I SA/Lu 286/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 17 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. R., J. R. i M. R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług oraz odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług p o s t a n a w i a zwolnić G. R. z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi, zaś w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy.

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi w kwocie 1.529 zł, skarżąca zwróciła się o zwolnienie jej od kosztów sądowych z uwagi na trudną sytuację finansową. W motywach wniosku podniosła, że gospodarstwo domowe prowadzi razem z pełnoletnim synem. Rodzina utrzymuje się z emerytury skarżącej w kwocie 1.703 zł oraz dochodów syna z tytułu wynajmu stron internetowych w kwocie 1.800 zł. Majątek jaki skarżąca posiada to 1/3 prawa własności nieruchomości gruntowej o pow. 241 m2 zabudowanej domem jednorodzinnym o pow. 169 m2. Strona nie posiada innego majątku, oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Dodała, że jest osoba cierpiąca na wiele chorób (niedoczynność tarczycy, cukrzyca, nadciśnienie tętnicze, zwyrodnienie stawów kolanowych i kręgosłupa), co oznacza konieczność ponoszenia znacznych wydatków na leczenie i rehabilitację. Po pokryciu tych wydatków oraz kosztów utrzymania domu (gaz, woda energii elektryczna, media - łącznie ok. 1.400 zł) pozostaje jej kilkaset złotych na zakup żywności i ubrań. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że w niniejszej sprawie strona wnosi o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania (w całości lub w części), tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W związku z tym warunki jakie powinien spełnić by skorzystać z tego prawa określa art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 - zwanej dalej p.p.s.a.), zgodnie z którym przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w tym zakresie następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ocena informacji dotyczących stanu majątkowego i zdolności finansowych strony skarżącej pozwoliła stwierdzić, że jest ona osobą, której wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych zasługuje na uwzględnienie. Zważenia bowiem wymaga, iż w rozpoznawanej sprawie, ze względu na jej przedmiot, wysokości wpisu od skargi wynosi 1.529 zł. Natomiast w razie niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia i zamiaru jego zaskarżenia może zaistnieć konieczność uiszczenia przez skarżącą opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł, za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem oraz wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 765 zł. Wskazać natomiast trzeba, że dwuosobowe gospodarstwo domowe strony dysponuje niskim dochodem, którego wysokość z całą pewnością nie jest w stanie pokryć kosztów wpisu od skargi bez spowodowania uszczerbku w utrzymaniu koniecznym strony i jej rodziny, co uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. Uwzględniając zatem wskazaną wysokość wpisu od skargi w zestawieniu z sytuacją finansową skarżącej oraz fakt, że uiszczenie tej opłaty jest warunkiem niezbędnym rozpoznania skargi strony przez sąd zasadnym jest pokrycie kosztów postępowania w części dotyczącej wpisu od skargi z budżetu państwa. Przedstawiona przez stronę sytuacja rodzinna i majątkowa nie pozwala jednak na zwolnienia jej z kosztów w większym zakresie. Sytuacja majątkowa strony skarżącej nie jest bowiem na tyle zła, aby istniała konieczność zniesienia obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w szerszym lub pełnym zakresie. Nie sposób pominąć, że skarżąca oraz jej syn posiadają, jakkolwiek niezbyt wysokie to stałe źródła dochodów. Mają również zapewnione warunki mieszkaniowe i na bieżąco dokonują niezbędnych zakupów i regulują zobowiązania. W kontekście zaś wydatków strony oraz jej zobowiązań pamiętać należy, iż koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Co więcej, strona wstępująca na drogę sądową powinna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i powinna w związku z tym znaleźć pokrycie w swych dochodach przez ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla jej utrzymania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2009 r., I OZ 753/09, niepubl.). Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). Uwzględniając zatem to wszystko i korzystając, że sąd (referendarz sądowy) nie jest związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy przyznano stronie skarżącej prawo pomocy tyle, że nie poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości, a jedynie z wpisu od skargi. Takie rozstrzygnięcie uwzględnia bowiem ogólną sytuacją materialną, bytową i rodzinną skarżącej zabezpieczając gwarantowane jej Konstytucją RP prawo do sądu, a jednocześnie chroni wymiar sprawiedliwości przed ewentualną, zbędną roszczeniowością strony. Nie powoduje też przerzucenia całości kosztów procesu na Skarb Państwa czyli resztę społeczeństwa. Z tych względów referendarz sądowy, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.