I SA/Ol 94/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Strumiłło po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2018 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. R. od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 28 czerwca 2018 r. o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi A. R., G. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]"., Nr "[...]" w przedmiocie: określenia wysokości dotacji podlegających zwrotowi postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

A. R. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 21 marca 2018r. uchylającego decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie określenia wysokości dotacji podlegających zwrotowi. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem G.R, z małoletnią córką oraz z ojcem G.B. Miesięczne dochody rodziny to kwota około 17.000 zł, na którą składa się emerytura G. B w wysokości 4.177 zł, kwota ok. 2.500-3.000 zł tytułem dochodów osiąganych przez męża skarżącej prowadzącego działalność gospodarczą oraz kwota ok. 10.000 zł tytułem dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawczynię. Koszty miesięcznego utrzymania rodziny to łączna kwota ok. 13.000-14.000 zł. Na kwotę tę składają się następujące wydatki: 600 zł (PGNiG), 233 zł (EPWiK), 390 zł (Energa), ok. 4500 zł (rata kredytu hipotecznego zaciągniętego we frankach, koniec spłaty 2027 rok), 1300 zł (rata kredytu w Bank, spłata w czerwcu 2018 r.), 610 zł (rata kredytu w banku, spłata w sierpniu 2019 r.), 1000 zł (rata kredytu w mBank, spłata w marcu 2021 r.), koszty wyżywienia ok. 3000 zł, odzieży, obuwia - 500 zł, środków czystości - 200 zł, koszty związane z realizacją obowiązku szkolnego przez córkę (książki, przybory szkolne, wycieczki, komitet, zajęcia dodatkowe) - 300 zł, wypoczynek (letni, zimowy), rozrywka - 400 zł, lekarstwa - 150 zł, tv, internet- 150 zł, telefon - 300 zł. Wnioskodawczyni wskazała, że z uwagi na brak uzyskiwania dochodów o stałej wysokości przez nią jak i jej męża, wysokość dochodu jest różna w poszczególnych miesiącach, powyższe wiąże się z koniecznością odłożenia zarobionych w danym miesiącu środków na przyszły okres. Skarżąca podała, iż z uwagi na postępowanie egzekucyjne w sprawie konieczności zwrotu dotacji, spłaca dobrowolne raty do Urzędu Miasta w wysokości 6000 zł miesięcznie, zaś jej ojciec 1000 zł. Zdaniem skarżącej powyższe potwierdza brak możliwości płatniczych, aby uregulować opłatę od skargi. Skarżąca wskazała ponad to, iż jest współwłaścicielką domu po zmarłej mamie (¼ udziału) o wielkości 200 m2 i wartości zakupu w 2008r. 540.000 zł. Skarżąca jest właścicielką samochodu marki Nissan o wartości 20.000 zł. Jej mąż posiada ¼ majątku po zmarłej mamie. Jest właścicielem samochodu marki Ford Mondeo o wartości 7.000zł. Ojciec wnioskodawczyni jest współwłaścicielem domu (¾ udziału) o wielkości 200 m2 i wartości zakupu w 2008r. 540.000 zł. Postanowieniem z dnia 28 czerwca 2018r. Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie odmówił skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych. Referendarz sądowy uznał, że w rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego opisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja materialna skarżącej nie wskazuje, wbrew twierdzeniom wnioskodawczyni, iż nie posiada ona, środków pieniężnych na opłacenie kosztów niniejszego postępowania. Zdaniem referendarza sądowego skarżąca prowadząc wspólne gospodarstwo domowe z mężem i ojcem i osiągając łączny miesięczny dochód w wysokości około 17.000 zł, posiada obiektywnie rozumianą zdolność do wygospodarowania środków odpowiadających kosztom sądowym w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie (wpis od skargi kasacyjnej) wynoszą 1.000zł. Po uwzględnieniu stałych miesięcznych wydatków, podanych w formularzu wniosku PPF, w wysokości około 13.000 zł – 14.000zł, skarżącej i jej rodzinie pozostaje do dyspozycji kwota około 3.000-4000 zł, z której wnioskodawczyni będzie w stanie pokryć bieżące koszty postępowania sądowego. Referendarz sądowy stwierdził, iż przy wysokości osiąganego przez rodzinę dochodu, skarżąca będzie w stanie uiścić wpis sądowy od skargi kasacyjnej w wysokości 1.000 zł. W opinii referendarza sądowego stanowiska w tej kwestii nie zmienia powoływana przez wnioskodawczynię okoliczność dobrowolnej spłaty zwrotu dotacji w wysokości 6.000 zł miesięcznie oraz przez jej ojca w wysokości 1.000 zł. Przeciwnie fakt ten świadczy o możliwościach finansowych skarżącej, które pozwalają na wygospodarowanie dodatkowo powyższej kwoty tytułem dobrowolnego spłacania otrzymanej dotacji. Podobnie w ocenie referendarza sądowego podnoszona okoliczność braku uzyskiwania dochodów o stałej wysokości z racji prowadzenia przez małżonków działalności gospodarczej, nie oznacza jedynie zmniejszenia wysokości uzyskiwanych dochodów, może także oznaczać ich zwiększenie. Zdaniem referendarza sądowego wniosek uzyskiwane dochody pozwalają skarżącej na zabezpieczenie kwoty wymaganych na chwilę obecną kosztów sądowych związanych z wniesieniem skargi kasacyjnej. W sprzeciwie od powyższego postanowienia zarzucono naruszenie przepisów postępowania tj. art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), polegające na odmowie zwolnienia od kosztów sądowych w całości podczas gdy w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Strona skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości i przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W ocenie skarżącej, postanowienie referendarza jest wadliwe w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. We wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych przedstawiono trudną sytuację materialną skarżącej. Skarżąca wskazała we wniosku o zwolnienie od kosztów, iż co prawda miesięczne dochody rodziny to średnio kwota około 17.000 zł, na którą składa się emerytura GB w wysokości 4.177 zł, kwota ok. 2.500-3.000 zł tytułem osiąganych dochodów przez GR prowadzącego działalność gospodarczą oraz kwota ok. 10.000 zł tytułem dochodów uzyskiwanych przez skarżącą, jednakże koszty miesięcznego utrzymania rodziny to łączna kwota ok. 13.000-14.000 zł oraz kwota 7.000 zł jako dobrowolna spłata zobowiązania wynikającego z wykonalnej decyzji Prezydenta z dnia 11.08.2017r. Prawidłowa ocena dochodów i obciążeń jakie posiada skarżąca i jej rodzina świadczy o tym, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania w tym kwoty opłaty sądowej. Zdaniem skarżącej dostatecznie wykazała, iż w obecnych realiach nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 p.p.s.a., od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, sąd zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przepis art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że powszechnie zarówno w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jak i doktrynie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy, nazywana "prawem ubogich", daje Sądowi kompetencję, w uzasadnionych przypadkach, do zadecydowania o pokryciu kosztów postępowania sądowego, z budżetu Sądu, czyli w konsekwencji przez innych podatników. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź osoby, których środki są ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko niezbędnych potrzeb egzystencjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek w utrzymaniu koniecznym siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r., sygn. akt FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (niepublikowane), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Należy także podkreślić, że zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 (niepubl). W związku z powyższym samo już posiadanie nieruchomości przez skarżącą wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów. W ocenie Sądu, referendarz sądowy zasadnie przyjął, że sytuacja materialna skarżącej nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca jest zobowiązana do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 1.000 zł. Przedstawione przez skarżącą okoliczności dotyczące jej sytuacji majątkowej świadczą bowiem, iż jest ona w stanie uiścić wpis sądowy od skargi kasacyjnej bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zdaniem Sądu okoliczności przedstawione we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego nie wskazują na konieczność zakwalifikowania skarżącej do osób wymagających pomocy w zakresie ponoszenia kosztów sądowych. Referendarz sądowy dokładnie i rzetelnie przeanalizował sytuację majątkową skarżącej. W ocenie Sądu, mając na uwadze wysokość dochodów, które zapewniają regulowanie zobowiązań uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że nie było podstaw faktycznych i prawnych do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie, wobec czego zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego utrzymano w mocy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.