I SA/Lu 563/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. w zakresie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 11 kwietnia 2018 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie z dnia 11 kwietnia 2018 r.

Prawomocnym postanowieniem z dnia 14 września 2017 r. skarżący nie uzyskał prawa pomocy na etapie rozpatrywania skargi. Wówczas skarżący domagał się zwolnienia od kosztów sądowych. Następnie, w związku z wniesieniem skargi kasacyjnej od wyroku oddalającego skargę, skarżący wystąpił o zmianę rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz dodatkowo ustanowienie radcy prawnego, który dotychczas reprezentował go w postępowaniu sądowym z wyboru. Skarżący uzasadniał, że w wyniku decyzji organu podatkowego, który błędnie stwierdził nierzetelne faktury dotyczące nabycia paliwa, utracił koncesję na obrót paliwami i w następstwie zmuszony został do zakończenia działalności gospodarczej. Obecnie poszukuje pracy. Posiada wykształcenie zawodowe. Nie ma żadnego majątku. Nie ma z czego zapłacić kosztów postępowania sądowego. Musi wywiązywać się z obowiązków alimentacyjnych. Zaległości podatkowe z odsetkami wynoszą łącznie ponad [...] zł. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2018 r. odmówił zmiany postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów sądowych i odmówił również ustanowienia radcy prawnego. Przede wszystkim podkreślił, że skarżący w 2017 r. uzyskał przychód z działalności gospodarczej na poziomie [...] zł, a koszy uzyskania przychodów stanowiły wielkość rzędu [...] zł. W tej sytuacji skarżący miał możliwość pozyskania środków w celu poniesienia kosztów niniejszego postępowania sądowego na etapie skargi kasacyjnej. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego skarżący nie zgodził się z taką oceną. Jego zdaniem, przychody z działalności gospodarczej nie mają istotnego znaczenia. Aktualnie nie prowadzi działalności gospodarczej, pobiera zasiłek dla bezrobotnych ([...] zł), z żoną pozostaje w separacji. Jedynie w wyniku "przypadku losowego" w tym samym czasie złożył rozpatrywany wniosek oraz wystąpił o wykreślenie z rejestru przedsiębiorców. W przekonaniu skarżącego, zmuszony został do zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej z powodu błędnych rozstrzygnięć organów podatkowych. Nie musiał gromadzić funduszy na rzecz kosztów związanych z przyszłymi sporami sądowymi. Jego sytuacja materialna powinna zostać rzetelnie oceniona według okoliczności istniejących w chwili obecnej. Poza tym skarżący musi gromadzić środki na poczet zaległych podatków, w tym podatku dochodowego i VAT za 2012 r. w wysokości w sumie ponad [...] zł. Te należności mają bowiem priorytet. Natomiast korzystanie z pomocy radcy prawnego z wyboru, jak to miało miejsce dotychczas, dowodzi profesjonalizmu i racjonalności skarżącego, w żadnym razie nie oznacza możliwości dalszego finansowania wynagrodzenia pełnomocnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Sprzeciw skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2017.1369 ze zm. - dalej "P.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (dotychczas wpis od skargi został zapłacony i skarżący był reprezentowany przez radcę prawnego z wyboru). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy osobie fizycznej przysługuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, spoczywa zatem na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Przy czym pamiętać również należy, że zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zastosowanie prawa pomocy nie może bowiem prowadzić do ochrony czy też wzbogacania podmiotów, które występując na drogę postępowania sądowego powinny mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i – w miarę możliwości – zgromadzić, zabezpieczyć środki niezbędne na jego prowadzenie. Prawo pomocy jest wyjątkiem uczynionym przez ustawodawcę na rzecz strony, która z przyczyn obiektywnych nie ma możliwości wygospodarowania środków na koszty sądowe. Prawo pomocy nie jest instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, ale takim, które taki fakt wiarygodnie i rzetelnie wykażą stosownymi dokumentami i wyczerpującymi oświadczeniami (zob. np. postanowienia sygn. II OZ 43/1, sygn. II OZ 39/15, sygn. I OZ 21/15). Należy pamiętać, że ciężar kosztów sądowych, których nie ponosi strona skarżąca, zostaje przerzucony na innych współobywateli. Zgodzić się należy ze stanowiskiem referendarza sądowego, w myśl którego okoliczności sprawy nie uzasadniają przyznania skarżącemu prawa pomocy. Przede wszystkim poziom przychodów skarżącego w 2017 r. - gdy postępowanie sądowe w niniejszej sprawie zostało zainicjowane w maju 2017 r. - wyklucza stwierdzenie, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego w tej sprawie. Mówimy o kwocie ponad [...] zł, która niewątpliwie pozwala skarżącemu na ponoszenie kosztów niniejszego postępowania sądowego. Jest to przychód znacznie wyższy od średniego w regionie. Okoliczność, że skarżący inaczej zadysponował tymi środkami oznacza, że nie liczył się z obowiązkiem ponoszenia kosztów postępowania sądowego, nie brał go pod uwagę. Powyższy sposób postępowania skarżącego, wbrew jego oczekiwaniom, nie zasługuje na aprobatę i uprzywilejowane traktowanie przez przyznanie prawa pomocy. W żadnym razie nie tłumaczy obciążenia kosztami niniejszego postępowania sądowego innych podatników. Jeśli skarżący, w sytuacji sądowego sporu z organem podatkowym, zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, w ten sposób sam pozbawił się źródeł przychodów, utrudniając tym samym, co do zasady, przymusową realizację wykonalnych decyzji organu podatkowego. Wbrew przekonaniu skarżącego, nie jest to argument mogący uzasadnić przyznanie prawa pomocy. Przeciwnie, chcąc skorzystać z tej szczególnej instytucji, skarżący ma obowiązek wykazać, że podejmuje wszelkie niezbędne działania w celu uzyskania środków finansowych potrzebnych na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Tymczasem w realiach analizowanej sprawy skarżący prezentuje zasadniczo odmienną postawę i pozbawia się źródeł przychodów. Okoliczność, że skarżący nie godzi się z rozstrzygnięciem organu podatkowego uzasadnia skorzystanie z sądowej kontroli legalności, natomiast nie usprawiedliwia decyzji o statusie bezrobotnego. Jeśli jednak skarżący wybrał status bezrobotnego, w związku ze sporem sądowym, musi jednocześnie mieć świadomość, że tego rodzaju postawa nie będzie przemawiała za przyznaniem prawa pomocy. Przesłanki ustanowione w art. 246 § 1 P.p.s.a. nie obejmują bowiem sytuacji, w której skarżący rezygnuje ze źródeł przychodów. W świetle powyższego skarżący nie wykazał żadnych szczególnych okoliczności przemawiających za uprzywilejowanym traktowaniem. Nic nie stało na przeszkodzie, aby - postępując racjonalnie - mógł zgromadzić środki finansowe niezbędne na poczet kosztów postępowania sądowego. Ponadto, z punktu widzenia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy, zasadnicze znaczenie ma okoliczność, że skarżący jest osobą zdrową, w pełni zawodowej aktywności, a więc ma możliwości zarobkowania. Obiektywnie rzecz biorąc, nie istnieją żadne uzasadnione powody, aby skarżącego, który zrezygnował z prowadzenia działalności gospodarczej, wspomagać środkami publicznymi w ramach prawa pomocy, kosztem innych współobywateli. Odmienne stanowisko skarżącego jest wyrazem wyłącznie jego subiektywnego przekonania. Prawo pomocy jest przewidziane przez ustawodawcę dla osób pozbawionych środków do życia, wymagających wsparcia materialnego ze strony państwa, które nie są w stanie samodzielnie się utrzymać z przyczyn od nich niezależnych, nie zaś dla przedsiębiorców osiągających obroty rzędu setek tysięcy złotych, którzy w obliczu decyzji organu podatkowego rezygnują z aktywności w obrocie gospodarczym. Zatem odmowa przyznania prawa pomocy nie stanowi zamknięcia skarżącemu drogi do sądu. Ma bowiem u podstaw uzasadnione stwierdzenie, że obiektywna sytuacja życiowa i materialna skarżącego pozwala mu na poniesienie kosztów postępowania sądowego związanych ze skargą kasacyjną, bez wpływu na możliwość zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Orzeczenia powołane wyżej są dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl i w elektronicznym zbiorze LEX. W tych okolicznościach, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1 - § 3 P.p.s.a., sąd postanowił jak w sentencji.