I SA/Ol 76/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Czajkowski po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2018 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E.W od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 19 kwietnia 2018 r., o sygn. akt I SA/Ol 76/18, którym odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]" ., Nr "[...]" w przedmiocie: przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2016 postanawia I. zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę 100 (sto) złotych; II. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy.

EW reprezentowana przez małżonka KW, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]"., w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2016. Zwracając się o przyznanie prawa pomocy w sprawie, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w wysokości 200 zł. Ze złożonego na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej wynika, że skarżąca prowadzi z mężem wspólne gospodarstwo domowe, będąc również współwłaścicielką gospodarstwa o powierzchni 4,7 ha (łąki, pastwiska), o szacunkowej wartości 141.000 zł. Majątek gospodarstwa stanowi m.in. ciągnik, maszyny do zbioru siana, stajnia w trakcie rozbudowy, 4 konie. Strona nie posiada innego majątku. Otrzymuje kwotę 3.100 zł brutto z tytułu rocznej dopłaty do gruntu. Miesięczne koszty utrzymania to: opłata za energię elektryczną w wysokości 200 zł wydatki na leczenie - 100 zł, KRUS - 139 zł. Roczny podatek rolny wynosi 619 zł. Argumentując wniosek skarżąca podniosła, że w związku z chorobą i zwolnieniem lekarskim, uzyskiwanie dochodu z gospodarstwa rolnego jest niemożliwe, a zasiłek chorobowy w kwocie 169 zł miesięcznie zaledwie wystarcza na lekarstwa. Jak podała, obecny stan finansowy uniemożliwia poniesienie kosztów sądowych, wszystkie zaś oszczędności zainwestowała w zakup ziemi oraz tworzenie siedliska rolnego, które jest w trakcie budowy. W świetle treści dodatkowego oświadczenia, złożonego w związku z wezwaniem Sądu na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017r., poz. 1369 ze zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.), skarżąca poza wcześniej wskazanymi, ponosi comiesięczne wydatki na telefon, internet i telewizję - 110 zł, na wyżywienie i środki czystości - 600 zł oraz wywóz śmieci - 12 zł. Jedyne konto bankowe posiada jej mąż i zostało ono założone w celu otrzymania kwoty dopłaty bezpośredniej do gruntu. Prowadzone z mężem gospodarstwo rolno-agroturystyczne daje roczny dochód 3.100 zł, zaś pozostałe dochody są nieregularne. W 2017 roku dochód z tego tytułu wyniósł 1.000 zł. Pozostałe środki na utrzymanie przekazują pozostające poza wspólnym gospodarstwem dorosłe dzieci. Jak podniosła skarżąca, gospodarstwo agroturystyczne pozostaje w trakcie tworzenia, zaś w przyszłości będzie ono przynosić spodziewane dochody potrzebne do samodzielnego utrzymania. Starszy Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2018 r. odmówiła stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżąca złożyła sprzeciw, w którym powtórzyła dane złożone we wniosku oraz oświadczeniach. Zwróciła uwagę, że zaangażowanie jej dzieci będącymi osobami samodzielnymi w pomoc dla rodziców jest trudne do przedstawienia w formie dokumentu, czy oświadczenia. Pomoc tą stanowi bowiem praca fizyczna, wykonywana w czasie obecności w gospodarstwie, bądź dostarczanie produktów żywnościowych. W związku z wezwaniem Sądu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej i finansowej, skarżąca przedstawiła dowód z rachunku bankowego odnośnie stanu konta za maj 2018 r., potwierdzenia wypłat od ARiMR, rachunek za energię elektryczną, zaświadczenie o stanie zadłużenia w KRUS oraz zwolnienia lekarskie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, sąd zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego artykułu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przepis art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. Zgodnie z treścią art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 § 1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ocena, czy w sprawie zachodzi konieczność zwolnienia strony od kosztów sądowych podejmowana jest przede wszystkim na podstawie oświadczenia o stanie majątkowym strony. Powinno ono być tak sporządzone, aby odzwierciedlało całą sytuację majątkową i życiową ubiegającego się o zwolnienie. Prawo pomocy jest jednym z elementów umożliwiającym realizację konstytucyjnego prawa do sądu i zastrzeżone zostało dla przypadków uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jednak to rzeczą wnioskodawcy jest dokładne i zgodne z prawdą przedstawienie własnej sytuacji majątkowej oraz wykazanie, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Rozpoznając złożony w niniejszej sprawie wniosek Sąd miał na uwadze, że w świetle ustaleń opartych zarówno na przedłożonych dokumentach źródłowych, jak i oświadczeniu wnioskodawczyni złożonym na urzędowym formularzu - stosownie do treści art. 252 § 1a p.p.s.a., pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia - sytuacja majątkowa skarżącej jest trudna. W ocenie Sądu, przedstawione w jej wniosku dane oraz przedłożone dokumenty pozwalają stwierdzić, iż zasługuje on na uwzględnienie w części. Brak jest bowiem wystarczających podstaw do przyjęcia, że wnioskodawczyni nie ma żadnej możliwości sfinansowania przynajmniej części kosztów sądowych, skoro wspólnie z małżonkiem prowadzi dające dochód gospodarstwo rolno-agroturystyczne, korzystając również z pomocy dorosłych dzieci, w tym w zakresie pracy w gospodarstwie, czy dostarczania produktów żywnościowych. Z analizy zawartych we wniosku danych dotyczących sytuacji majątkowej i finansowej skarżącej, nie wynika zatem aby zasadnym było całkowite zwolnienie jej z obowiązku poniesienia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Zdaniem Sądu, w przedstawionym wyżej stanie faktycznym skarżąca, która pozostaje właścicielem opisanego wyżej majątku nieruchomego i ruchomego, dostatecznie nie wykazała braku możliwości uiszczenia jakiejkolwiek kwoty tytułem należnego wpisu. Podkreślenia zaś wymaga, że prawo pomocy stanowi szczególną instytucję postępowania przed sądami administracyjnymi, której celem jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej. W niniejszej sprawie, przyznanie prawa pomocy w ustalonym zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów ponad kwotę 100 zł, nie stanowi zdaniem Sądu przeszkody w realizacji przysługującego skarżącej prawa do sądu. Dlatego też, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.