I SA/Ol 538/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Krzykowski Sędziowie sędzia WSA Ryszard Maliszewski ( sprawozdawca ) sędzia WSA Wojciech Czajkowski Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Niewiadomska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2017r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji.

A. K. (dalej również skarżący, strona, wnioskodawca, dłużnik) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej ZUS, organ) o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne pracownicze w kwocie 55.429,45 zł plus odsetki. W uzasadnieniu wniosku podał, że ma ponad 75 lat oraz trudną sytuację finansową i zdrowotną. Zdiagnozowano u niego chorobę nowotworową, choroby kardiologiczne (nadciśnienie, arytmię), cukrzycę, neuropatię, chorobę prostaty, chorobę nerek, zwyrodnienie kręgów "[...]" oraz nerwicę. Jedynym źródłem dochodu jest świadczenie emerytalne w wysokości około 1.250,00 zł netto. Posiadane środki finansowe starczają tylko na opłacenie czynszu za mieszkanie i opłat eksploatacyjnych (gaz, prąd, woda, itd.) oraz zakup leków i żywności. Nie stać go na kupno ubrań, obuwia czy środków czystości. Wskazał, że nie posiada samochodu, telewizora, komputera, pralki oraz odkurzacza. Jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 16,97 m2 położonego w "[...]". Decyzją z dnia "[.1.]" nr "[.1.]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, 2, 3, 3a, art. 24 ust. 2, oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst Dz. U. z 2015r. poz. 121 ze zm.), dalej w skrócie "u.s.u.s.": - umorzył na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności na ubezpieczenie społeczne własne za okres 06.1996r. – 07.1997r., 09.1997r. – 12.1998r. w łącznej kwocie 30.166,18 zł, w tym z tytułu składek – 7.962,18 zł, odsetek – 22.204 zł; - odmówił, na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., umorzenia należności na ubezpieczenia społeczne pracownicze za okres 06.1996r. – 09.1998r w łącznej kwocie 210.724,45 zł , w tym z tytułu składek – 55.429,45 zł, odsetek – 155.295 zł. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podał, że złożył stosowne wyjaśnienia oraz przedstawił niezbędne dokumenty. ZUS stwierdził, iż jest osobą bardzo schorowaną, wymagającą dalszego leczenia i opieki lekarskiej, nieposiadającą majątku ani stałych dochodów umożliwiających spłatę zadłużenia. Uwzględniając powyższe okoliczności dokonał umorzenia jedynie nieznacznej części zadłużenia, pomimo stwierdzenia, że wnioskodawca nie jest w stanie uregulować ww. należności. Zatem Zakład powinien ponownie rozpoznać sprawę w zakresie w jakim odmówiono umorzenia należności i uwzględnić wiek oraz sytuację zdrowotną i ekonomiczną strony. Decyzją z dnia "[.2.]" nr "[.2.]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy ww. decyzję z dnia "[.1.]". Organ ocenił, że wnioskodawca jest współwłaścicielem lokalu stanowiącego odrębną nieruchomość położonego w Warszawie, dla którego prowadzona jest księga wieczysta o numerze "[...]" oraz pobiera świadczenie emerytalne, zatem posiada majątek, który może stanowić źródło odzyskania należności. Uznał, że dopóki istnieje możliwość wyegzekwowania należności z tytułu składek, niewskazane jest ich umarzanie, gdyż skutki prowadzenia działalności gospodarczej nie mogą być przenoszone na Skarb Państwa, co jest niezgodne z interesem publicznym. Natomiast na dłużniku spoczywa ciężar udowodnienia przesłanek wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, poz.1365). W wyniku złożenia przez wnioskodawcę skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie prawomocnym wyrokiem z dnia 15 grudnia 2016r. sygn. akt I SA/Ol 647/16 uchylił powyższą decyzję z dnia "[.2.]". W uzasadnieniu wyroku Sąd zobowiązał organ, aby przy ponownym rozpatrzeniu sprawy w uzasadnieniu decyzji wykazał (i poparł stosownymi dokumentami włączonymi do akt sprawy administracyjnej), że składki nie uległy przedawnieniu. Ponadto, aby zbadał w tym zakresie sposób liczenia terminu, jak też czy i kiedy miało miejsce np. zawieszenie lub przerwanie biegu terminu przedawnienia. Organ miał także ocenić sprawę z punktu widzenia poszczególnych zmian jakie były wprowadzane w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Sąd zaznaczył, że ustalenia wymaga także kwestia zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności. W tym zakresie Sąd wskazał, że w świetle art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., dla stwierdzenia, że nie zachodzi przypadek całkowitej nieściągalności nie wystarczy ustalenie, że wnioskodawca posiada jakikolwiek majątek. Powinien być to majątek, z którego można prowadzić egzekucję. Zakład Ubezpieczeń Społecznych po przeprowadzeniu ponownego postępowania w sprawie, decyzją z dnia "[...]" nr "[...]", zaskarżoną na obecnym etapie postępowania, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia "[.2.]" nr "[.2.]" o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Jako podstawę prawną podał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (jednolity tekst Dz. U. z 2016r. poz. 23 ze zm., dalej jako K.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s.. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że organ egzekucyjny nie stwierdził całkowitej nieściągalności, a zatem umorzenie należności z tytułu składek byłoby sprzeczne z art. 28 ust. 3 pkt 3 i 5 u.s.u.s.. ZUS wskazał, że dopóki istnieje możliwość wyegzekwowania należności z tytułu składek niewskazane jest ich umarzanie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący wniósł o zmianę decyzji ZUS z dnia "[...]" i umorzenie należności z tytułu składek ZUS wraz z odsetkami, oraz zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Zarzucił decyzji: 1. obrazę art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. poprzez wadliwą ocenę stanu faktycznego i przyjęcie, że dłużnik znajduje się w sytuacji wypłacalności, a tym samym brak jest podstaw do umorzenia składek ZUS, 2. niewykonanie wytycznych WSA w Olsztynie zawartych w ww. wyroku z dnia 15 grudnia 2016r., 3. nieuwzględnienie przedawnienia należności, nie podjęto bowiem żadnych działań zmierzających do przerwania biegu przedawnienia w czasie ich wymagalności. Skarżący ocenił swoją sytuację materialną jako złą, podał, że nie posiada żadnych wartościowych rzeczy do spieniężenia i jest niewypłacalny. Wskazał na konieczność stałego leczenia i opieki lekarskiej, jak też pogarszający się stan zdrowia powodujący zwiększenie wydatków na leczenie. W ocenie strony organ stwierdził całkowitą nieściągalność jego należności z tytułu składek, jednak nadal odmawia ich umorzenia. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, z uwagi na omyłkowe orzeczenie w jej sentencji o utrzymaniu w mocy własnej decyzji z dnia "[.2.]" nr "[.2.]", która została uchylona powołanym już wyżej prawomocnym wyrokiem WSA w Olsztynie z dnia 15 grudnia 2016r. sygn. akt I SA/Ol 647/16. W ocenie organu nie ma podstaw do uwzględnienia skargi w całości na podstawie art. 53 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, co obliguje ZUS do przekazania skargi do Sądu z wnioskiem o uchylenie zaskarżonej decyzji. Pismem procesowym z dnia 4 października 2017r. pełnomocnik skarżącego, radca prawny ustanowiony w ramach prawa pomocy, uzupełnił skargę. Wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w całości na podstawie art. 145 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, względnie o jej uchylenie na podstawie art. 145 § 1 lit. c) tej ustawy. Zwrócił się również o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, które nie zostały opłacone w całości ani w części. Zarzucił zaskarżonej decyzji rażące naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 zd. 3 u.s.u.s. poprzez wydanie decyzji utrzymującej w mocy uchyloną wyrokiem sądu administracyjnego decyzję wydaną już w wyniku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniósł, że organ nie tylko nie może zakończyć postępowania wydaniem decyzji innej niż przewidziana w art. 138 K.p.a., ale przedmiotem swego postępowania nie może również uczynić innej decyzji niż decyzja będąca przedmiotem odwołania lub wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W szczególności organ odwoławczy nie może utrzymać w mocy swojej własnej decyzji, która została uchylona. Pełnomocnik skarżącego podał, że w okolicznościach niniejszej sprawy błąd organu rentowego, polegający na uczynieniu przedmiotem ponownego rozpoznania i wydaniu decyzji o utrzymaniu w mocy własnej decyzji z dnia "[.2.]" , niefunkcjonującej już w obrocie prawnym, zdaje się spełniać przesłanki rażącego naruszenia prawa określonego w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., w związku z czym zasadnym jest stwierdzenie nieważności tej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369, dalej jako: "p.p.s.a.") wynika, że Sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. W myśl art. 133 tej ustawy, sąd dokonuje oceny decyzji na podstawie akt sprawy. Z kolei, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uzasadniony jest zarzut skargi w przedmiocie naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 zd. 3 u.s.u.s. poprzez wydanie decyzji utrzymującej w mocy uchyloną wyrokiem sądu administracyjnego decyzję wydaną już w wyniku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Stosownie do treści art. art. 138 § 1 pkt 1 kpa Organ odwoławczy wydaje decyzję, w której: utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję. Stosownie do treści art. 83 ust. 4 u.s.u.s stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. W okolicznościach niniejszej sprawy błąd organu rentowego, polegający na uczynieniu przedmiotem ponownego rozpoznania i wydaniu decyzji o utrzymaniu w mocy własnej decyzji z dnia "[.2.]" , niefunkcjonującej już w obrocie prawnym, spełnia przesłanki rażącego naruszenia prawa określonego w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.. Decyzja z dnia "[.2.]" nr 13-II, została bowiem uchylona prawomocnym wyrokiem WSA w Olsztynie z dnia 15 grudnia 2016r. sygn. akt I SA/Ol 647/16. Sankcja w postaci stwierdzenia nieważności decyzji jest możliwa do zastosowania, gdy treść przepisu, którego naruszenia dopuścił się organ, nie wymaga złożonego procesu wykładni, co ma miejsce w zakresie wykładni art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 zd. 3 u.s.u.s. Zauważyć również trzeba, iż rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Nie chodzi tu o błędy w wykładni prawa, ale o niedopuszczalne przekroczenie prawa, dodatkowo - w sposób jasny i niedwuznaczny. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponownie rozpatrzy sprawę, która była przedmiotem decyzji z dnia "[.1.]" , nr "[.1.]" . Przy merytorycznym rozpoznaniu sprawy Organ uwzględni wskazania Sądu zawarte w prawomocnym wyroku z dnia 15 grudnia 2016r., sygn. akt I SA/Ol 647/16. Mając na względzie powyższe ustalenia i rozważania Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.