I SA/Lu 450/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Czajecka-Szpringer (sprawozdawca) Sędziowie WSA Ewa Kowalczyk Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Kożuch po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 4 października 2017 r. sprawy ze skargi W. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi A. B., prowadzącemu Kancelarię Adwokacką, wynagrodzenie za udzielenie pomocy prawnej z urzędu w kwocie [...]zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) w tym VAT.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] marca 2017 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia W. M. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] lutego 2017 r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego [...] - utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazano, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] prowadzi wobec majątku W. M. postępowanie egzekucyjne na podstawie wystawionych przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w [...] tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...] i [...] Odpisy tytułów wykonawczych o numerach [...] i [...] doręczono dłużniczce za pośrednictwem poczty [...] grudnia 2009 r. Natomiast odpis tytułu wykonawczego nr [...] doręczono dłużniczce również za pośrednictwem poczty w dniu [...] stycznia 2016 r. Celem wyegzekwowania ww. należności Naczelnik Urzędu Skarbowego dokonał zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] zawiadomieniami: z [...] czerwca 2015 r. i [...] stycznia 2015 r. Pismami z [...] i [...] lipca 2015 r. dłużniczka wystąpiła do Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego, m.in na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...] i [...], podnosząc przedawnienie należności oraz kwestionując istnienie obowiązku zapłaty zaległych składek na ubezpieczenie społeczne. Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] postanowieniem z dnia [...] stycznia 2016 r. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww tytułów wykonawczych, stwierdzając, że egzekwowane obowiązki zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne rolników oraz ubezpieczenie zdrowotne istnieje, są wymagalne i podlegają egzekucji. Po rozpatrzeniu zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej w [...] postanowieniem z [...] marca 2016 r. utrzymał w mocy ww. postanowienie w części dotyczącej tytułów wykonawczych o numerach [...], [...] i [...], natomiast w części dotyczącej tytułu wykonawczego [...] uchylił zaskarżone postanowienie i w tym zakresie orzekł o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, po rozpoznaniu skargi dłużniczki, wyrokiem z 10 listopada 2016 r. sygn. akt I SA/Lu 318/16 uchylił ww. postanowienie w części utrzymującej w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...], [...] i [...] W międzyczasie wnosząc do Dyrektora Izby Skarbowej w [...] zażalenie z [...] sierpnia 2016 r. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] wydane w odrębnym postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym w oparciu o tytuły wykonawcze Wójta Gminy [...] oraz na zawiadomienie o zmianie wysokości zajęcia dłużniczka ponownie zakwestionowała istnienie i wysokość egzekwowanego zadłużenia z wniosku KRUS. Jako uzasadnienie złożonego wniosku wskazała wyrok Sądu Apelacyjnego w [...] z 20 kwietnia 2016 r. sygn. akt III AUa [...]. Wniosek ten, zakwalifikowany jako żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego, został przez Dyrektora Izby Skarbowej w [...] przekazany do rozpatrzenia Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w [...] przy piśmie z [...] października 2016 r. Wcześniej postanowieniem z [...] października 2016 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] na żądanie wierzyciela umorzył postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego o numerze [...] Natomiast w sprawie żądania umorzenia postępowania egzekucyjnego zawartego w piśmie z [...] sierpnia 2016 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] wydał postanowienie z [...] listopada 2016 r., którym umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Dyrektor Izby Skarbowej w [...], po rozpoznaniu zażalenia, postanowieniem z [...] grudnia 2016 r. uchylił zaskarżone postanowienie w całości i sprawę przekazał do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ drugiej instancji wyjaśnił, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] prowadzi wobec majątku dłużniczki postępowanie egzekucyjne dotyczące należności KRUS na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...] i [...], a więc istnieje przedmiot postępowania, co do którego wystąpiono o jego umorzenie w trybie art. 59 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. 2014, poz. 1691), zwanej dalej "u.p.e.a.". Skoro na dzień złożenia wniosku oraz wydawania postanowienia w egzekucyjnej realizacji pozostawały ww. tytuły wykonawcze obejmujące należności KRUS i postępowanie egzekucyjne było prowadzone nie można było uznać wniosku o jego umorzenie za bezprzedmiotowy. Ponownie rozpatrując sprawę Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] wydał postanowienia z [...] lutego 2017 r., którymi odpowiednio: odmówił wszczęcia postępowania w zakresie wniosku o umorzenie postępowań prowadzonych na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i [...] [...], natomiast w części wniosku dotyczącej umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] umorzył postępowanie egzekucyjne w zakresie składek na ubezpieczenie społeczne rolników za III i IV kwartał 2005 r. oraz odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego w części dotyczącej składek na ubezpieczenie społeczne rolników za I-IV kwartał 2006 r. i I-II kwartał 2007 r. W zażaleniu na postanowienie w części rozstrzygającej w kwestii umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] dłużniczka podniosła, że dokonane zajęcie emerytury ZUS na rzecz ARiMR, KRUS, Urzędu Gminy w [...] nie miały umocowania prawnego, na potwierdzenie czego wskazała na wyrok WSA w Lublinie z 10 listopada 2016 r. sygn. akt I SA/Lu 318/16. Po rozpatrzeniu zażalenia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podkreślił, że na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] dochodzone są składki na ubezpieczenie społeczne rolników za III, IV kwartał 2005 r.. I-IV kwartały 2006 r.. I i II kwartał 2007 r. W związku z tym kwestię przedawnienia tych składek na ubezpieczenia społeczne rolników regulują przepisy ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity Dz. U. z 2008 r" nr 50, poz. 291 ze zm.). Organ przywołał art. 40, art. 41 b ust. 1 i ust 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r., nr 232, poz. 1378) i wskazał, że zgodzie z powyższymi regulacjami termin przedawnienia dochodzonych składek: za III kwartał 2005 r. upływał z dniem 31 lipca 2015 r., za IV kwartał 2005 r. upływał z dniem 31 października 2015 r., za I kwartał 2006 r. upływał z dniem 31 stycznia 2016 r., za II kwartał 2006 r. upływał z dniem 30 kwietnia 2016 r., za III kwartał 2006 r. upływał z dniem 31 lipca 2016 r., za IV kwartał 2006 r. upływał z dniem 31 października 2016 r., za I kwartał 2007 r. upływał z dniem 1 stycznia 2017 r., za II kwartał 2007 r. upływał z dniem 1 stycznia 2017 r. Z uwagi na fakt, że ww. terminy upłynęły, rozważenia wymaga czy w przedmiotowej sprawie zaistniała okoliczność, o której mowa w art. 41 b ust. 5 ww. ustawy, tj. czy został zawieszony bieg terminu przedawnienia przez podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek. Organ wyjaśnił, że za pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek jest doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, niezależnie od tego czy było połączone z zawiadomieniem o czynności egzekucyjnej, czy nastąpiło bez dokonania czynności egzekucyjnej, o ile to zawieszenie nie nastąpiło wcześniej na skutek innej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności, która czasowo wyprzedziła doręczenie tytułu wykonawczego i mogła być zakwalifikowana jako pierwsza czynność zmierzająca do wyegzekwowania należności. Z akt sprawy wynika, że odpis tytułu wykonawczego o numerze [...] został dłużniczce doręczony [...] stycznia 2016 r. za pośrednictwem poczty. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia składek na ubezpieczenie społeczne rolników nastąpiło więc z dniem [...] stycznia 2016 r. Odnosząc powyższe uregulowania do okoliczności faktycznych rozpatrywanej sprawy organ stwierdził, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników objęte tytułem wykonawczym nr [...] za III i IV kwartał 2005 r. uległy przedawnieniu. Natomiast bieg terminu przedawnienia składek na ubezpieczenie społeczne rolników za I-IV kwartał 2006 r. oraz I i II kwartał 2007 r. został zawieszony od [...] stycznia 2016 r. do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego, a więc są one nadal wymagalne. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie W. M. powołując się na zawarte w wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] z 20 kwietnia 2016 r. sygn. akt III AUa [...] stwierdzenie, że "aktualnie toczy się postępowanie umorzenia należności podatkowych za lata 2010-2014, zaś wcześniejszy okres uległ przedawnieniu" wniosła o uchylenie ww postanowienia, których, w kontekście ww stwierdzenia Sądu Apelacyjnego, nie rozumie. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w [...] szczegółowo opisał przebieg postępowania egzekucyjnego oraz wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] marca 2016r., utrzymujące w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] lutego 2017r. umarzające postępowanie egzekucyjne w zakresie składek na ubezpieczenie społeczne rolników za III i IV kwartał 2005 r. oraz odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego w części dotyczącej składek na ubezpieczenie społeczne rolników za I-IV kwartał 2006 r. i I-II kwartał 2007 r. W związku z tym kwestię przedawnienia tych składek na ubezpieczenia społeczne rolników regulują przepisy ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25, z późn. zm.). Zgodnie z art. 41 b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat. licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 2-7. Zgodnie z art. 41 b ust. 5 ww. ustawy, bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Z dniem 1 stycznia 2012 r. w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r., nr 232, poz. 1378) – art. 2 ww ustawy - nastąpiła zmiana treści art. 41 b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i termin przedawnienia należności z tytułu składek został skrócony do 5 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 2-7. Art. 27 ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców stanowi, że do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 41 b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (...), którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. (ust. 1). Jeżeli natomiast przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (ust. 2) . Z kolei w myśl art. 40 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, składki na ubezpieczenie opłaca się co kwartał i przypada on ostatniego dnia pierwszego miesiąca danego kwartału. Mając na uwadze powyższe przepisy należy podzielić stanowisko Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, że do oceny przedawnienia należności dochodzonych tytułem wykonawczym nr [...] [...] należy stosować art. 40, art. 41 b ust. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców. Zgodzie z powyższymi regulacjami termin przedawnienia dochodzonych składek: za III kwartał 2005 r. upływał z dniem 31 lipca 2015 r., za IV kwartał 2005 r. upływał z dniem 31 października 2015 r., za I kwartał 2006 r. upływał z dniem 31 stycznia 2016 r., za II kwartał 2006 r. upływał z dniem 30 kwietnia 2016 r., za III kwartał 2006 r. upływał z dniem 31 lipca 2016 r., za IV kwartał 2006 r. upływał z dniem 31 października 2016 r., za I kwartał 2007 r. upływał z dniem 1 stycznia 2017 r.,za II kwartał 2007 r. upływał z dniem 1 kwietnia 2017 r. Jest więc rzeczą oczywistą, że terminy przedawnienia dochodzonych należności w dacie wydania zaskarżonego postanowienia już upłynęły. W tych okolicznościach istotną kwestią jest ustalenie, czy nastąpiło przedawnienie dochodzonych w drodze egzekucji administracyjnej należności z tytułu składek na ubezpieczenie wskutek podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania tych należności. Jak wyżej była mowa, zgodnie z art. 41 b ust. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony. Zgodnie z art. 1 a pkt 2 u.p.e.a. przez czynności egzekucyjne rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Natomiast art. 1 a pkt 12 u.p.e.a. stanowi, że ilekroć w ustawie mowa jest o środku egzekucyjnym, to (w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych) rozumie się przez to egzekucję między innymi z pieniędzy, z wynagrodzenia za pracę, z rachunków bankowych, z weksla, z ruchomości, z nieruchomości oraz z innych wymienionych w ustawie składników majątku. Pojęcie czynności egzekucyjnej oraz środka egzekucyjnego wskazuje, że zastosowanie środka egzekucyjnego oraz dokonanie pierwszej czynności egzekucyjnej odbywa się zawsze w ramach postępowania egzekucyjnego, a więc po wszczęciu postępowania egzekucyjnego. Należy przy tym rozróżnić wszczęcie egzekucji administracyjnej od wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Wszczęcie egzekucji, zgodnie z art. 26 § 5 u.p.e.a., następuje co do zasady z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego i odbywa się w postępowaniu egzekucyjnym. Natomiast wszczęcie postępowania egzekucyjnego ma miejsce z chwilą złożenia przez wierzyciela do organu egzekucyjnego tytułu wykonawczego z wnioskiem o wszczęcie egzekucji. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd wyrażony w wyroku WSA w lublinie z dnia 10 listopada 2016 r., sygn. akt I SA/Lu 318/16., że "pierwszą czynnością zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony",o której mowa w art. 41b ust. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników jest doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, bowiem prawidłowo dokonane następuje po wszczęciu postępowania egzekucyjnego oraz, co do zasady, wyznacza chwilę wszczęcia egzekucji administracyjnej (art. 26 § 1 pkt 1 u.p.e.a.), a więc bez wątpienia zmierza do wyegzekwowania należności z tytułu składek. W związku z tym omawiane zdarzenie powoduje zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności, które to zawieszenie ma pewny koniec z dniem zakończenia postępowania egzekucyjnego. Tytuł wykonawczy jest podstawą wszczęcia egzekucji i zawsze jego odpis musi być doręczony zobowiązanemu, najpóźniej przy przystąpieniu przez organ egzekucyjny lub egzekutora do czynności egzekucyjnych. W związku z tym doręczenie odpisu tytułu wykonawczego niezależnie od tego czy było połączone z zawiadomieniem o czynności egzekucyjnej, czy nastąpiło bez dokonania czynności egzekucyjnej, powoduje zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek, oczywiście o ile to zawieszenie nie nastąpiło wcześniej na skutek innej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności, która czasowo wyprzedziła doręczenie tytułu wykonawczego i mogła być zakwalifikowana jako pierwsza czynność zmierzająca do wyegzekwowania należności. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej ustalił, że odpis tytułu wykonawczego o numerze [...] został skarżącej doręczony [...] stycznia 2016 r. za pośrednictwem poczty, zatem zasadnie uznał, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia dochodzonych tym tytułem składek na ubezpieczenie społeczne rolników nastąpiło z dniem [...] stycznia 2016 r. W tych okolicznościach trzeba stwierdzić, że organ egzekucyjny prawidłowo ustalił, że należne od skarżącej składki na ubezpieczenie społeczne rolników objęte tytułem wykonawczym nr [...] w części za III i IV kwartał 2005 r. uległy przedawnieniu. Natomiast bieg terminu przedawnienia składek na ubezpieczenie społeczne rolników za I-IV kwartał 2006 r. oraz I i II kwartał 2007 r. został zawieszony od [...] stycznia 2016 r. do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego, a więc są one nadal wymagalne. W związku z tym, wobec niezaistnienia przesłanki określonej w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny prawidłowo odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego w zakresie dochodzonych składek za I-IV kwartał 2006 r. oraz I i II kwartał 2007 r. Odnosząc się do zarzutów skargi stwierdzić należy, że wbrew twierdzeniu skarżącej powołany przez nią wyrok Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r., sygn. akt [...] nie rozstrzyga o przedawnieniu składek na ubezpieczenie społeczne rolników (k. 62-66 akt egzekucyjnych). W uzasadnieniu tego wyroku, w części opisującej dotychczasowy przebieg postępowania, sąd stwierdził, że "Aktualnie toczy się postępowanie w przedmiocie umorzenia należności podatkowych za lata 2010-214, zaś za wcześniejszy okres zaległości uległy przedawnieniu". Stwierdzenie to odnosi się do należności podatkowych a nie składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Biorąc pod uwagę wskazane wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.