I SA/Lu 452/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wiesława Achrymowicz po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania podatkowego w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych z [...] r. w zakresie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego z dnia 14 czerwca 2017 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie z dnia 14 czerwca 2017 r.

Zaskarżonym postanowieniem referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie wpisu sądowego od skargi. Referendarz sądowy ocenił, że skarżący jest właścicielem majątku o bardzo dużej wartości (gospodarstwo rolne o pow. [...]ha, zabudowania w postaci: domu o pow. [...]m², chlewni, garażu, domu jednorodzinnego o pow. [...] m² oraz zabudowana nieruchomość w B.P. o wartości ok. [...] zł). W tej sytuacji stan majątkowy skarżącego pozwala na wywiązanie się z obowiązku poniesienia kosztów niniejszego postępowania sądowego. Ponadto stały miesięczny dochód rodziny skarżącego, obejmującej żonę i czworo pełnoletnich dzieci, kształtuje się na poziomie [...] zł. Natomiast okoliczność, że skarżący spłaca kredyty nie może przemawiać za odstępstwem od zasady ponoszenia danin publicznoprawnych, w tym kosztów sądowych, bowiem zobowiązania o charakterze publicznoprawnym nie mogą być przesuwane na dalszy plan na rzecz prywatnych zobowiązań skarżącego. Nie ma zatem żadnych podstaw do tego, aby dofinansowywać skarżącego środkami publicznymi, a taki właśnie charakter ma wyjątkowa instytucja prawa pomocy, pierwotnie nazywana "prawem ubogich". W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego skarżący akcentował, że jego zobowiązania przekraczają [...] zł i ich spłata w istocie pochłania dochody pozostałe po poniesieniu wydatków koniecznych dla utrzymania rodziny. Odmowa przyznania wnioskowanego prawa pomocy w następstwie pozbawi skarżącego prawa do sądu. Nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa rolnego są w zasadniczej części objęte zabezpieczeniami hipotecznymi oraz zajęciami egzekucyjnymi i dlatego nie mogą zostać sprzedane. Natomiast posiadanie znacznego majątku nie oznacza jeszcze, że skarżący jest w stanie zapłacić wpis sądowy od skargi. W odpowiedzi na wezwanie sądowe, skarżący dodatkowo wyjaśnił, że w [...]r. gospodarstwo rolne wydzierżawił z żoną synowi. Uprawy zbóż i łubinu przyniosły [...] zł, zaś hodowla zwierząt nie przyniosła żadnych dochodów, a tylko wymusiła dodatkowe wydatki. Maszyny rolnicze o wartości rzędu [...] zł użytkuje syn. Dopłaty związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego także otrzymuje syn. Rocznie wynoszą one [...] zł i w całości są przeznaczone na zakup nawozów, paliwa, środków ochrony roślin, sezonowe zatrudnienie pracowników, wynajem kombajnów. Konieczne wydatki rodziny obejmują: [...] zł na utrzymanie domu; [...] zł na żywność, odzież, środki czystości i leki; [...]zł na utrzymanie studiującej córki. Natomiast zobowiązania kredytowe, które są przedmiotem postępowania egzekucyjnego wynoszą [...] zł. Egzekucja i zabezpieczenia hipoteczne mają za przedmiot nieruchomości w B. P. oraz oddane w dzierżawę synowi. W związku ze zwyrodnieniami kręgosłupa skarżący poniósł wydatek na rehabilitację rzędu [...]zł, który sfinansował syn. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2017.1369 ze zm. - p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). W ocenie sądu, sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy osobie fizycznej przysługuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych spoczywa zatem na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, a w konsekwencji ma ona obowiązek wiarygodnie i rzetelnie wykazać, że znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji, uprawniającej do wsparcia kosztem innych podatników. Przy czym pamiętać również należy, że zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zastosowanie prawa pomocy nie może bowiem prowadzić do ochrony czy też wzbogacania podmiotów, które występując na drogę postępowania sądowego powinny mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i – w miarę możliwości – zgromadzić, zabezpieczyć środki niezbędne na jego prowadzenie. Sąd podziela przy tym prezentowany w doktrynie i orzecznictwie pogląd, że na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja szczególna, a przez to uprawniająca go do uzyskania prawa pomocy. Prawo pomocy jest wyjątkiem uczynionym przez ustawodawcę na rzecz strony, która z przyczyn obiektywnych nie ma możliwości wygospodarowania środków na koszty sądowe. Prawo pomocy nie jest instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, ale takim, które taki fakt wiarygodnie i rzetelnie wykażą stosownymi dokumentami i wyczerpującymi oświadczeniami (zob. np. postanowienia sygn.: II OZ 43/1, II OZ 39/15, I OZ 21/15). Ciężar kosztów sądowych, których nie ponosi strona skarżąca, na zasadzie wyjątku, zostaje przerzucony na innych współobywateli (por. postanowienie sygn. II OZ 13/15). Należy zgodzić się ze stanowiskiem referendarza sądowego i powtórzyć, że sytuacja życiowa, materialna skarżącego, a w szczególności jego stan majątkowy nie uzasadnia przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jest on zdecydowanie lepszy niż przeciętny w regionie. Ponadto wykazany przez skarżącego dochód rodziny, pozostały po poniesieniu koniecznych wydatków, pozwalał od [...] r., kiedy skarżący wystąpił o wznowienie postępowania podatkowego, na zgromadzenie środków w celu zapłaty wpisu sądowego od skargi. Obowiązek spłaty prywatnych zadłużeń skarżącego w żadnym razie nie jest okolicznością, która jako jedyna mogłaby uzasadniać przyznanie skarżącemu zwolnienia od obowiązku poniesienia wpisu od skargi. Nie ma żadnych obiektywnie uzasadnionych powodów, aby ciężar kosztów sądowych miał być przerzucany na innych współobywateli i podatników dlatego, że skarżący nie spłacał terminowo swoich zadłużeń, a jednocześnie dysponuje znacznym majątkiem. Ważne jest również, że skarżący nie wykazał dlaczego nie uzyskuje żadnych dochodów. Prawo pomocy przyznane może być wyłącznie takiej osobie, która nie tylko powołuje się na brak środków finansowych, co w sprawie niniejszej nie zostało wykazane, ale nadto, która wykaże, że pomimo podjęcia wszelkich możliwych starań nie jest w stanie pracować, choćby dorywczo, co skarżący całkowicie pomija. Ponadto, jeśli skarżący zdecydował, że nie będzie pobierał wynagrodzenia za dzierżawę gospodarstwa rolnego, skoro wydzierżawia je synowi, to taki gest nie może przemawiać za przerzuceniem obowiązku ponoszenia kosztów sądowych na innych współobywateli. Orzeczenia powołane wyżej są dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl i w elektronicznym zbiorze LEX. W tych okolicznościach, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1 - § 3 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.