecznictwie znaczenia tego terminu. Zdaniem wierzyciela "zbieg egzekucji" oznacza tutaj nie prowadzenie egzekucji przez dwa organy egzekucyjne lecz nawet skierowanie jej do jednego przedmiotu przez kilku wierzycieli. Tylko w przypadku gdyby organ egzekucyjny był jedynym wierzycielem nie istniałaby potrzeba ustanowienia zaskarżalności postanowienia. W niniejszej sprawie występowało kilku wierzycieli i konieczna jest odmienna wykładnia pojęcia "zbieg egzekucji" celem zagwarantowania ochrony ich konstytucyjnych uprawnień (art. 64 i art. 78 Konstytucji). Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skargę należało oddalić. Stosownie do art. 17 § 1 u.p.e.a., o ile przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Na postanowienie to służy zażalenie, jeżeli tak stanowi wymieniona ustawa lub Kodeks postępowania administracyjnego. Taka sytuacja występuje, w przypadku sporządzania na podstawie art. 115b u.p.e.a., planu podziału kwoty uzyskanej z egzekucji z nieruchomości. Jednakże z art. 115b u.p.e.a., jak również z regulacji zasad ogólnych postępowania przy podziale kwoty uzyskanej z egzekucji nie wynika, aby wierzycielom i zobowiązanemu przysługiwał środek zaskarżenia na postanowienie w sprawie planu podziału. Jedynie w przypadku określonym w art. 115a u.p.e.a., to jest gdy następuje podział kwoty uzyskanej ze sprzedaży rzeczy lub z realizacji prawa zbywalnego, do których nastąpił zbieg egzekucji, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie podziału kwoty uzyskanej z egzekucji, na które wierzycielom przysługuje zażalenie. W sprawie do nieruchomości, które były przedmiotem egzekucyjnej sprzedaży nie nastąpił zbieg egzekucji. Regulacja art. 62 i art. 63 u.p.e.a. określa sytuację , w której dochodzi zbiegu egzekucji. W świetle tej regulacji "zbieg egzekucji" nie oznacza skierowania egzekucji do jednego przedmiotu przez kilku wierzycieli. W kontekście art. 115a u.p.e.a., "zbieg egzekucji" oznacza zbieg egzekucji sądowej i administracyjnej. Zatem do zbiegu egzekucji dochodzi wyłącznie w przypadku prowadzenia egzekucji świadczeń pieniężnych, jeśli różne organy egzekucyjne dokonają zajęcia tej samej rzeczy bądź prawa majątkowego. Podsumowując, na tle art. 115a u.p.e.a., środek zaskarżania na plan podziału kwoty uzyskanej z egzekucji z nieruchomości przysługuje wierzycielom wyłącznie, jeżeli do sprzedawanej rzeczy wystąpił zbieg egzekucji sądowej i administracyjnej. Kontrola prawidłowości planu podziału w części dotyczącej wysokości kosztów egzekucyjnych należnych organowi egzekucyjnemu, nie jest dopuszczalna w postępowaniu dotyczącym podziału kwoty uzyskanej z egzekucji. Zgodnie z art.64c § 7 u.p.e.a., organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na wniosek wierzyciela lub zobowiązanego, złożony w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, o którym mowa w § 6a i na to właśnie postanowienie przysługuje zażalenie ( tak: wyrok NSA z 10.03. 2016r. sygn. akt II FSK 3985/13, dostępne: orzeczenia.nsa.pl). Dlatego w niniejszej sprawie nie jest konieczna, odmienna od dotychczasowej, wykładnia pojęcia "zbieg egzekucji". Z dokumentów zawartych w aktach sprawy wynika, że organ egzekucyjny pismem z 18.04.2016r. poinformował wierzyciela o strukturze kosztów egzekucyjnych. Wierzyciel mógł skorzystać z istniejącej regulacji prawnej w tym zakresie. Wobec tego organ odwoławczy zasadnie , mając na względzie treść art.134 w zw. z art. 144 k.p.a. , stwierdził postanowieniem niedopuszczalność zażalenia. Ponieważ zażalenie nie przysługuje (art. 17 § 1 w zw. z art. 115b u.p.e.a.), postanowienie w sprawie planu podziału kwoty uzyskanej z egzekucji z nieruchomości jest ostateczne. Dlatego sąd , na podstawie art. 151 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), orzekł, jak w sentencji wyroku.