I SA/Op 438/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 21 sierpnia 2017 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego, postanawia odmówić przyznania prawa pomocy.

Przedmiotem skargi A. K. (dalej jako skarżący) jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 21 sierpnia 2017 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Na dalsze koszty w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W dniu 19 grudnia 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek, sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) - zwanej dalej p.p.s.a., w którym skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z treści wniosku wynika, że dochody netto gospodarstwa domowego skarżącego, prowadzonego wspólnie z żoną, w wysokości około 3.000 zł netto (skarżącego z tytułu emerytury – 1.950 zł, żony również z tytułu emerytury – 1.000 zł), obciążają stałe koszty związane z wyżywieniem, opłatami za mieszkanie, energię elektryczną, usługi telekomunikacyjne i gaz w łącznej kwocie około 2.040 zł. Ponadto w treści wniosku wskazano, że skarżący jest zobowiązany do spłaty jednorazowej pożyczki w kwocie 350 zł, posiada lokal mieszkalny o powierzchni [...] m² (wchodzący w skład małżeńskiej wspólnoty majątkowej), ponosi również koszty związane z ogrzewaniem w wysokości około 800 zł (w tym, że nie wskazano za jaki okres rozliczeniowy) i zakupem lekarstw w wysokości 60 zł Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla skarżącej możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Oznacza to, iż prawo pomocy w tym zakresie winno być stosowane do osób, które wykażą, że żyją w skrajnym ubóstwie (przykładowo do osób zaliczanych do bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osób ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Będzie więc dotyczyć osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). W tym kontekście należy również wskazać, że oceniana jest zasadność wniosku w dwóch aspektach – z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.). Jednocześnie należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona obowiązana jest, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy uznał, iż były one niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej jego gospodarstwa domowego. W związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 27 grudnia 2017 r. wezwano skarżącego do przekazania: - dowodów potwierdzających okoliczność ponoszenia kosztów jego gospodarstwa domowego, wykazanych w formularzu PPF, a związanych z opłatą czynszu mieszkalnego, zapłatą za ogrzewanie, energię elektryczną, gaz, usługi telekomunikacyjne i leki, - dokumentów potwierdzających wykazane w formularzu PPF dochody z tytułu emerytury, - kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych przez niego i żonę w 2016 r. (PIT), - kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych jego i żony za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi skarżący przekazał wyciągi z rachunku bankowego oraz kserokopie: deklaracji rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy (PIT-40A) za 2016 r., karty informacyjnej rehabilitacji kardiologicznej w warunkach stacjonarnych, rozliczenia kosztów mieszkania, faktur dotyczących rozliczenia za energii elektrycznej, dowodów zapłaty za usługi telekomunikacyjne, gaz. Opierając się o informacje wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz zawarte w przekazanych dodatkowo dokumentach należało stwierdzić, iż w przypadku skarżącego nie sposób uznać, że w ramach prowadzonego wspólnie z żoną gospodarstwa domowego nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a.), zaś pokrycie wymaganych kosztów postępowania, w tym kosztów ustanowienia adwokata może nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niego i rodziny (art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a.). Referendarz uznał bowiem, że uzyskując w ramach gospodarstwa domowego dochody w wysokości około 3.000 zł z tytułu emerytury (a więc stanowiące stałe źródło utrzymania) i ponosząc stałe koszty utrzymania w wysokości około 2.000 zł skarżący jest w stanie zrealizować obowiązek związany z opłaceniem kosztów postępowania sądowego. Zatem dysponując w ramach gospodarstwa domowego dochodami przekraczającymi koszty bieżącego utrzymania i mając świadomość wymagalności kosztów sądowych skarżący winien uwzględnić konieczność ich zapłaty, a dopiero w dalszej kolejności regulować inne zobowiązania. Na marginesie, odnośnie wniosku w zakresie ustanowienia adwokata, należy również wskazać, że brak udziału zawodowego pełnomocnika nie pozbawia skarżącego możliwości dochodzenia swoich praw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Opolu. Skarżący bowiem nie jest zobligowany do ponoszenia kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika aby jej skarga mogła być przedmiotem merytorycznego rozpoznania przez tut. Sąd w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Poza tym należy wskazać, iż skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu. Nadto na mocy art. 35 § 1 p.p.s.a. skarżący może być reprezentowana przez osoby bliskie. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.