I SA/Lu 806/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym Przewodniczący: Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz po rozpoznaniu w dniu 4 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. W. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 22 listopada 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2011 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

W. W., zastępowany przez zawodowego pełnomocnika, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...]zł wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego na tę okoliczność wniosku oraz dołączonych dokumentów i oświadczeń wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną oraz studiującą córką. Rodzina zajmuje mieszkanie o powierzchni 87 m2 należące do syna skarżącego, ponosząc w całości koszty jego utrzymania. Na dochody rodziny składa się dochód z działalności gospodarczej, prowadzonej przez skarżącego w wysokości [...] zł netto oraz wynagrodzenie za pracę jego małżonki w wysokości [...] zł netto. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych nieruchomości ani rzeczy ruchomych. Odnośnie zaś ponoszonych wydatków skarżący podał, że składają się na nie: spłata kredytu (rata ok. [...] zł), koszty utrzymania mieszkania ([...] zł) oraz koszt kształcenia córki ([...] zł). Wskazał, iż poniósł w sprawie koszty zastępstwa procesowego, które wyniosły [...] zł. Postanowieniem z dnia 22 listopada 2017 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Od powyższego rozstrzygnięcia pełnomocnik skarżącego złożył sprzeciw, wnosząc o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazał, że skarżący wykazał, że nie posiada wystarczających środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zarzucił, że referendarz sądowy nieprawidłowo ustalił dochody skarżącego, sumując je z dochodami małżonki, podczas gdy od wielu lat między małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa. Wyjaśnił, że wypłata wynagrodzenia dla pełnomocnika, na którą powołał się w swoim rozstrzygnięciu referendarz, nastąpiła w sposób ratalny i była rozciągnięta w czasie. Pełnomocnik zwrócił również uwagę, że skarżący nie uzyskuje stałego gwarantowanego dochodu ze stosunku pracy, ale prowadzi działalność gospodarczą, której wynik finansowy w kolejnych miesiącach trudno jest przewidzieć. Na zakończenie wskazał, że przed tutejszym Sądem zawisła kolejna sprawa skarżącego, w której wartość przedmiotu sporu wynosi [...] zł i w której skarżący również będzie się ubiegał o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - dalej "P.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W ocenie Sądu sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim, jakiego oczekuje skarżący, może zostać przyznane w razie wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przywołany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 P.p.s.a.). Koszty sądowe stanowią bowiem rodzaj danin publicznych, a zwolnienie z ich uiszczenia jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. W konsekwencji przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy może nastąpić jedynie gdy wystąpiły okoliczności, o których mowa w przywołanym wyżej przepisie, uzasadniające przerzucenie ciężaru związanego jej udziałem w postępowaniu sądowym na pozostałych współobywateli. Dokonując oceny istnienia w sprawie niniejszej przesłanek przyznania prawa pomocy, referendarz sądowy właściwie zestawił wymagalne i prognozowane koszty postępowania z obiektywnymi możliwościami finansowymi skarżącego i w konsekwencji stwierdził, że przesłanki te w sprawie niniejszej nie zachodzą. Zasadnie referendarz sądowy stwierdził, że wysokość wpisu sądowego od skargi wynosi [...] zł, natomiast dalsze ewentualne koszty postępowania związane z opłatą kancelaryjną za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem oraz wpisu od skargi kasacyjnej wynieść mogą odpowiednio: [...] zł i [...] zł. Prawidłowo również ustalił sytuację finansową skarżącego przyjmując, że ze złożonych zeznań podatkowych na podatek dochodowego od osób fizycznych za 2016 r. wynika, że skarżący osiągnął z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej dochód w kwocie [...]zł, a jego małżonka w kwocie [...]zł. Aktualnie dochód skarżącego wynosi [...] zł (rubryka nr 10 wniosku), natomiast jego małżonki [...] zł. W konsekwencji w sposób odpowiadający prawu przyjął, że w sprawie nie zachodzi ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy tj., że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd podziela przy tym pogląd wyrażony przez referendarza, że skarżący uzyskuje z prowadzonej działalności dochód, który jest w stanie pokryć jego potrzeby bytowe, a przy właściwym gospodarowaniu również koszty postępowania sądowego. Powyższe stwierdzenie, wbrew zarzutowi zawartemu w sprzeciwie, potwierdza również okoliczność poniesienia przez skarżącego kosztów profesjonalnego pełnomocnika w kwocie łącznej [...] zł. Zapłata takiej kwoty, nawet jeśli, jak wskazuje pełnomocnik następowała w ratach, świadczy o tym, że przy dochowaniu należytej staranności skarżący jest w stanie zabezpieczyć kwotę pozwalającą na pokrycie kosztów związanych z jego udziałem w postępowaniu. Zdolność poniesienia takich kosztów potwierdza również analiza jednego z posiadanych przez stronę rachunków bankowych, z której wynika, że skarżący okresowo dysponował środkami pieniężnymi wielokrotnie przewyższającymi wymagane obecnie koszty sądowe. Tytułem przykładu można wskazać, że w dniu 22 sierpnia 2017 r., tj. 2 dni przed wniesieniem skargi do sądu suma środków na rachunku bankowym skarżącego wynosiła [...] zł, a suma uznań w okresie 23 lipca – 23 sierpnia 2017 r. wyniosła [...] zł. Odnosząc się natomiast do zarzutu zawartego w sprzeciwie, dotyczącego nieuprawnionego "sumowania" przez referendarza dochodów skarżącego i jego małżonki mimo, że pozostają oni w rozdzielności majątkowej, uznać należy go za chybiony. W orzecznictwie sądowym konsekwentnie prezentowany jest bowiem pogląd, że rozdzielność majątkowa małżeńska, czy nawet fakt pozostawania w separacji, nie zwalnia małżonków z wynikającego z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązku wzajemnej pomocy. Obowiązek ten jest niezależny od rodzaju ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Zauważyć należy, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, wyłącznie do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków (por. postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2014 r., sygn. akt I FZ 11/04, czy z dnia 28 lutego 2014 r. sygn. akt OZ 114/14 publ. www.cbois.nsa.gov.pl). Argumentu w sprawie nie stanowi także oświadczenie pełnomocnika o tym, że prowadzenie działalności gospodarczej nie gwarantuje, w przeciwieństwie do umowy o pracę, stałych miesięcznych dochodów. Twierdzenie takie wydaje się mieć jedynie polemiczny charakter w stosunku do tezy postawionej przez referendarza, w kontekście poczynionych przez niego ustaleń co do przepływów środków na rachunkach bankowych skarżącego, z których można wyprowadzić wniosek, że prowadzenie działalności nie gwarantuje wprawdzie stałych dochodów, ale nie wyklucza i może zapewniać dochody wyższe niż uzyskiwane z tytułu umowy o pracę. Zarobkowanie jest celem prowadzenia działalności gospodarczej, zaś jej wynik finansowy zależy od wielu czynników, nie zawsze pozostających poza sferą decyzyjną samego przedsiębiorcy. Na zakończenie wskazać również należy, że na ocenę prawidłowości rozstrzygnięcia referendarza wydanego w dniu 22 listopada 2017 r. w kontekście regulacji zawartej w art. 260 § 1 P.p.s.a., nie może mieć wpływu podniesiona w sprzeciwie okoliczność wniesienia w dniu 7 grudnia 2017 r. do tutejszego Sądu kolejnej skargi, w której wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi [...] zł. Okoliczność ta, w kontekście istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, zostanie oceniona dopiero w przypadku złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy w tej nowej sprawie. Podsumowując, Sąd dokonując oceny wniosku strony skarżącej oraz dokumentów i oświadczeń, z uwzględnieniem zarzutów podniesionych w sprzeciwie nie znalazł podstaw do zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 22 listopada 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 § 1 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.