I SA/Lu 989/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz (sprawozdawca) Sędziowie WSA Krystyna Czajecka-Szpringer, WSA Jerzy Drwal Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Kożuch po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 23 maja 2017 r. sprawy ze skargi M. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu kosztów egzekucyjnych I. oddala skargę; II. przyznaje radcy prawnemu M. K. R. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości [...] zł ([...] [...]), w tym VAT.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia M. J. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] r. o odmowie zwrotu kwoty wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych wraz z odsetkami na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] i [...], uchylił zaskarżone postanowienie w całości i umorzył postępowanie organu pierwszej instancji. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia oraz akt sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził wobec strony postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych m.in. o numerach: [...] i [...], którymi objęte zostały zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za grudzień 1998 r. oraz w podatku od towarów i usług za marzec 2005 r. Pismami z 30 stycznia i 18 marca 2013 r. podatniczka wystąpiła do Naczelnika Urzędu Skarbowego z wnioskiem o zwrot kwot dotychczas wyegzekwowanych na podstawie m.in. wskazanych tytułów wykonawczych wraz z odsetkami. Żądanie strona ponowiła w zażaleniu z 6 października 2014 r., złożonym na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] r. Organ historycznie wskazał, że w sprawie wniosków strony - potraktowanych przez organ egzekucyjny jako wnioski o stwierdzenie nadpłaty podatku - Naczelnik Urzędu Skarbowego w dniu [...] r. wydał postanowienie odmawiające wszczęcia postępowania z uwagi na złożenie żądania po upływie terminu określonego w art. 79 § 2 Ordynacji podatkowej. Postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej uchylił powyższe postanowienie w całości i sprawę przekazał do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, zarzucając błędną kwalifikację żądania zobowiązanej i tym samym niewłaściwy tryb załatwienia przedmiotowej sprawy. W dniu [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego, ponownie rozpatrując sprawę, wydał postanowienie [...], orzekające w przedmiocie kwot dotychczas wyegzekwowanych stanowiących koszty egzekucyjne pobrane na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...] - mocą którego, w oparciu o regulacje art. 64c § 7 w związku z art. 64c § 3 ustawy egzekucyjnej, postanowiono o zwrocie kosztów egzekucyjnych wraz z odsetkami, wyegzekwowanych na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] i [...] oraz odmówiono zwrotu kosztów egzekucyjnych pobranych na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] i [...] Strona zaskarżyła powyższe postanowienie do Dyrektora Izby Skarbowej, wnosząc o ich uchylenie w całości. Postanowieniem z dnia [...] r. [...] organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] r. w części orzekającej o zwrocie kosztów egzekucyjnych wraz z odsetkami, wyegzekwowanych na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i [...], uchylił natomiast to postanowienie w części orzekającej o odmowie zwrotu wyegzekwowanych kosztów wraz z odsetkami na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] i [...] i przekazał w tej części sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Na postanowienie to strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W dniu [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego, wskutek rozstrzygnięcia organu odwoławczego z dnia [...] r. uchylającego postanowienie organu egzekucyjnego i przekazującego sprawę do ponownego rozpatrzenia w części dotyczącej tytułów wykonawczych o numerach: [...] i [...], wydał w przedmiotowej sprawie kolejne postanowienie, w którym na podstawie art. 61a k.p.a. w związku z art. 64c § 8 u.p.e.a. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych kwot kosztów egzekucyjnych wraz z odsetkami na podstawie wskazanych tytułów wykonawczych, tj. [...] i [...] Na postanowienie to strona również złożyła zażalenie (jest ono przedmiotem odrębnego rozstrzygnięcia i odrębnego postępowania sądowoadministracyjnego). Wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2016 r. sygn. akt I SA/Lu 1291/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny [...] uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. w części uchylającej postanowienie organu pierwszej instancji (tj. dotyczące odmowy zwrotu kwoty wyegzekwowanych kosztów wraz z odsetkami na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] i [...]), a w pozostałej części skargę oddalił. Orzeczenie to stało się prawomocne z dniem 21 czerwca 2016 r. Ponownie rozpoznając sprawę, Dyrektor Izby Skarbowej, związany oceną prawną zawartą w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wskazał, że postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie wskazanych tytułów wykonawczych jest nadal w toku (w dacie złożenia wniosku strony nie było zakończone), a zatem nie jest możliwe merytoryczne rozpoznanie wniosku o zwrot kosztów egzekucyjnych, zaś organ winien odmówić wszczęcia postępowania w tym zakresie. Przesądza o tym treść art. 64c § 8 u.p.e.a., który określa wymagania jakie winny być spełnione przy wystąpieniu zobowiązanego do organu egzekucyjnego z żądaniem rozstrzygnięcia w sprawie kosztów egzekucyjnych. Żądanie wydania rozstrzygnięcia w sprawie kosztów egzekucyjnych (dotyczące również ich zwrotu) jest skuteczne i podlega merytorycznemu rozpatrzeniu przez organ egzekucyjny wyłącznie w sytuacji złożenia go w warunkach określonych przez art. 64c § 8 u.p.e.a. Żądanie, o którym mowa winno być złożone w czasie, gdy prowadzone postępowanie egzekucyjne zostało już zakończone poprzez umorzenie bądź wyegzekwowanie obowiązku, a nadto wniosek zobowiązanego winien być złożony z zachowaniem 14 - dniowego terminu, liczonego od daty doręczenia postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego bądź powiadomienia zobowiązanego o wysokości pobranych w postępowaniu egzekucyjnym kosztów egzekucyjnych. Jeżeli wymogi tego przepisu nie zostaną dopełnione, a zwłaszcza jeżeli zgłoszenie żądania następuje po określonym w przepisie terminie, bądź też – co należy podkreślić w badanej sprawie - zostanie złożone przedwcześnie, organ egzekucyjny obowiązany jest wydać rozstrzygnięcie formalne, odmawiające rozpatrzenia zgłoszonego żądania, a więc postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Do czasu zakończenia postępowania egzekucyjnego nie rozpoczyna biegu 14 - dniowy termin, o którym mowa w art. 64c § 8 u.p.e.a., a złożenie żądania wydania postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64c § 7 u.p.e.a. przed rozpoczęciem biegu tego terminu jest przedwczesne i przez to nie może doprowadzić do wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. W tej sytuacji, wobec niezasadnego wszczęcia postępowania przez organ I instancji, zakończonego orzeczeniem merytorycznym o odmowie zwrotu wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych wraz z odsetkami, organ odwoławczy na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw z art. 144 k.p.a. i art. 18 u.p.e.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia z dnia [...] r. i o umorzeniu postępowania pierwszoinstancyjnego. W skardze na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej strona wniosła o jego uchylenie wraz z poprzedzającym je rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie: - art. 8 k.p.a. tj. zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa; - art. 9 k.p.a. tj. zasady informowania stron i innych uczestników postępowania przez organ administracji publicznej; - art. 124 § 2 i art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. poprzez nie odniesienie do wszystkich twierdzeń i zarzutów podniesionych w odwołaniu. W uzasadnieniu skargi podniesiono między innymi, że organy administracji nie dokonały zbadania kwestii fałszywego podpisu znajdującego się w czterech wskazanych w postanowieniach tytułach. Nadmieniono, że podpisy znajdujące się na przedmiotowych tytułach nie są podpisami skarżącej. Ponadto, zdaniem strony organ wprowadził ją w błąd poprzez wydanie postanowienia przed tym, jak zapadł wyrok w sprawie I SA/Lu 1291/15. Naruszył przy tym podstawowe zasady prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie. Poparł stanowisko prezentowane w treści zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny [...] zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna, bowiem kontrolowane postanowienie odpowiada prawu. Jak słusznie zauważyła skarżąca, zgodnie z art. 134 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd administracyjny, dokonując kontroli legalności aktu, ma obowiązek uwzględnienia także istotnego naruszenia prawa, na które nie wskazuje treść skargi. W niniejszej sprawie, po dokonaniu kontroli legalności zaskarżonego postanowienia zgodnie ze wskazanymi zasadami procedowania, Sąd stwierdził, że nie narusza ono prawa. W szczególności natomiast realizuje ono wytyczne wskazane w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] z dnia 8 kwietnia 2016 r. w sprawie I SA/Lu 1291/15. W wyroku tym Sąd uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. w części, w której organ odwoławczy uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego (a więc w zakresie orzeczenia o odmowie zwrotu kwoty wyegzekwowanych kosztów wraz z odsetkami na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] i [...]) i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu organowi. Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia brak podstaw do wydania orzeczenia kasacyjnego na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. i art. 18 u.p.e.a. Podzielając stanowisko organu odwoławczego co do braku realizacji przesłanek z art. 64c § 7 u.p.e.a. (postępowania egzekucyjne toczące się na podstawie wskazanych tytułów wykonawczych były w toku w dacie złożenia żądania przez uprawnioną) i przedwczesności wniosków strony wskazał, że organ odwoławczy winien w ramach czynności kontrolnych (wobec podjętych przez organ I instancji działań i bezpodstawnego wszczęcia postępowania) wydać postanowienie w przedmiocie uchylenia zaskarżonego postanowienia i umorzenia postępowania pierwszoinstancyjnego. Podkreślił przy tym, że umorzenie postępowania pierwszej instancji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. może mieć miejsce zarówno wtedy, gdy okoliczności sprawy uzasadniały umorzenie postępowania przez organ I instancji z przyczyn następczych na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., jak i wtedy gdy organ I instancji powinien był odmówić wszczęcia postępowania, ale tego nie uczynił, ani też nie umorzył nieprawidłowo wszczętego postępowania. Organ bez wątpienia jest związany z mocy art. 153 p.p.s.a. oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, wyrażonymi w orzeczeniu Sądu (na co słusznie zwrócono uwagę w treści zaskarżonego postanowienia). Uznając zatem, że w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów procesowych (w tym określających podstawowe zasady prowadzenia postępowania administracyjnego, jakie zostały przywołane w skardze ), Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. Należy stanowczo podkreślić, że skarżąca nie umotywowała w żaden sposób podnoszonych w skardze zarzutów, ograniczając się do cytowania treści przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Nie wskazała przy tym, w jaki sposób przepisom tym organ uchybił prowadząc postępowanie i wydając zaskarżone postanowienie. Podnoszone natomiast kwestie związane z nieautentycznością podpisu pod tytułami wykonawczymi nie są objęte zakresem kognicji w niniejszym postępowaniu. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie przez radcę prawnego orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. i § 21 ust. 1 lit c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z dnia 18 października 2016 r.). Należność z tytułu wynagrodzenia pełnomocnika została wskazana w kwocie brutto, w związku ze złożonym na rozprawie oświadczeniem o świadczeniu pomocy w ramach prowadzonej działalności gospodarczej.