I SA/Op 36/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. M. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 11 sierpnia 2023 r., nr DSE3-K0918-D13553-14/23 w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych postanawia umorzyć postępowanie.

Pismem procesowym z 22 września 2023 r., M. M. (zwany dalej skarżącym) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 11 sierpnia 2023 r., nr DSE3-K0918-D13553-14/23, którym odmówiono skarżącemu wszczęcia postępowania zakończonego decyzją ostateczną z 2 września 2019 r., dotyczącą odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Sprawa ta została odnotowana w Repertorium sądowym pod sygn. akt II SA/Op 325/23, a następnie wobec zmian organizacyjnych Sądu, od 1 stycznia 2024 r. - otrzymała sygn. akt I SA/Op 36/24. Postanowieniem z 15 listopada 2023 r., sygn. akt II SPP/Op 49/23, po rozpoznaniu wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu, przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. Oddalono natomiast dalej idący wniosek, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych. Na skutek powyższego, na pełnomocnika z urzędu dla skarżącego została wyznaczona przez Okręgową Radę Adwokacką w Opolu - adwokat B. G. Pełnomocnik ta, pismem z 5 lutego 2024 r. poinformowała tut. Sąd o śmierci skarżącego. Wobec powzięcia powyższej informacji, Sąd zwrócił się do Urzędu Stanu Cywilnego w N. o nadesłanie odpisu aktu zgonu skarżącego, co nastąpiło 4 marca 2024 r. (data wpływu do Sądu). Z odpisu tego wynika, że skarżący zmarł 10 listopada 2023 r. (por. karta nr 39 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 124 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2023, poz. 1634 z późn. zm.) - dalej: "P.p.s.a.", sąd zawiesza postępowanie z urzędu w razie śmierci strony lub jej przedstawiciela ustawowego. Wyjątek od tej zasady określa art. 124 § 3 P.p.s.a. wskazujący, że nie zawiesza się postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego. W takiej sytuacji zastosowanie znajduje bowiem art. 161 § 1 pkt 2 P.p.s.a., który stanowi, że sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania. Z powyższego wynika, że kierunek procedowania przez sąd administracyjny po powzięciu informacji o śmierci strony zależy od oceny, czy przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, czy też nie. Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny (zwany dalej NSA), w sytuacji gdy przedmiot postępowania dotyczy przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, do czynienia mamy z pierwszym wyżej wskazanym przypadkiem. Uprawnienie w postaci przyznania ww. statusu ma bowiem bez wątpienia charakter osobisty, ściśle związany z osobą, której dotyczy. Jednocześnie na mocy art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 388 z późn. zm.), status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza się na wniosek działacza opozycji antykomunistycznej, osoby represjonowanej z powodów politycznych, wdowy lub wdowca po działaczu opozycji antykomunistycznej lub osobie represjonowanej z powodów politycznych lub innego członka rodziny zmarłego działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Tym samym legitymację do wszczęcia postępowania i występowania w nim w roli strony posiada zarówno sam zainteresowany, jak i członkowie najbliższej rodziny. Redakcja przepisu pozwala przyjąć, że uprawnienie to po stronie najbliższych aktualizuje się z chwilą śmierci działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Ustawodawca przyznał je bowiem wdowie lub wdowcowi, a następnie wskazał na inne osoby z rodziny zmarłego. Oznacza to, że za życia tylko sam zainteresowany posiada uprawnienie do wystąpienia o przyznanie mu statusu działacza opozycji, a dopiero po jego śmierci zyskują je osoby mu bliskie, wymienione w powołanym przepisie, które na podstawie art. 5 ust. 2 i ust. 2b cytowanej ustawy, mogą złożyć taki wniosek do organu (tak w postanowieniu NSA z: 20 lutego 2024 r., sygn. akt III OSK 3256/21; 6 września 2022 r., sygn. akt III OSK 1179/21 - obydwa dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl. W ocenie Sądu, powyższe wywody odnieść także należy do przedmiotu niniejszego postępowania sądowego, skoro istota skargi odnosi się do żądania przyznania skarżącemu opisanego wyżej uprawnienia. Nie budzi przy tym wątpliwości, że przedmiot tego postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, a wobec jego śmierci - jego skarga, nie mogła być rozpoznana. Postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Opolu, należało więc umorzyć na podstawie art. 161 § 1 pkt 2 P.p.s.a. O powyższym Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.