I SA/Ol 354/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Krzykowski po rozpoznaniu w dniu 9 sierpnia 2017 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu strony skarżącej od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 24 lipca 2017 r., sygn. akt I SA/Ol 354/17, w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi E.G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]", w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie i przyznać skarżącemu prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata.

Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżący E.G. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Uzyskuje dochody z tytułu renty rolniczej w wysokości 359,86 zł miesięcznie. Ponadto posiada nieruchomość rolną o powierzchni 12,92 ha, do której uzyskał płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2016 w wysokości 10.754,08 zł. Według oświadczenia strony, nie prowadzi gospodarstwa rolnego, a nieruchomość jest nieodpłatnie dzierżawiona na podstawie umowy zawartej w formie ustnej. Wnioskodawca ponosi wydatki na lekarstwa w wysokości 350 zł miesięcznie, podatek od nieruchomości w wysokości 952 zł rocznie, koszty wyżywienia w wysokości 700 zł miesięcznie oraz koszty podróży i pobytów w uzdrowiskach w wysokości 1.500 zł rocznie. W uzasadnieniu wniosku skarżący odniósł się do przedmiotu sprawy wszczętej wniesioną skargą, a także zaznaczył, że od 2013 r. przebywa w szpitalach, uzdrowiskach i u rodziny. Nie przebywa natomiast na nieruchomości, gdyż nie nadaje się ona do zamieszkania. Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Starszy Referendarz Sądowy pismem z dnia 27 czerwca 2017 r. wezwała stronę do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych w terminie 7 dni. W wyznaczonym terminie skarżący przedstawił część wymaganych wezwaniem dodatkowych oświadczeń, jak i dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego. Postanowieniem z dnia 24 lipca 2017 r. Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówiła skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu wskazała, że skarżący nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej i życiowej, nie przedstawił bowiem dokumentów jak i oświadczeń, o które został wezwany na podstawie art. 255 p.p.s.a. Podkreślono, że niezbędne dla oceny możliwości poniesienia kosztów niniejszego postępowania było przedstawienie kopii umowy dzierżawy nieruchomości rolnej, jak również wyciągów z rachunków bankowych, a także złożenie oświadczenia, czy skarżący korzysta z pomocy społecznej. Ponadto, w ocenie Referendarza, samo posiadanie nieruchomości rolnej o powierzchni ok. 13 ha świadczy o potencjalnych możliwościach uzyskiwania dodatkowego dochodu i czerpania pożytków. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący oświadczył, że złożył wszystkie posiadane dokumenty dotyczące utrzymania i ponoszonych wydatków. Nie korzysta z żadnej pomocy, natomiast umowa dzierżawy została zawarta w formie ustnej i nie uzyskuje z nieruchomości żadnych dochodów, za wyjątkiem płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 p.p.s.a., od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, sąd zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przepis art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. Zgodnie z treścią przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W myśl art. 245 § 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ocena, czy w sprawie zachodzi konieczność zwolnienia strony od kosztów postępowania sądowego podejmowana jest przede wszystkim na podstawie oświadczenia o stanie majątkowym strony. Powinno ono być tak sporządzone, by odzwierciedlało całą sytuację majątkową i życiową ubiegającego się o zwolnienie od kosztów postępowania oraz pozwalało na ocenę, czy wnioskodawca jest w stanie je ponieść. Wniosek w niniejszej sprawie dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Prawo pomocy jest jednym z elementów umożliwiającym realizację konstytucyjnego prawa do sądu i zastrzeżone zostało dla przypadków uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jednak to rzeczą wnioskodawcy jest dokładne i zgodne z prawdą przedstawienie własnej sytuacji majątkowej oraz wykazanie, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. W ocenie Sądu, przedstawione przez skarżącego okoliczności dotyczące jego sytuacji finansowej i osobistej zawarte w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego oraz nadesłane w toku postępowania dokumenty pozwoliły stwierdzić, iż złożony przezeń wniosek zasługiwał na uwzględnienie. Wnioskodawca nie będzie w stanie ponieść kosztów sądowych i kosztów ustanowienia pełnomocnika w sytuacji, w której jedynym jego dochodem jest renta rolnicza w wysokości w wysokości 359,86 zł miesięcznie oraz płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, które w 2016 r. wyniosły 10.754,08 zł, tj. ok. 896 zł miesięcznie. Ponadto według oświadczenia strony, nie prowadzi gospodarstwa rolnego, a nieruchomość o powierzchni ok. 13 ha jest nieodpłatnie dzierżawiona na podstawie umowy zawartej w formie ustnej. Wnioskodawca wskazał przy tym na trudną sytuację zdrowotną, w związku z którą od 2013 r. przebywa w szpitalach, uzdrowiskach i u rodziny. Nie przebywa natomiast na nieruchomości, gdyż nie nadaje się ona do zamieszkania. Podkreślenia wymaga, że prawo pomocy stanowi szczególną instytucję postępowania przed sądami administracyjnymi, której celem jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, niebędącym w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Przedstawiona wyżej sytuacja materialna skarżącego wskazuje, że spełniona została przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazać bowiem należy, iż według oświadczenia skarżącego przedłożył wszystkie posiadane dokumenty potwierdzające jego sytuację materialną oraz wysokość ponoszonych wydatków. Mając na uwadze powyższe okoliczności, zdaniem Sądu, strona nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.