I SA/Ol 186/18

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.P. na decyzję Zarządu Województwa z dnia "[...]"Nr "[...]" w przedmiocie: zwrotu środków na realizację projektu postanawia: odmówić skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia

Wnioskiem z dnia 27 marca 2018 r., którego braki formalne skarżący J.P. uzupełnił w dniu 20 kwietnia 2018 r. (data wpływu do tut. Sądu), skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia wnioskodawcy o jego stanie rodzinnym, majątku i dochodach, wynika, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie uzyskuje dochodów. Wyjaśnił, że z tytułu "PIT-36L" uzyskał stratę w kwocie "[...]". Spłaca zobowiązanie z tytułu kredytu w wysokości "[...]", raty leasingowe łącznie w kwocie "[...]" miesięcznie. Nie posiada nieruchomości. Posiada wierzytelność w kwocie "[...]", której egzekucja jest bezskuteczna, 3 samochody dostawcze o łącznej wartości "[...]". Nadto oświadczył, iż jest na etapie sporu, co do zobowiązania podatkowego dotyczącego odpowiedzialności osoby trzeciej, na kwotę ponad "[...]". Zgodnie z art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a.– prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W przedmiotowej sprawie, działając na podstawie art. 255 p.p.s.a, referendarz sądowy, wezwaniem z dnia 5.04.2018 r., zobowiązał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących oświadczeń i dokumentów źródłowych: a) oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków wraz z oświadczeniem w zakresie ewentualnie uzyskiwanej pomocy w związku z ponoszonymi wydatkami oraz uprawdopodobnienia zdolności finansowych osób świadczących pomoc wnioskodawcy, b) wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych w tym także firmowych za okres od 1.01.2018 r. do dnia doręczenia wezwania, ewentualnie złożenie oświadczenia o braku takowych i uprawdopodobnienia tegoż oświadczenia, c) kopi dokumentów, z których wynika wysokość uzyskiwanego przychodu, ponoszonych kosztów oraz dochodu/straty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za rok 2017 i za okres od 1.01.2018 r. do 31.03.2018 r., kopii wykazu środków trwałych, towarów, produktów wykorzystywanych w prowadzonej działalności gospodarczej za rok 2017 i za okres od 1.01.2018 r. do 31.03.2018 r., d) oświadczenia w zakresie posiadanego przez wnioskodawcę majątku w okresie od 1.01.2015 r. do dnia doręczenia wezwania, e) wyjaśnień w zakresie posiadanego tytułu do nieruchomości, w której zamieszkuje, f) oświadczenia o posiadanych ewentualnie polisach na życie wraz z określeniem wysokości zgromadzonych na nich środkach finansowych, częstotliwości i wysokości składek. Wnioskodawca został też poinformowany, że niezastosowanie się do treści wezwania może skutkować odmową przyznania mu prawa pomocy. Powyższe wezwanie doręczono pełnomocnikowi wnioskodawcy w dniu 10.04.2018 r. W odpowiedzi skarżący złożył oświadczenie z dnia 16.04.2018 r., w którym stwierdził, że nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania, gdyż w ramach umowy z pracodawcą ma zapewnione mieszkanie służbowe z opłaconymi mediami. Tym samym nie ponosi stałych wydatków z tym związanych. Innych oświadczeń jak i dokumentów źródłowych nie przedłożył. Wskazać należy, że do wniosku z dnia 27.03.2018r. złożonego na nieaktualnym formularzu PPF wnioskodawca załączył kopię zeznania PIT-36L za 2016 r., z której wynika, że skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał przychód w kwocie "[...]", koszty uzyskania przychodu wyniosły "[...]" tym samym strata wyniosła "[...]". Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż wnioskodawca nie wykonał w sposób prawidłowy nałożonego na niego obowiązku i nie przedłożył oświadczeń jak i dokumentów źródłowych, do których był wzywany, uniemożliwiając tym samym dokonanie pełnej oceny jego sytuacji majątkowej, w szczególności jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Uchylając się od udzielenia wyjaśnień na wezwanie, wnioskodawca uniemożliwił ustalenie jego rzeczywistej sytuacji materialnej i finansowej, a tylko w oparciu o jasne i klarowne oświadczenie poparte dokumentami źródłowymi możliwe byłoby stwierdzenie czy spełnia on warunki do przyznania prawa pomocy. Poprzestanie na stwierdzeniu, że zarówno za rok 2016 jak i 2017 poniósł stratę nie wyjaśnia żaden sposób z jakich środków skarżący się utrzymuje. Przy czym sam fakt wystąpienia straty w działalności gospodarczej nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania zwolnienia od kosztów sądowych. Strata powstaje bowiem wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Powstanie w jednym roku rozliczeniowym straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej (por. np. postanowienia NSA: z 26 lutego 2013r., II FZ 79/13; z 11 grudnia 2015r., II GZ 841/15; z 23 marca 2016r., II GZ 918/15; z 6 października 2016r., II GZ 966/16; z 17 listopada 2016r., II GZ 1167/16 opubl.: CBOSA). W przypadku przedsiębiorców (a do takich niewątpliwie należy skarżący) miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania) lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (por. postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 10/10 niepubl.). Reasumując stwierdzić należy, że dla oceny skutków zapłacenia kosztów sądowych przez wnioskodawcę bardziej miarodajna może być wysokość przychodu z prowadzonej działalności gospodarczej, a ten jak wynika z bardzo ograniczonego materiału dowodowego za rok 2016 wyniósł "[...]", zaś zadeklarowane koszty wyniosły ponad "[...]" co wskazywałoby na prowadzenie działalności w znacznych rozmiarach, a tym samym na brak możliwości uznania, że wnioskodawca nie ma możliwości samodzielnego opłacenia kosztów sądowych. Niezależnie od powyższego należy stwierdzić, że na podstawie oświadczenia wnioskodawcy nie sposób również ustalić czy wnioskodawca wyłącznie prowadzi działalność gospodarczą czy też również uzyskuje dochody z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o pracę czy też na podstawie innego stosunku cywilnego. Składając wyjaśnienia co do wysokości ponoszonych stałych kosztów utrzymania oświadczył bowiem, że "w ramach umowy z moim pracodawcą zapewnia mi mieszkanie służbowe z opłaconymi mediami". Powyższe sugeruje, że wnioskodawca uzyskuje dodatkowe dochody poza tymi, które deklaruje z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Ponadto nie sposób również uznać za wiarygodne wyjaśnień wnioskodawcy, co do wysokości ponoszonych kosztów utrzymania. W tym zakresie skarżący ograniczył się do lakonicznego stwierdzenia, że nie ponosi stałych kosztów utrzymania bowiem mieszkanie służbowe i media opłaca pracodawca. Podkreślić należy, skarżący został zobowiązany do uprawdopodobnienia swojego oświadczenia w tym zakresie. Nadto należy stwierdzić, iż wnioskodawca nie przedłożył żadnych wyjaśnień w zakresie posiadanego przez niego majątku w okresie od 1.010.2015r do dnia otrzymania wezwania oraz rachunków bankowych. Wskazać przy tym należy, że jako przedsiębiorca zobowiązany był również do przedstawienia zestawienia posiadanych środków trwałych. Tym samym oświadczenie wnioskodawcy przedstawione na formularzu PPF co do posiadanego majątku, nie może zostać uznane za pełne i wiarygodne. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Z tych względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Wyjaśnienia zawarte w formularzu PPF, dotyczące stanu finansowego i wysokości dochodów jak i złożone przez skarżącego oświadczenie z dnia 16.04.2018 r., nie były wystarczające dla oceny możliwości finansowych wnioskodawcy, nie mogły też stanowić automatycznej przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób niebudzący wątpliwości, w sposób pełny i wyczerpujący wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia