I SA/Op 893/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Judecki Sędzia WSA Marzena Łozowska Protokolant St. referent Dagmara Jugo po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2026 r. na rozprawie sprawy ze skargi T. C. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 21 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Op 353/23 ze skargi T. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 8 września 2023 r., nr SKO.40.1688.2023.śr w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego postanawia odrzucić skargę o wznowienie postępowania sądowego.

Przedmiot postępowania sądowoadministracyjnego stanowi pismo procesowe T. C. (zwanego dalej również skarżącym), zatytułowane wniosek o wznowienie postępowania w przedmiocie odmowy przyznania prawa od świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu skarżący, wskazując na art. 145a § 1 K.p.a. podniósł, że zapadła decyzji Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Komprachcicach z dnia 10 marca 2023 r. oparta została m.in. o przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323 ze zm.), których to niezgodność z art. 71 ust. 1 w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 8 lipca 2025 r., sygn. akt SK 33/23. Zdaniem skarżącego powyższe uzasadnia złożenie wniosku o wznowienie postępowania i przyznanie mu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W piśmie procesowym z dnia 1 grudnia 2025 r., w wykonaniu zobowiązania Sądu, skarżący oświadczył, że jego wniosek z dnia 5 sierpnia 2025 r. stanowił skargę wniesioną na podstawie art. 272 § 1 p.p.s.a. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem WSA w Opolu z dnia 21 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Op 353/23, którym oddalono jego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Natomiast, w piśmie procesowym z dnia 19 grudnia 2025 r. oświadczył, że żąda wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego i uchylenia wyroku WSA w Opolu z dnia 21 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Op 353/23, a następnie zapadłych w sprawie decyzji organów administracji. Jednocześnie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy. Pełnomocnik skarżącego, ustanowiony z urzędu - w piśmie procesowym z dnia 15 kwietnia 2026 r. podtrzymał żądanie skargi oraz podniósł, że okoliczność iż przywołany wyrok TK nie został opublikowany nie może stanowić negatywnej przesłanki wznowienia postępowania sądowego. Wskazał przy tym na wyrok NSA z dnia 26 lutego 2026 r., sygn. akt I OSK 2442/24. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu w piśmie z dnia 5 maja 2026 r. stwierdziło, że nie zaistniały podstawy do wznowienia postępowania sądowego, gdyż wyrok Trybunału Konstytucyjnego, na który powołuje się skarżący nie został opublikowany, a tym samym nie można uznać, że wyrok TK spowodował utratę mocy obowiązującej przez wskazane w nim przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje : Skarga o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego podlega odrzuceniu. Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej jako: ".p.s.a.") przewidują – zgodnie z art. 270 p.p.s.a., możliwość żądania wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Postępowanie o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego ma charakter nadzwyczajny, wyjątkowy, pozwala na ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy zakończonej prawomocnym orzeczeniem sądu co do istoty, tj. wzruszeniem prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego. Stąd też ze względu na wyjątkowy charakter tego postępowania muszą być zachowane wymogi określone w dziale VII ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stosownie do art. 279 p.p.s.a. skarga o wznowienie postępowania winna zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia (wyroku), podstawę wznowienia i jego uzasadnienie oraz wskazywać na okoliczności pozwalające na stwierdzenie zachowania terminu do wniesienia skargi oraz żądanie uchylenia lub zmiany wyroku. W przedmiotowej skardze te wymagania zostały dochowane - po jej uzupełnieniu. Wskazać należy, że postępowanie o wznowienie postępowania składa się z dwóch etapów. Pierwszy z nich sprowadza się do badania czy skarga o wznowienie postępowania sądowego opiera się na ustawowej podstawie oraz czy została ona wniesiona w terminie, drugi natomiast związany z wyznaczeniem rozprawy i możliwością badania merytorycznego sprawy, która to czynność nie wyłącza ponownej oceny badania podstaw do wznowienia postępowania. Badaniu zatem ponownie podlega czy skarżący wskazał w skardze podstawę wznowienia postępowania i czy odpowiada ona jednej z enumeratywnie wymienionych podstaw, o których stanowi w przedmiotowej sprawie art. 272 §1 p.p.s.a. oraz czy wniesiona została ona z zachowaniem terminu, o którym stanowi art. 277 p.p.s.a. Podkreślenia wymaga, że badanie dopuszczalności skargi o wznowienie postępowania nie jest badaniem samej jej zasadności lecz wyłącznie badaniem warunków umożliwiających rozpatrywanie takiej skargi. Oceny tej dokonuje się na podstawie twierdzeń zawartych w skardze i na tym etapie wstępnym sąd nie bada trafności powołanych podstaw prawnych wznowienia postępowania, ale jedynie fakt wskazania na nie (por. wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2008 r., sygn. akt FSK 1837/07). Jako podstawę wznowienia skarżący wskazał na wyrok Trybunału konstytucyjnego z dnia 8 lipca 2005 r., SK 33/23, na mocy którego orzeczono, że art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., w zakresie, w jakim nie przyznaje prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, o której mowa w tym przepisie, sprawującej wyłączną opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i w związku z tym rezygnującej z zatrudnienia, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W pierwszej kolejności wskazać należy, że przywołany w ramach podstawy wznowieniowej wyrok jest wyrokiem zakresowym, co oznacza, że jego skutkiem jest usunięcie z systemu prawnego niekonstytucyjnego rozumienia art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 u.ś.r. (por. Roman Hauser, Janusz Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2008, s. 42, J. Trzciński, Rozdział 9 Wokół art. 190 ust. 4 Konstytucji, Wybrane Zagadnienia, [w:] Bezpośrednie stosowanie Konstytucji przez sądy administracyjne, Warszawa 2023; zob. wyroki NSA z dnia: 4 listopada 2025 r. sygn. akt I OSK 2169/24; z 5 listopada 2025 r. sygn. akt I OSK 2054 i z 9 stycznia 2026 r., sygn. akt I OSK 348/25). W myśl art. 272 § 1 p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. W sytuacji określonej w § 1 skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Należy również wskazać, że zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Jednocześnie jednak art. 190 ust. 2 Konstytucji stanowi, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawach wymienionych w art. 188 podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony. Jeżeli akt nie był ogłoszony, orzeczenie ogłasza się w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej MMonitor Polski". Stosownie do art. 190 ust. 3 in principio Konstytucji orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 8 lipca 2025 r., na który powołuje się skarżący, do chwili obecnej nie został ogłoszony (opublikowany) w Dzienniku Ustaw, zgodnie z art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji RP. W powołanym wyroku Trybunał Konstytucyjny nie określił innego terminu utraty mocy obowiązującej. Skoro więc powyższy wyrok Trybunału nie został ogłoszony (opublikowany) w Dzienniku Ustaw, to nie można przyjmować, że wyrok ten wywołał skutek prawny w postaci usunięcia z systemu prawnego niekonstytucyjnego rozumienia art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 u.ś.r. (por. L. Garlicki, uwagi 7–10 do art. 190, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. L. Garlicki, t. 5, stan prawny na dzień 1 sierpnia 2007, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2007, s. 8– 11). Mówiąc inaczej, z faktu wydania tego wyroku i braku jego publikacji w dzienniku urzędowym można wywodzić jedynie możność skorzystania z tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności i odmowy zastosowania art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 u.ś.r. w zakresie uznanym za niekonstytucyjny (zob. wyrok NSA z 4 listopada 2025 r., sygn. akt I OSK 2169/24). Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko prezentowane przez orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, że ogłoszenie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w dzienniku urzędowym nie ma charakteru wyłącznie technicznego, lecz stanowi konstytucyjnie określony warunek jego wejścia w życie i wywołania skutków prawnych w sferze powszechnie obowiązującej. Do czasu ogłoszenia wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie uzyskuje przymiotu skuteczności normatywnej w porządku prawnym. Ponadto nie ma również podstaw do liczenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Ogłoszenie sentencji wyroku na sali rozpraw Trybunału Konstytucyjnego nie może być utożsamiane z jego wejściem w życie. Rozróżnienie to ma bowiem charakter systemowy i wynika wprost z art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji RP. Dopiero ogłoszenie wyroku Trybunału w dzienniku urzędowym nadaje mu moc powszechnie obowiązującą w znaczeniu formalnym i prowadzi do zmiany stanu obowiązywania norm w systemie prawa (por. postanowienie NSA z dnia 18 marca 2026 r., sygn. akt I OSK 1656/25; wyrok NSA z dnia 22 kwietnia 2026 r., sygn. akt I OSK 628/25). Podkreślenia wymaga, że również w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wyraźnie rozróżnia się dwa zdarzenia prawne, tj. publiczne ogłoszenie wyroku przez Trybunał (ogłoszenie sentencji po przeprowadzeniu postępowania kontrolnego) oraz jego ogłoszenie w odpowiednim dzienniku urzędowym, stanowiące warunek wejścia w życie orzeczenia w rozumieniu art. 190 ust. 3 Konstytucji RP. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 11 maja 2007 r., K 2/07 stwierdził, że: "Wyrok Trybunału Konstytucyjnego pozbawia uznaną za niekonstytucyjną normę mocy obowiązującej, począwszy od daty publikacji orzeczenia Trybunału w organie promulgacyjnym. (...) Mimo że utrata mocy obowiązującej norm uznanych za niekonstytucyjne (derogacja, zmiana prawa w zakresie obowiązywania) następuje z datą ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw, to już sam fakt ogłoszenia wyroku przez Trybunał Konstytucyjny, po przeprowadzeniu postępowania kontrolnego, nie jest pozbawiony prawnego znaczenia. Od momentu publicznego ogłoszenia wyroku (co jest zawsze wcześniejsze niż moment derogacji niekonstytucyjnego przepisu, następującej przez promulgację wyroku w Dzienniku Ustaw) następuje uchylenie domniemania konstytucyjności kontrolowanego przepisu. To sprawia, że organy stosujące przepisy uznane za niekonstytucyjne - albo w okresie odroczenia wejścia w życie wyroku Trybunału (odroczenia derogacji przepisu w samym wyroku Trybunału), albo z uwagi na zasady intertemporalne, albo np. z uwagi na posiłkowanie się zasadą tempus regit actum (co jest charakterystyczne dla sądów administracyjnych) - powinny uwzględniać to, że chodzi o przepisy pozbawione domniemania konstytucyjności. (...) Skoro zatem wiadomo, że jakieś normy zostały już uznane za niekonstytucyjne mocą orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, to nawet w okresie poprzedzającym oficjalną promulgację, wszystkie organy, w których gestii leży stosowanie aktu, z którego pochodzą zdyskwalifikowane konstytucyjnie normy, powinny w granicach, przysługującego im zakresu uznania administracyjnego, luzu decyzyjnego, z wykorzystaniem instrumentów będących do ich dyspozycji oraz kompetencji im przysługujących, działać w taki sposób, aby minimalizować skutki stosowania przepisów, o których już wiadomo, że są niekonstytucyjne. Brak jest zatem podstaw do twierdzenia, że dopiero formalna promulgacja wyroku powoduje taki właśnie skutek." W wyroku z 13 marca 2007 r., K 8/07, Trybunał ponadto wskazał, że: "Natomiast - co do zasady - gdy niekonstytucyjność dotyczy treści aktu, wówczas wyrok Trybunału Konstytucyjnego pozbawia uznaną za niekonstytucyjną normę mocy obowiązującej, począwszy od daty publikacji orzeczenia Trybunału w organie promulgacyjnym. Art. 190 ust. 3 Konstytucji dotyczy jednak tylko momentu zmiany stanu prawnego na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. wyeliminowania normy uznanej za niekonstytucyjną z systemu źródeł prawa. Nie przesądza to jednak zakresu czasowego zastosowania stanu prawnego ukształtowanego wyrokiem Trybunału." Skoro zasadą jest, że warunkiem wejścia w życie ustaw, rozporządzeń oraz aktów prawa miejscowego jest ich ogłoszenie (art. 88 ust. 1 Konstytucji RP), to należy przyjąć, że warunkiem koniecznym usunięcia z systemu prawa normy uznanej przez Trybunał za niekonstytucyjną jest ogłoszenie orzeczenia Trybunału w taki sam sposób, w jaki zostały ogłoszone przepisy zawierające niekonstytucyjną normę. W ten sposób zostaje zrealizowana konstytucyjna zasada, że obywatele czerpią wiedzę na temat obowiązującego prawa z dzienników urzędowych. Z tą zasadą jest skorelowana zasada powszechnej znajomości prawa. Zatem dopiero ogłoszenie wyroku Trybunału w dzienniku urzędowym nadaje mu moc powszechnie obowiązującą w znaczeniu formalnym i prowadzi do zmiany stanu obowiązywania norm w systemie prawa. Na gruncie art. 272 § 1 i 2 p.p.s.a. relewantne jest właśnie to zdarzenie – wejście w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w rozumieniu art. 190 ust. 3 Konstytucji RP. Ustawodawca wyraźnie powiązał początek biegu terminu do wniesienia skargi o wznowienie z "wejściem w życie" orzeczenia, a więc nie sposób utożsamiać tego momentu z wcześniejszym publicznym ogłoszeniem sentencji wyroku. Skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 8 lipca 2025 r. nie został opublikowany w odpowiednim dzienniku urzędowym, a więc nie doszło do jego wejścia w życie w rozumieniu art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, to tym samym nie rozpoczął biegu termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. W tej sytuacji nie można bowiem przyjąć, że termin z art. 272 § 2 p.p.s.a. został zachowany, skoro nie zaistniało zdarzenie prawne inicjujące jego bieg. Należy w tym miejscu podkreślić, że sąd badając, czy skarga o wznowienie wniesiona jest w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, nie jest uprawniony do badania powodów, dla których orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego przywołane we wniosku o wznowienie postępowania nie zostało ogłoszone w dzienniku urzędowym. W przypadku zatem braku promulgacji wyroku nie zaistniało konstytucyjnie określone zdarzenie prawne, z którym ustawa wiąże dopuszczalność wznowienia postępowania. Nieogłoszony wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie może zostać uznany za orzeczenie w rozumieniu art. 272 § 1 p.p.s.a., które otwierałoby drogę do wznowienia postępowania sądowego, gdyż nie wywołuje on skutku w postaci utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Ponownie podkreślić należy, że postępowanie w przedmiocie wznowienia ma charakter nadzwyczajny. Nie jest ono ani kolejnym etapem zwykłej kontroli instancyjnej, ani kontynuacją postępowania rozpoznawczego, lecz służy wzruszeniu prawomocnego orzeczenia, korzystającego z powagi rzeczy osądzonej i stabilności wynikającej z zasady pewności prawa, które zostało wydane na podstawie niekonstytucyjnego przepisu. Tym samym w przypadku tak wyjątkowego środka, jak skarga o wznowienie postępowania, przesłanka z art. 272 § 1 p.p.s.a. nie może być utożsamiana wyłącznie z uchyleniem domniemania konstytucyjności przepisu. Okoliczność ta może mieć znaczenie na etapie stosowania prawa w odniesieniu do toczących się postępowań, nie stanowi jednak wystarczającej podstawy do ingerencji w prawomocne orzeczenie sądu poprzez wznowienie postępowania. Wykładnia przepisów dotyczących ogłaszania orzeczeń Trybunału musi zatem uwzględniać zasady ogłaszania przepisów prawa Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy stwierdzić należało, że dla zaistnienia podstawy wznowienia niezbędnym było wejście w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, tj. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 lipca 2025 r., sygn. akt: SK 33/23, skutkujące utratą mocy obowiązującej aktu normatywnego, na którym oparto rozstrzygnięcie, Dopiero takie zdarzenie prawne uzasadniałoby wznowienie postępowania i wzruszenie wyroku WSA w Opolu objętego skargą o wznowienie postępowania w drodze nadzwyczajnego środka, jakim jest wznowienie postępowania. Odnosząc się do wskazanego przez pełnomocnika skarżącego wyroku NSA wskazać należy, że zapadł on w odmiennej od przedmiotowej sprawy stanie. Uwzględniając powyższe wniesiona skarga o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego nie opiera się na ustawowej podstawie wznowienia określonej w art. 271 § 1 p.p.s.a., a w konsekwencji nie można uznać jej za wniesioną w terminie, o którym stanowi art. 272 § 1 p.p.s.a., co czyni ją niedopuszczalną i uzasadnia jej odrzucenie.